Sau khi Hà Nội công bố điểm chuẩn lớp 10, nhiều gia đình giải tỏa được áp lực, song cũng có hàng chục nghìn học sinh phải tìm hướng đi mới tại các trường tư thục hoặc trung tâm giáo dục nghề nghiệp.
Cuộc đua vào trường công và những "cú vấp" đầu đời
Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT công lập năm nay tại Hà Nội ghi nhận gần 125.000 thí sinh đăng ký dự thi. Dù hệ thống trường công lập đã mở rộng quy mô lên hơn 102.000 chỉ tiêu (đáp ứng hơn 80% nhu cầu), cuộc đua giành suất học vẫn đầy áp lực khi có khoảng 23.000 sĩ tử phải chuyển hướng sang hệ ngoài công lập sau kỳ thi này.
Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 công lập tại Hà Nội luôn là cuộc đua căng thẳng với áp lực cạnh tranh cao.
Trượt nguyện vọng một vào ngôi trường THPT công lập từng mong ước, em Trần Mạnh Khải (phường Gia Lâm, Hà Nội) không giấu nổi sự hụt hẫng. Dù vậy, nam sinh nhanh chóng lấy lại tinh thần nhờ sự đồng hành của gia đình.
"Bản thân em rất buồn khi trượt mục tiêu lớn đầu đời, nhưng may mắn được bố mẹ thấu hiểu, động viên rằng đây chưa phải là kết thúc. Hiện tại, gia đình đang làm hồ sơ vào một trường ngoài công lập gần nhà. Em tự nhủ sẽ phải nỗ lực gấp đôi ở môi trường mới", Khải bộc bạch.
Chung tâm trạng, em Trần Bảo Anh (phường Thanh Xuân, Hà Nội) thừa nhận bản thân rơi vào trạng thái khủng hoảng tâm lý sau khi nhận kết quả. Chứng kiến bạn bè xung quanh ríu rít chúc mừng nhau đỗ đạt, em không khỏi tủi thân và tiếc nuối cho những tháng ngày đèn sách.
Tuy nhiên, sau những giọt nước mắt, Bảo Anh đã nhìn nhận mọi việc tích cực hơn: "Sau vài ngày suy sụp, em nhận ra việc tự dằn vặt không giải quyết được gì. Kỳ thi này chỉ là một chặng đường, em vẫn còn những phương án thay thế khác để tiếp tục học tập và khẳng định bản thân".
Nhiều năm qua, trường công lập vẫn được xem là mục tiêu hàng đầu của phần lớn phụ huynh bởi học phí thấp, chất lượng đào tạo ổn định. Chính vì vậy, mỗi mùa tuyển sinh lớp 10 đều trở thành một cuộc cạnh tranh đầy áp lực.
Chị Nguyễn Thu Hương (phường Hoàng Mai) cho biết, gia đình đã chuẩn bị tâm lý từ trước nhưng vẫn không tránh khỏi cảm giác hụt hẫng khi con không đạt nguyện vọng.
"Con buồn vì cảm thấy chưa đạt được mục tiêu đề ra. Bản thân tôi cũng lo lắng nhưng sau khi tìm hiểu kỹ, tôi nhận ra còn rất nhiều lựa chọn khác phù hợp với khả năng của con", chị Hương chia sẻ.
Tương tự, chị Hoàng Anh (phường Gia Lâm) chia sẻ, con trai không đỗ nguyện vọng một, trong khi nguyện vọng hai ở quá xa nhà. Sau khi cân nhắc, gia đình quyết định cho con theo học một trường tư thục gần nơi sinh sống.
"Ban đầu tôi khá áp lực vì nghĩ con phải học trường công mới yên tâm. Nhưng khi tìm hiểu các lựa chọn khác, tôi nhận ra điều quan trọng là môi trường phù hợp với năng lực và tâm lý của con. Một kỳ thi không quyết định toàn bộ tương lai của trẻ", chị Hoàng Anh nói.
Nỗi hụt hẫng khi trượt trường công là điều khó tránh, nhưng sự khủng hoảng có qua đi hay không phụ thuộc lớn vào sự thấu hiểu từ gia đình. Khi cha mẹ cởi bỏ áp lực thành tích để cùng con tìm kiếm một môi trường vừa vặn, đó cũng là lúc một hành trình mới, thực tế và bớt áp lực hơn chính thức bắt đầu.
Giáo dục nghề nghiệp mở thêm cánh cửa mới
Khoảng 10 năm trước, nhiều phụ huynh xem trường tư là phương án dự phòng khi không thể vào trường công. Tuy nhiên, quan niệm này đang dần thay đổi khi nhiều trường ngoài công lập tại Hà Nội đã đầu tư mạnh về cơ sở vật chất, chương trình đào tạo, ngoại ngữ và kỹ năng mềm. Không ít trường xây dựng mô hình giáo dục cá thể hóa, giúp học sinh phát triển năng lực riêng thay vì chỉ tập trung vào điểm số.
