Những “đôi mắt” của bầu trời

Cận Tết, dòng người đổ về sân bay Nội Bài mỗi lúc một đông. Trên đường băng, tàu bay nối nhau cất, hạ cánh. Phía sau những chuyến bay đó là đóng góp thầm lặng của kiểm soát viên không lưu trên đài chỉ huy, họ được ví như những "đôi mắt" của bầu trời.

"Gác" bầu trời trên đỉnh đài chỉ huy

Nằm trên đỉnh Đài Kiểm soát không lưu Nội Bài, cơ sở kiểm soát tại sân (đài chỉ huy) được thiết kế với hệ thống vách kính bao quanh, cho phép phóng tầm mắt bao quát toàn bộ khu bay bên dưới.

Trong không gian rộng khoảng 80m², chỉ có tiếng trao đổi ngắn gọn, dứt khoát qua micro, tiếng bút ghi thông số chuyến bay lên băng phi diễn và những ánh mắt không rời màn hình radar.

Mỗi kiểm soát viên không lưu đều tập trung cao độ: Theo dõi từng tín hiệu, lắng nghe từng cuộc liên lạc với phi công bằng tiếng Anh, đưa ra huấn lệnh chuẩn xác trong tích tắc. Ở đây, không có chỗ cho sự chậm trễ hay cảm xúc cá nhân.

"Trung tâm Kiểm soát tiếp cận tại sân Nội Bài có nhiệm vụ điều hành hoạt động bay trong bán kính 75km tính từ tâm sân bay", ông Bế Ngọc Dương, Phó trưởng trung tâm chia sẻ.

Cũng theo ông Dương, bình quân mỗi thời điểm có 7-8 tàu bay nối đuôi nhau, cứ khoảng 2,5 phút lại có một chuyến hạ cánh. Nếu vượt quá năng lực, các tàu bay buộc phải bay chờ. Tất cả đã được cân đối rất chặt chẽ giữa các cơ quan điều hành bay.

Tập trung cao độ

Vào những ngày cao điểm, đặc biệt dịp lễ, Tết, Nội Bài ghi nhận khoảng 700 lượt cất, hạ cánh mỗi ngày. Con số ấy đồng nghĩa với áp lực khổng lồ, bởi chỉ cần một chỉ dẫn thiếu chính xác có thể kéo theo hậu quả dây chuyền.

Vì vậy, mỗi kíp trực chỉ kéo dài tối đa 2 giờ. Trong thời gian đó, kiểm soát viên không lưu không được sử dụng điện thoại di động, không rời vị trí, không làm bất kỳ việc riêng nào. Trước ca ngày, họ phải nghỉ ngơi tối thiểu 30 phút; ca đêm là 45 phút để đảm bảo trạng thái tinh thần tốt nhất.

Để đứng ở vị trí này, kiểm soát viên không lưu phải tốt nghiệp Học viện Hàng không Việt Nam chuyên ngành quản lý hoạt động bay, có giấy phép do Cục Hàng không Việt Nam cấp, đạt chuẩn tiếng Anh theo quy định của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO). Thông thường, phải mất 3-5 năm huấn luyện và kèm cặp mới có thể làm việc độc lập.

"Trước mỗi ca trực, chúng tôi đều có phiên bình giảng giao ca, nơi cùng nhau rà soát tình huống phức tạp, chia sẻ bài học kinh nghiệm và nhắc nhở việc tuân thủ quy trình. Đó không chỉ là nghiệp vụ, mà còn là cách để giải tỏa tâm lý trước giờ làm việc căng thẳng", ông Dương nói.

Kỷ niệm khó quên trong ngày đại lễ

Gần 30 năm gắn bó với nghề, kíp trưởng Phạm Quang Dũng đã trải qua không ít ca trực căng thẳng và nhiệm vụ đặc biệt. Nhưng với anh, ký ức sâu đậm nhất vẫn là những ngày tham gia chỉ huy, điều hành bay phục vụ Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9/2025 (A80).

