Lần đầu tiên, các yêu cầu kỹ thuật đối với cảng xanh được cụ thể hóa thành bộ tiêu chí, hướng tới phát triển cảng biển bền vững.
Cảng xanh phải đáp ứng 3 nhóm tiêu chí kỹ thuật
Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến cho dự thảo Tiêu chuẩn Quốc gia "Cảng xanh - Yêu cầu kỹ thuật", trong đó đề xuất hệ thống tiêu chí cụ thể nhằm chuẩn hóa mô hình phát triển cảng bền vững, đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường và hội nhập quốc tế.
Dự thảo Tiêu chuẩn Quốc gia "Cảng xanh - Yêu cầu kỹ thuật" quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với cảng xanh dựa trên 3 tiêu chí chính gồm: Cam kết và sẵn sàng; Hành động và thực hiện; Hiệu lực và hiệu quả.
Mỗi tiêu chí chính bao gồm các tiêu chí cụ thể, được xác định thông qua các tiêu chuẩn tham chiếu phù hợp với quy mô, loại hình, công năng, điều kiện cơ sở hạ tầng, điều kiện tự nhiên và đặc điểm khai thác của từng cảng biển.
Việc đánh giá và công bố đáp ứng tiêu chí cảng xanh sẽ được thực hiện 3 năm/lần, nhằm bảo đảm tình trạng “cảng xanh” được duy trì trongsuốt khoảng thời gian sau khi công bố (Ảnh minh hoạ).
Cụ thể, tiêu chí Cam kết và sẵn sàng gồm các tiêu chí về nhận thức, sự sẵn sàng về cảng xanh và thúc đẩy cảng xanh. Tiêu chí Hành động và thực hiện bao gồm các nội dung: năng lượng sạch; tiết kiệm năng lượng; ứng dụng công nghệ thông tin; sử dụng tài nguyên; bảo vệ môi trường và quản lý xanh.
Trong khi đó, tiêu chí Hiệu lực và hiệu quả được xác định dựa trên hai yếu tố là tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường.
Mỗi tiêu chí đều được gắn trọng số riêng. Điểm đánh giá cuối cùng sẽ được tính toán dựa trên điểm thành phần và trọng số tương ứng.
Để đủ điều kiện công bố là cảng xanh, bên cạnh việc đáp ứng các tiêu chí quy định, doanh nghiệp cảng biển phải tuân thủ đầy đủ các quy định bắt buộc của pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (như lập báo cáo đánh giá tác động môi trường; thực hiện các chương trình quản lý, giám sát môi trường trong quá trình thi công xây dựng, vận hành cảng biển; Bộ luật ISPS Code...).
Về trình tự thực hiện, doanh nghiệp cảng biển phải tự đánh giá và hoàn thiện theo biểu mẫu tự đánh giá cảng xanh. Hồ sơ cần mô tả chi tiết tiến trình, kết quả của các hoạt động đã, đang và dự kiến triển khai thực hiện hoặc các hoạt động liên quan. Đồng thời, làm rõ các lợi ích kinh tế - môi trường - xã hội mang lại kèm theo tài liệu minh chứng cho nỗ lực đáp ứng các tiêu chí của doanh nghiệp.
Sau khi tự đánh giá và hoàn thiện theo biểu mẫu quy định, các doanhnghiệp cảng biển sẽ tự thực hiện chấm điểm. Nếu đạt số điểm từ 3,5 trở lên theo quy địnhtại tiêu chuẩn này, các doanh nghiệp cảng biển tự công bố cảng đáp ứng các tiêu chí cảng xanh.
Việc đánh giá và công bố đáp ứng tiêu chí cảng xanh sẽ được thực hiện 3 năm/lần, khi có thay đổi về quy mô, công nghệ, hoạt động làm ảnh hưởng đến xếp loại cảng xanh hoặc khi có vi phạm môi trường nghiêm trọng.
Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn khai thác cảng biển
Theo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, hiện trong nước vẫn chưa có tiêu chuẩn quốc gia về cảng biển xanh. Do đó, việc xây dựng Tiêu chuẩn Quốc gia "Cảng xanh - Yêu cầu kỹ thuật" là hết sức cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Hàng hải là ngành giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng. Hiện nay, cơ sở hạ tầng hàng hải của cả nước tương đối hoàn thiện với 36 cảng biển, 306 bến cảng có tổng chiều dài khoảng 97,5 km cầu cảng cùng 14 cảng dầu khí ngoài khơi đã được công bố. Hoạt động lưu thông của tàu thuyền và hệ thống cảng biển đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm xuất nhập khẩu hàng hóa và giao lưu giữa các vùng miền trong và ngoài nước.
Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển nhanh của nền kinh tế, số lượng tàu biển hoạt động tại các cảng biển Việt Nam, đặc biệt là khu vực Hải Phòng, Đà Nẵng, Vũng Tàu và TP.HCM — ngày càng gia tăng. Điều này kéo theo nguy cơ tiềm ẩn về ô nhiễm môi trường tại vùng biển và vùng nước cảng biển. Các nguồn ô nhiễm từ hoạt động hàng hải đang trở thành mối đe dọa lớn đối với hệ sinh thái biển, hủy hoại tài nguyên biển, gây nguy hại cho sức khỏe con người và tác động không nhỏ đến biến đổi khí hậu toàn cầu.
Cơ quan soạn thảo nhấn mạnh, cảng biển cung cấp nhiều dịch vụ chủ yếu liên quan đến vận tải hành khách và hàng hóa, vận chuyển khoảng 20% lượng chất thải đổ ra biển trên toàn cầu. Cảng càng bận rộn, nguy cơ ô nhiễm tại đó càng cao.
Trước thực trạng trên, cảng xanh được xác định là mô hình phát triển cảng bền vững, không chỉ đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường mà còn gia tăng lợi ích kinh tế cho cảng.
Việc đưa khái niệm này vào quy hoạch phát triển cảng mang ý nghĩa thúc đẩy cải tiến công nghệ trong sản xuất hiệu quả năng lượng, kết hợp hài hòa giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế dựa trên tăng trưởng xanh theo kế hoạch dài hạn, đáp ứng nhu cầu hiện tại và tương lai.
Thực hiện các mục tiêu thiên niên kỷ của Liên Hợp Quốc, hoạt động khai thác cảng biển trên thế giới cũng đang được "xanh hóa" theo mô hình cân bằng giữa biến động môi trường và nhu cầu phát triển kinh tế.
Đây là xu hướng chiến lược nhằm kiểm soát tác nhân gây ô nhiễm, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, phòng ngừa rủi ro môi trường, hạn chế phát thải khí nhà kính và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.
Vì vậy, việc xây dựng hệ thống cảng xanh theo hướng thân thiện với môi trường tại Việt Nam được đánh giá không chỉ giải quyết tốt bài toán bảo vệ môi trường, còn tạo điều kiện để các cảng biển trong nước hội nhập sâu rộng với quốc tế.