Bà Nguyễn Thị Tuyết, Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX Hai Bà Trưng chia sẻ về những lợi thế của mô hình học song hành văn hóa và học nghề.
Bên cạnh khối trường tư thục, năm nay hệ thống 29 trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên (GDNN-GDTX) của Hà Nội được giao gần 12.000 chỉ tiêu tuyển sinh.
Chia sẻ với phóng viên, bà Nguyễn Thị Tuyết, Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX Hai Bà Trưng cho biết, nhiều phụ huynh vẫn băn khoăn, lo lắng học tại trung tâm sẽ khiến con chịu thiệt thòi hoặc bị hạn chế cơ hội phát triển trong tương lai. Tuy nhiên trên thực tế, đây lại là một lựa chọn phù hợp và hiệu quả đối với nhiều học sinh.
"Tại các trung tâm GDNN-GDTX, học sinh được học song song chương trình văn hóa THPT và đào tạo nghề bài bản. Áp lực học tập được giảm bớt so với chương trình THPT truyền thống, giúp các em có điều kiện định hướng nghề nghiệp sớm", bà Tuyết chia sẻ.
Bà phân tích: Khi tốt nghiệp ở tuổi 18, học sinh sẽ sở hữu cả bằng tốt nghiệp THPT lẫn bằng trung cấp nghề. Các em có thể tham gia ngay vào thị trường lao động để tự chủ tài chính, hoặc tiếp tục học liên thông lên cao đẳng, đại học tùy theo nhu cầu. Đây là lộ trình tối ưu giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và mở ra nhiều cơ hội phát triển nghề nghiệp".
Đặc biệt, học sinh theo học tại các trung tâm GDNN-GDTX hiện được miễn 100% học phí cả chương trình văn hóa lẫn đào tạo nghề, góp phần giảm đáng kể gánh nặng tài chính cho các gia đình.
Học nghề sau THCS đang trở thành xu hướng được nhiều học sinh lựa chọn. Thay vì áp lực với lộ trình THPT truyền thống, các em có thể theo học chương trình trung cấp kết hợp song hành học văn hóa (mô hình 9+). Mô hình này vừa giúp giảm tải áp lực thi cử, vừa tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận nghề nghiệp sớm.
Hiện nay, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đang tập trung đào tạo các ngành có nhu cầu nhân lực cao như: Công nghệ thông tin, tự động hóa, điện - điện tử, cơ khí, thiết kế đồ họa, logistics hay dịch vụ du lịch.
Các chuyên gia lao động nhận định, trong bối cảnh thị trường thiếu hụt lao động kỹ thuật chất lượng cao, việc học nghề không còn là lựa chọn thứ yếu. Nhiều học sinh sau khi tốt nghiệp cao đẳng, trung cấp đã nhanh chóng có việc làm ổn định với mức thu nhập tốt.
Ở góc độ đào tạo, Thạc sĩ Trần Thị Luyến, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Ban Mai nhấn mạnh, các em học sinh vừa trải qua một kỳ thi đầy cam go và đây là lúc cần nhận được sự thấu hiểu, động viên lớn nhất từ gia đình. Thay vì chìm đắm trong tiếc nuối, cha mẹ nên cùng con nhìn về phía trước, lựa chọn môi trường phù hợp và xây dựng kế hoạch học tập chủ động hơn.
"Yếu tố quyết định sự thành bại của học sinh không nằm ở danh tiếng của ngôi trường theo học, mà cốt lõi ở thái độ, mục tiêu rõ ràng, sự kiên trì và một môi trường hỗ trợ tích cực xung quanh. Khi học sinh có động lực nội tại, được thầy cô định hướng và gia đình đồng hành, các em hoàn toàn có thể bứt phá. Một cánh cửa khép lại không có nghĩa là cơ hội đã hết", bà Luyến chia sẻ.
Đồng quan điểm, Tiến sĩ Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội nhìn nhận, xu hướng học sinh lựa chọn học nghề sau tốt nghiệp THCS ngày càng tăng rõ rệt.
"Mô hình song hành học văn hóa kết hợp học nghề giúp học sinh vừa hoàn thành chương trình phổ thông, vừa sớm tiếp cận kỹ năng thực tế. Nhiều em đã tìm thấy động lực mới khi được đào tạo theo hướng phù hợp với năng lực, sở thích cá nhân, mở ra nhiều hướng đi tương lai thay vì bó buộc vào một con đường duy nhất", ông Khánh phân tích.
Kỳ thi lớp 10 không phải là thước đo duy nhất quyết định tương lai. Trong bối cảnh giáo dục đa dạng hiện nay, việc khép lại một cánh cổng trường công để chủ động chọn một lối đi vừa vặn dù là trường tư thục hay học nghề, đều có thể mở ra những hành trình rực rỡ hơn. Sự thành công của học sinh suy cho cùng không được định hình bởi danh tiếng của ngôi trường, mà được quyết định bởi thái độ học tập và sự kiên trì của chính các em.