Trước ngưỡng cửa lớp 1, nhiều phụ huynh cho con học chữ, học toán từ sớm với mong muốn trẻ không bị chậm hơn bạn. Tuy nhiên, phía sau những lớp học tiền tiểu học ngày càng phổ biến là áp lực vô hình đặt lên vai trẻ nhỏ.
Muốn con học trước để "không thua bạn"
Những buổi chiều cuối tuần, trước cửa nhiều trung tâm dạy tiền tiểu học tại Hà Nội, hình ảnh phụ huynh chờ đón con sau giờ học đã trở nên quen thuộc.
Theo các giáo viên tiểu học, việc học trước chương trình không phải là yếu tố quyết định để trẻ theo kịp khi vào lớp 1 (ảnh minh họa).
Trong các lớp học, trẻ 4-5 tuổi cầm bút tập viết những nét chữ đầu tiên, đọc bảng chữ cái hoặc làm quen với những phép tính đơn giản. Không ít em vẫn còn ở độ tuổi mầm non, nhưng lịch học đã kín từ lớp làm quen chữ cái, luyện viết đến các khóa học "chuẩn bị vào lớp 1".
Với nhiều gia đình, việc đăng ký cho con tham gia những lớp học này chủ yếu để trẻ bớt bỡ ngỡ khi bước vào môi trường tiểu học.
Anh Trần Hồng Quang, ở phường Cửa Nam (Hà Nội), cho biết gia đình quyết định cho con học trước bảng chữ cái và các phép tính đơn giản vì sợ con bỡ ngỡ trong môi trường học tập mới. "Tôi chỉ mong con tự tin hơn khi vào lớp 1, không bị áp lực khi thấy bạn bè đã biết nhiều thứ", anh nói.
Tương tự, chị Hoàng Hải Anh (Nghĩa Đô, Hà Nội) cũng chủ động cho con làm quen sớm với việc nhận biết mặt chữ và các phép tính cơ bản. Theo chị, việc chuẩn bị một chút kiến thức nền sẽ giúp con bớt lo lắng khi bắt đầu môi trường học tập mới.
"Tôi không đặt nặng chuyện con phải học trước thật nhiều, chỉ muốn con có sự chuẩn bị nhất định để khi vào lớp không cảm thấy lạ lẫm và có thể theo kịp các bạn", chị Hải Anh chia sẻ.
Nỗi sợ vô hình của phụ huynh
Không chỉ anh Quang, chị Hải Anh, nhiều phụ huynh thừa nhận, quyết định cho con học tiền tiểu học một phần cũng chịu ảnh hưởng từ môi trường xung quanh. Khi nhiều gia đình khác cho con học trước, tâm lý "không muốn con mình tụt lại phía sau" khiến họ cũng tham gia vào cuộc đua này.
Bên cạnh đó, những câu chuyện về chương trình học nặng hay yêu cầu đọc - viết sớm ở một số nơi cũng khiến phụ huynh thêm lo lắng. Vì vậy, việc chuẩn bị kiến thức từ sớm được xem như một cách để trẻ có lợi thế ban đầu. Tuy nhiên, chính áp lực ấy đôi khi vô tình đặt gánh nặng lên trẻ nhỏ - những em vẫn đang ở độ tuổi cần vui chơi, khám phá và phát triển tự nhiên.
Nhiều giáo viên tiểu học cho rằng, trẻ được chuẩn bị tốt về tâm lý và kỹ năng xã hội thường thích nghi với môi trường học tập nhanh hơn so với những em chỉ được học trước chữ và số.
Theo cô Hoàng Thu Hồng, giáo viên lớp 1 tại một trường tiểu học ở Hà Nội, cho biết trong lớp học luôn có sự chênh lệch nhất định về khả năng tiếp thu giữa các học sinh. Có em tiếp thu nhanh, nhưng cũng có em cần thêm thời gian để làm quen với việc đọc, viết. Nếu được giáo viên hỗ trợ kịp thời, các em đều có thể theo kịp chương trình.
Chuẩn bị không chỉ là kiến thức
Theo nhiều chuyên gia giáo dục, việc chuẩn bị cho trẻ trước khi vào lớp 1 là cần thiết, nhưng không nên chỉ tập trung vào kiến thức học thuật. Điều quan trọng hơn là giúp trẻ hình thành những kỹ năng nền tảng như khả năng tự lập, giao tiếp với bạn bè, tuân thủ quy định lớp học, biết lắng nghe và hợp tác với giáo viên.
Thực tế, mong muốn con có khởi đầu thuận lợi khi vào lớp 1 là điều dễ hiểu đối với bất kỳ phụ huynh nào. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến nghị thay vì chạy theo cuộc đua học trước chương trình, gia đình nên tạo điều kiện để trẻ phát triển toàn diện thông qua đọc sách, trò chuyện, vui chơi và khám phá thế giới xung quanh.
PGS.TS Trần Thành Nam, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, hiện tượng phụ huynh cho con học trước chương trình phần nào bắt nguồn từ áp lực tuyển sinh đầu vào của một số trường. Thực tế, có không ít gia đình phải xếp hàng từ đêm để nộp hồ sơ cho con vào lớp 1, khiến áp lực chuẩn bị cho trẻ ngày càng lớn.
"Khi việc tuyển sinh tạo ra cảm giác cạnh tranh, phụ huynh sẽ tìm mọi cách để con mình có lợi thế ngay từ vạch xuất phát", ông Nam phân tích.
Tuy nhiên, theo chuyên gia, điều quan trọng hơn là cần giúp trẻ hình thành những phẩm chất và kỹ năng nền tảng như khả năng tự phục vụ, biết giao tiếp và hợp tác với bạn bè, làm quen với nền nếp học tập cũng như có sức khỏe để tham gia các hoạt động ở trường.
"Chuẩn bị tiền tiểu học thực chất là chuẩn bị để trẻ bước vào lớp 1 với tâm thế tự tin và chủ động. Trẻ xa bố mẹ mà không lo lắng, biết hòa nhập với bạn bè và thích nghi với môi trường học tập mới, đó mới là điều cần lưu tâm", ông Nam nói.
Theo PGS.TS Trần Thành Nam, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, để giảm áp lực học sớm, cần có thông điệp chính sách rõ ràng và nhất quán hơn từ cơ quan quản lý giáo dục.
Đồng thời, các trường tiểu học cũng cần thống nhất triết lý giáo dục, tránh đặt nặng yêu cầu về tốc độ đọc, viết ngay từ lớp 1. Nếu nhà trường vẫn duy trì những áp lực này thì rất khó thuyết phục phụ huynh không cho con học trước.
Cuộc đua tiền tiểu học phản ánh mong muốn rất tự nhiên của phụ huynh. Tuy nhiên, sự chuẩn bị cho lớp 1 không nằm ở việc trẻ biết trước bao nhiêu chữ hay phép tính, mà ở khả năng thích nghi, tự tin và hứng thú học tập.
Khi gia đình, nhà trường và chính sách giáo dục cùng thống nhất đặt sự phát triển toàn diện của trẻ lên hàng đầu, áp lực "học trước để không thua bạn" mới có thể dần được tháo gỡ.