Dự án kéo dài đường cất hạ cánh - Cảng hàng không quốc tế Vinh là công trình có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của tỉnh Nghệ An. Tuy nhiên, dự án đang gặp những "nút thắt" không nhỏ trong công tác giải phóng mặt bằng (GPMB).
Gặp khó vì những yếu tố khách quan
Dự án kéo dài đường cất hạ cánh - Cảng hàng không quốc tế Vinh do Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) làm nhà đầu tư với quy mô kéo dài đường cất hạ cánh thêm 600m và xây dựng các đường lăn chờ, tổng mức đầu tư là 545 tỷ đồng.
Đến nay, nhà đầu tư đã hoàn thành công tác rà phá bom mìn và gia cố xử lý nền đất yếu trong phạm vi hàng rào hiện hữu. Tuy nhiên, để triển khai các bước tiếp theo, toàn dự án phải thực hiện GPMB một diện tích lên tới 55,27ha với 623 thửa đất, tác động trực tiếp đến nhiều hộ dân và công trình trên địa bàn các phường Vinh Hưng, Vinh Phú và xã Nghi Lộc.
Dự án được các cấp chính quyền tỉnh Nghệ An đặc biệt quan tâm. Nhiều biện pháp linh hoạt đã được triển khai để tháo gỡ khó khăn, sớm bàn giao mặt bằng sạch cho nhà đầu tư. (Ảnh: Nghean.gov.vn).
Theo tìm hiểu của PV, công tác GPMB đang phải đối mặt với thách thức rất lớn, đặc biệt là những tồn tại do lịch sử đất đai để lại. Tại phường Vinh Phú, nơi có phạm vi dự án lớn với chiều dài tuyến hơn 3km, địa hình nhiều khu vực thấp trũng, cây cối rậm rạp, khó khăn lớn nhất là việc xác định nguồn gốc đất và quy chủ sử dụng.
Theo hồ sơ đo đạc của tỉnh Nghệ An, diện tích đất cần GPMB tại đây là 23,4ha với 359 thửa đất. Trong đó, có nhiều thửa đất trên hồ sơ thể hiện là đất bằng chưa sử dụng, đất giao thông, thủy lợi thuộc diện do UBND phường quản lý.
Theo quy định của Luật Đất đai năm 2024, các loại đất này khi Nhà nước thu hồi sẽ không được bồi thường, hỗ trợ về đất. Thế nhưng, trên thực tế hiện trạng, người dân đã tự khai hoang, canh tác ổn định, trồng cây lâu năm và cây hàng năm từ những năm 1970, 1980.
Nhiều vùng đất không rõ ranh giới và chồng lấn khiến cho công tác giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn.
Việc không có ranh giới rõ ràng giữa các hộ và sự thiếu đồng bộ trong việc cập nhật hồ sơ địa chính qua các thời kỳ đã đẩy chính quyền địa phương vào thế khó khi kiểm đếm và lập phương án bồi thường. Thậm chí, có những thửa đất nông nghiệp trên hồ sơ chỉ đứng tên một chủ nhưng thực tế lại có từ 2 - 3 hộ gia đình đang trực tiếp canh tác riêng biệt.
Bên cạnh đó, việc chậm trễ trong công tác cung cấp hồ sơ trích lục khu đất từ các cơ quan chức năng và sự phối hợp chưa thực sự nhịp nhàng của phía chủ đầu tư cũng là nguyên nhân khiến tiến độ bị ảnh hưởng. Phải đến ngày 14/4/2026, UBND phường Vinh Phú mới nhận được trích lục khu đất để chính thức triển khai các bước kiểm đếm, rà soát.
"Vượt rào" gỡ vướng mắc từ lịch sử
Trước những "điểm nghẽn" phức tạp, chính quyền các địa phương đã thể hiện quyết tâm chính trị rất cao nhằm thực hiện đúng tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo UBND tỉnh Nghệ An. Nhận thức rõ nhân lực của phường còn hạn chế, địa bàn triển khai lại khó khăn, UBND phường Vinh Phú đã chủ động huy động, tăng cường tối đa cán bộ từ các phòng, ban chuyên môn, tổ chức làm việc ngoài giờ hành chính, bao gồm cả ngày thứ bảy và chủ nhật để đẩy nhanh tốc độ kiểm kê.
