Dù phần lớn tuyến Xa lộ Hà Nội - QL1 đã hoàn thành, nhưng đoạn hơn 2km qua Bến xe Miền Đông mới vẫn bị thắt nút "cổ chai" gây kẹt xe thường xuyên. Việc tái khởi động dự án từ cuối năm 2026 được xem là bước ngoặt quan trọng cho giao thông cửa ngõ.
Dự án mở rộng xa lộ Hà Nội và quốc lộ 1 có tổng chiều dài 15,7km, từ cầu Sài Gòn đến nút giao Tân Vạn, được khởi công từ tháng 4/2010 theo hình thức BOT. Toàn tuyến được thiết kế với quy mô từ 12 - 16 làn xe, đóng vai trò trục giao thông huyết mạch kết nối TP.HCM với Bình Dương cũ, Đồng Nai và khu vực Đông Nam Bộ.
Quốc lộ 1 đoạn qua khu vực Bến xe Miền Đông mới vẫn chưa được mở rộng, tạo “nút thắt cổ chai” kéo dài nhiều năm.
Đến nay, hai đoạn từ cầu Sài Gòn đến Bình Thái và từ Bình Thái đến nút giao Trạm 2 đã cơ bản hoàn thành, đưa vào khai thác ổn định. Lưu thông trên các đoạn này được cải thiện rõ rệt, thời gian di chuyển rút ngắn, áp lực giao thông giảm đáng kể so với trước.
Tuy nhiên, đoạn từ nút giao Trạm 2 đến nút giao Tân Vạn, đặc biệt là khu vực trước Bến xe Miền Đông mới, vẫn trong tình trạng dang dở do vướng giải phóng mặt bằng. Mặt cắt đường hẹp, không đồng bộ với các đoạn đã mở rộng khiến dòng xe từ Xa lộ Hà Nội, quốc lộ 1 và các tuyến kết nối dồn lại, tạo thành điểm nghẽn nghiêm trọng.
Vào giờ cao điểm, đặc biệt các khung giờ sáng sớm và chiều tối, khu vực này thường xuyên xảy ra ùn tắc kéo dài. Xe container, xe tải nặng, xe khách liên tỉnh ra vào Bến xe Miền Đông mới đan xen với dòng xe cá nhân khiến giao thông hỗn loạn, tốc độ di chuyển nhiều thời điểm chỉ đạt vài km/giờ. Tình trạng kẹt xe không chỉ gây bức xúc cho người dân mà còn làm gia tăng nguy cơ tai nạn, ô nhiễm môi trường và chi phí vận tải.
Dự án dang dở khiến mặt cắt đường không đồng bộ với các đoạn đã hoàn thành, làm gia tăng áp lực giao thông.
Theo thống kê, đoạn tuyến còn vướng mặt bằng liên quan đến 201 hộ dân, với tổng diện tích đất cần thu hồi khoảng 17ha. Đến nay, toàn bộ các hộ đã được kiểm kê, nhưng mới chỉ chi trả bồi thường cho 55 hộ, tương đương khoảng 5,5 ha. Phần diện tích còn lại với 146 hộ dân, khoảng 11,5ha, chưa được giải quyết dứt điểm, buộc dự án phải tạm dừng thi công trong thời gian dài.
Nguyên nhân chính của sự chậm trễ được xác định là do chênh lệch đơn giá bồi thường đất nông nghiệp giữa TP.HCM và tỉnh Bình Dương trước đây, khiến việc thống nhất phương án bồi thường gặp nhiều khó khăn.
Liên quan đến dự án, thông tin từ Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, tính đến nay, khối lượng thi công đoạn từ ngã ba Trạm 2 đến nút giao Tân Vạn đã đạt hơn 91%. Riêng phần còn lại trên địa bàn phường Tăng Nhơn Phú và phường Đông Hòa vẫn phải "đắp chiếu" do vướng mắc trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng.
Thời gian qua, lãnh đạo TP.HCM cùng các sở, ngành liên quan đã liên tục tổ chức các cuộc họp nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, tạo điều kiện để dự án sớm được tái khởi động. Đến nay, các vướng mắc cơ bản đã được xử lý, nhà đầu tư đang lập hồ sơ điều chỉnh dự án.
Lượng phương tiện di chuyển trên tuyến rất đông, thường xuyên bị ùn ứ.
Đại diện Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TP.HCM cho biết, phần tuyến đi qua địa bàn tỉnh Bình Dương trước đây thuộc phạm vi dự án bồi thường, giải phóng mặt bằng dọc Xa lộ Hà Nội, phục vụ việc tạo quỹ đất triển khai tuyến metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên).
Trong giai đoạn chưa sáp nhập, công tác xây dựng đơn giá bồi thường gặp nhiều vướng mắc, chủ yếu do sự khác biệt về giá đất nông nghiệp giữa TP.HCM và tỉnh Bình Dương, khiến tiến độ dự án bị ảnh hưởng.
Sau khi sáp nhập, lãnh đạo TP.HCM đã chỉ đạo các sở, ngành liên quan phối hợp, hỗ trợ chủ đầu tư rà soát, cân đối và điều chỉnh đơn giá bồi thường đất nông nghiệp, nhằm đảm bảo quyền lợi chính đáng của người dân theo đúng quy định của Luật Đất đai và phù hợp với bảng giá đất hiện hành của thành phố.
Hiện trạng “thắt cổ chai” trên quốc lộ 1 được kỳ vọng sẽ được tháo gỡ khi công tác bồi thường hoàn tất vào năm 2026.
Hiện nay, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TP.HCM đang phối hợp với Chi nhánh Trung tâm Phát triển quỹ đất Dĩ An và UBND phường Đông Hòa khẩn trương hoàn thiện đơn giá bồi thường, rà soát quỹ đất tái định cư, đồng thời hoàn chỉnh phương án bồi thường điều chỉnh để trình UBND TP.HCM xem xét, phê duyệt theo thẩm quyền.
Theo kế hoạch, phương án bồi thường điều chỉnh sẽ được trình thẩm định và phê duyệt trong quý II/2026. Việc chi trả bồi thường dự kiến thực hiện từ quý III/2026, bàn giao mặt bằng và tiếp tục thi công từ quý IV/2026, hướng tới hoàn thành toàn bộ dự án trong năm 2027.
