Giữa cái nắng bỏng rát của mùa hè, dưới sân đỗ vẫn có những con người lặng lẽ đứng giữa tiếng động cơ gầm vang và hơi nóng hắt lên từ mặt bê tông.
Họ là những nhân viên đánh tín hiệu tàu bay - signalman - mắt xích thầm lặng góp phần bảo đảm an toàn cho mỗi hành trình.
Áp lực của nghề signalman
Hơn 10h sáng, chiếc Boeing 787-10 của Vietnam Airlines trên hành trình từ TP.HCM đến Hà Nội nhẹ nhàng chạm bánh xuống đường băng Nội Bài. Sau ít phút giảm tốc, tàu bay lăn vào khu vực sân đỗ trong cái nắng chói chang tháng 6.
Signalman đánh tín hiệu hướng dẫn tàu bay lăn vào vị trí đỗ.
Dưới mặt sân nóng rát, anh Tạ Văn Uyên, nhân viên đánh tín hiệu tàu bay - đã có mặt ở vị trí quen thuộc với đầy đủ trang bị bảo hộ: Áo phản quang, bịt tai chống ồn, kính râm, mũ và gậy tín hiệu trên tay.
Khi tàu bay tiến gần vị trí đỗ, anh Uyên bắt đầu thực hiện những hiệu lệnh theo đúng quy định. Từ tín hiệu xác định vị trí, giảm tốc, hướng dẫn lăn chậm, dừng đúng vị trí, gài phanh cho đến xác nhận đã đóng chèn - mọi thao tác đều dứt khoát, chính xác và đòi hỏi sự tập trung tuyệt đối.
Phía sau những động tác tưởng chừng đơn giản ấy là cả một quy trình phối hợp chặt chẽ giữa tổ lái, kiểm soát không lưu và các lực lượng mặt đất.
Signalman không chỉ hướng dẫn tàu bay vào đúng vị trí đỗ mà còn phải liên tục quan sát khoảng cách với vật cản, hoạt động của phương tiện mặt đất, điều kiện thời tiết và mọi yếu tố có thể ảnh hưởng đến an toàn khai thác.
Một ca trực của signalman thường bắt đầu từ rất sớm. Họ tiếp nhận kế hoạch bay, cập nhật thời tiết, tình hình khai thác và phân công nhiệm vụ. Trước khi bước ra sân đỗ, từng thiết bị, từ bộ đàm, gậy tín hiệu, đèn hiệu ban đêm, đến trang bị bảo hộ cá nhân, đều phải được kiểm tra kỹ lưỡng để sẵn sàng làm việc trong mọi điều kiện.
Khi tàu bay chuẩn bị lăn vào sân đỗ, signalman tiếp tục rà soát khu vực nhằm bảo đảm không có vật cản hay nguy cơ mất an toàn. Bởi ở giai đoạn cuối, khi tàu bay tiến vào vị trí đỗ với khoảng cách an toàn rất hẹp, mọi tín hiệu từ mặt đất đều mang ý nghĩa quyết định.
Chỉ một sai sót nhỏ như chậm hiệu lệnh, nhầm động tác hay phát hiện muộn chướng ngại vật cũng có thể khiến tàu bay dừng sai vị trí, va chạm với thiết bị mặt đất hoặc nghiêm trọng hơn là ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn con người và hoạt động khai thác tại sân bay.
Thời tiết luôn là thử thách
Những ngày đầu đứng trước mũi tàu bay, anh Uyên không tránh khỏi áp lực. Tiếng động cơ dội vào lồng ngực, luồng khí phản lực mạnh khiến tim đập liên hồi. Nhưng sau mỗi chuyến bay an toàn, bản lĩnh nghề nghiệp dần được tôi luyện.
Trong thời tiết nắng nóng, anh Uyên phải duy trì sự tỉnh táo tuyệt đối để bảo đảm tàu bay lăn đúng tim tuyến, đúng tốc độ và dừng chính xác tại vị trí quy định.
"Với tàu bay thân rộng, tầm quan sát khó hơn nên vị trí đứng của nhân viên tín hiệu cũng phải điều chỉnh để tổ lái nhìn rõ hiệu lệnh. Công việc này không chỉ cần kỹ năng mà còn đòi hỏi kinh nghiệm, sự bình tĩnh và thần kinh thép", anh Uyên chia sẻ.
Nhắc đến kỷ niệm đáng nhớ nhất, mắt anh ánh lên niềm tự hào khi kể về lần được phân công đánh tín hiệu cho chuyên cơ chở Thủ tướng Nhật Bản thăm chính thức Việt Nam vào đầu tháng 5.