Ngay từ đầu năm 2025, Công ty Quản lý bay miền Bắc (Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam - VATM) đã phối hợp chặt chẽ với lực lượng phòng không, không quân xây dựng phương án hiệp đồng, đảm bảo an toàn tuyệt đối giữa hàng không dân dụng và quân sự.

Đến cuối tháng 7, đầu tháng 8/2025, công tác chuẩn bị bước vào giai đoạn cao điểm. Các phương án điều hành bay, kịch bản chi tiết cho cả giai đoạn tập luyện và chính thức được thống nhất, thông báo đầy đủ tới các đơn vị liên quan.

"Mọi phương án đều được tính toán kỹ lưỡng để vừa phục vụ nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của đất nước, vừa hạn chế thấp nhất ảnh hưởng đến hoạt động bay dân dụng", anh Dũng chia sẻ.

Sáng 2/9, trên đài chỉ huy Nội Bài, 10 thành viên của kíp trực đều khoác trên mình chiếc áo cờ đỏ sao vàng. Một hình ảnh giản dị nhưng chứa đựng niềm tự hào lớn lao. Lãnh đạo VATM cũng có mặt từ sớm, trực tiếp cùng kíp trực theo dõi từng diễn biến.

Theo kịch bản, lực lượng quân sự thực hiện bay trinh sát khí tượng để đánh giá điều kiện thời tiết. Song song, kíp trực không lưu hiệp đồng chặt chẽ với các đơn vị hàng không dân dụng, chủ động bố trí phương án dừng chờ hợp lý để các chuyến bay thương mại vẫn diễn ra an toàn, trật tự.

"Ai cũng có chút hồi hộp, nhưng khi đã vào ca trực, điều quan trọng nhất là tập trung tuyệt đối và tuân thủ kịch bản đã được huấn luyện", anh Dũng nói.

Khi nhiệm vụ A80 hoàn thành, cả kíp trực mới thở phào. Những cái bắt tay, nụ cười rạng rỡ và bức ảnh chụp chung với các anh bộ đội trở thành kỷ niệm khó quên.

Chuyến bay an toàn là cái Tết trọn vẹn nhất

Năm 2003, anh Nguyễn Hoàng Sơn đăng ký thi tuyển ngành quản lý hoạt động bay chỉ với sự tò mò ban đầu. "Hồi đó, nghề kiểm soát không lưu còn rất lạ. Nhưng càng học, càng làm, tôi càng thấy bầu trời kiến thức mở ra vô hạn", anh Sơn chia sẻ.

Không chỉ áp lực, kiểm soát viên không lưu còn thường xuyên đối mặt với những thách thức từ thời tiết. Trận mưa dông kéo dài ngày 30/9/2025 từng khiến nhiều chuyến bay phải bay vòng, bay chờ, chuyển hướng sang sân bay dự bị.

"Với chúng tôi, chuyến bay chỉ thực sự an toàn khi tàu bay lăn vào vị trí đỗ và đóng chèn bánh", anh Sơn nói.

Chuẩn bị bước sang năm mới, anh lại nhớ về ca trực đêm giao thừa năm 2007 tại Tân Sơn Nhất - lần đầu đón Tết xa nhà. Nhớ mâm cơm gia đình, nhớ bánh chưng, anh không khỏi chạnh lòng. Nhưng khi nghe lời chúc "Happy New Year - Chúc mừng năm mới" từ buồng lái, anh chợt nhận ra mình không đơn độc.

Thấm thoắt gần 20 năm trôi qua, gia đình đã quen với việc anh đi sớm, về khuya trong những ngày lễ, Tết. Không pháo hoa, không mâm cỗ giao thừa, những kiểm soát viên không lưu chỉ lặng lẽ động viên nhau rồi lại dõi mắt lên bầu trời.

Với họ, mỗi chuyến bay đi đến nơi, về đến chốn chính là cái Tết trọn vẹn nhất - cái Tết của trách nhiệm, của niềm tự hào thầm lặng nơi những "đôi mắt" của bầu trời.