Các cơ sở cung cấp dịch vụ đánh tín hiệu tàu bay đều thuộc đối tượng kiểm tra, đánh giá an toàn định kỳ hằng năm nhằm bảo đảm tuân thủ quy trình khai thác, đồng thời chủ động nhận diện mối nguy, đánh giá rủi ro và triển khai các biện pháp giảm thiểu phù hợp.
Ông Ngô Thế Vinh, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam
Đó là nhiệm vụ đặc biệt với yêu cầu an ninh nghiêm ngặt, chỉ những nhân viên có kinh nghiệm và thao tác chuẩn xác mới được lựa chọn. "Lúc đó tôi không còn cảm giác lo lắng nữa, mà cảm thấy vinh dự khi được phục vụ một chuyến bay quan trọng như vậy", anh kể.
Theo anh Cù Xuân Hải, Đội trưởng Đội đánh tín hiệu tàu bay, thời tiết luôn là thử thách lớn với signalman. Mưa lớn, gió mạnh, sương mù hay ánh đèn phản chiếu trên mặt sân ướt đều có thể làm giảm khả năng quan sát và nhận diện tín hiệu giữa mặt đất với tổ lái.
Ngược lại, những ngày nắng gay gắt, nhiệt độ mặt sân có thể vượt 60 độ C, thậm chí hơn 70. Tiếng ồn và luồng khí nóng từ động cơ tạo áp lực không nhỏ lên thể lực và sự tập trung của người làm nhiệm vụ.
"Có những tình huống đòi hỏi signalman phải đưa ra quyết định trong vài giây, chẳng hạn khi xuất hiện vật cản bất ngờ hoặc tàu bay có dấu hiệu lăn lệch. Khi đó, nhân viên phải lập tức đánh giá nguy cơ và phát tín hiệu dừng để phòng ngừa va chạm", anh Hải cho biết.
Tại Nội Bài, vào các dịp cao điểm, lực lượng signalman thực hiện trung bình khoảng 200 lượt dẫn tàu bay vào vị trí đỗ mỗi ngày. Những cây gậy tín hiệu liên tục giơ lên rồi hạ xuống theo nhịp vận hành không ngừng nghỉ của sân bay.
Phía sau hiệu lệnh dẫn tàu bay
Để duy trì trạng thái tập trung cao độ, mỗi signalman phải rèn luyện tác phong kỷ luật nghiêm ngặt và khả năng "lọc" tiếng ồn, chỉ tập trung vào những yếu tố liên quan trực tiếp đến an toàn như vị trí bánh mũi tàu bay, khoảng cách với vật cản, tín hiệu từ tổ lái và hoạt động của phương tiện mặt đất.
Anh em trong nghề thường nhắc nhau một câu ngắn gọn nhưng hàm chứa cả trách nhiệm nghề nghiệp: "Nhanh nhưng không được vội".
Theo ông Ngô Thế Vinh, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM), nhân viên đánh tín hiệu tàu bay là lực lượng trực tiếp tham gia dây chuyền điều hành bay, vì vậy yêu cầu tuyển dụng và đào tạo đặc biệt khắt khe.
Sau tuyển dụng, các nhân sự phải trải qua nhiều giai đoạn huấn luyện về hàng không dân dụng, an toàn sân đỗ, quy trình đánh tín hiệu, phối hợp hiệp đồng và xử lý tình huống khẩn nguy trước khi chính thức tham gia dây chuyền điều hành bay. Công tác huấn luyện định kỳ cũng liên tục được duy trì để đáp ứng yêu cầu khai thác ngày càng cao.
Công nghệ cũng hỗ trợ hiệu quả cho signalman thông qua hệ thống giám sát sân đỗ, camera quan sát, thiết bị liên lạc kỹ thuật số và các phần mềm cảnh báo an toàn. Một số sân bay đã triển khai hệ thống đèn dẫn tàu bay tự động và mô hình phối hợp ra quyết định tại cảng hàng không nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả khai thác.
Song dù công nghệ phát triển đến đâu, phía sau mỗi chuyến bay hạ cánh an toàn vẫn luôn có dấu ấn của những con người đứng giữa nắng gió sân đỗ, những signalman lặng lẽ nhưng bản lĩnh, ngày đêm giữ cho bánh máy bay chạm đúng vị trí và hành trình của hàng triệu hành khách được nối dài trong an toàn.