Hội đồng GPMB phường Vinh Phú cùng người dân đi thực địa để xác định mốc giới của các thửa đất.
Đến thời điểm hiện tại, công tác kiểm đếm thực địa tại Vinh Phú về cơ bản đã hoàn thành. Địa phương cũng đã hoàn thành phê duyệt phương án bồi thường cho 6,87ha đất nông nghiệp và đất quản lý (đạt 29,36%), đồng thời gửi tờ trình đề nghị Sở Tài chính bố trí nguồn chi trả hơn 14,4 tỷ đồng cho người dân.
Chia sẻ về giải pháp tháo gỡ vướng mắc trong khâu quy chủ, ông Hoàng Năng Hiệp, Phó chủ tịch UBND phường Vinh Phú cho biết: "Về chủ trương chung, người dân địa phương rất đồng thuận và ủng hộ dự án. Tuy nhiên, do hồ sơ địa chính cũ từ năm 2011 có nhiều điểm chưa chuẩn xác so với hiện trạng thực tế, trong khi người dân đã trồng cây, khai hoang canh tác từ rất lâu, dẫn đến việc tranh chấp chồng lấn giữa các hộ.
Các địa phương tổ chức các buổi gặp gỡ, đối thoại để lắng nghe ý kiến, kiến nghị từ các hộ dân có đất thuộc diện giải phóng mặt bằng dự án.
Để giải quyết bài toán này một cách thấu đáo và đúng pháp luật, phường đã chọn giải pháp thực hiện công khai, niêm yết rộng rãi văn bản thông tin về nguồn gốc đất và các hộ dự kiến nhận hỗ trợ. Việc công bố công khai giúp người dân tự rà soát và có ý kiến kịp thời ngay từ đầu. Thà chúng tôi mất thêm thời gian để xác minh kỹ lưỡng từ khâu lập phương án, còn hơn là phê duyệt vội vàng rồi sau đó phát sinh khiếu kiện kéo dài, làm đình trệ dự án".
Cũng theo ông Hiệp, đối với lộ trình bàn giao mặt bằng, phường áp dụng phương châm "rõ đến đâu, phê duyệt đến đấy" để tiến hành bàn giao từng phần cho chủ đầu tư, thay vì chờ đợi hoàn thành toàn bộ diện tích. Những khu vực có thông tin rõ ràng sẽ được phê duyệt trước để nhường đất cho đơn vị thi công. Đồng thời, phường cũng đã kiến nghị Sở Tài nguyên và Môi trường, Văn phòng Đăng ký đất đai tỉnh tổ chức kiểm tra hiện trạng, đo đạc chỉnh lý bổ sung bản đồ địa chính đối với các trường hợp đặc thù để có cơ sở pháp lý vững chắc.
Tại địa bàn xã Nghi Lộc, không khí khẩn trương tháo gỡ vướng mắc cũng đang được lan tỏa mạnh mẽ nhằm thực hiện dự án phục vụ di dời Đài K1.
Ông Nguyễn Bá Điệp, Chủ tịch UBND xã Nghi Lộc khẳng định, địa phương đang dồn toàn lực cho công tác lập và thẩm định hồ sơ: "Xã đang tập trung cao độ, đôn đốc cán bộ hoàn thiện các hồ sơ liên quan để phấn đấu ký phê duyệt phương án bồi thường ngay trong tháng 5 này. Dự kiến đến cuối tháng, công tác chi trả tiền bồi thường cho các hộ dân sẽ được triển khai.
Đối với hạng mục tái định cư phục vụ việc di dời Đài K1, địa phương đang lập quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500. Do Đài K1 nằm độc lập bên ngoài tường rào sân bay và phần ranh giới còn lại chủ yếu ảnh hưởng tới đất nông nghiệp, nên tiến độ GPMB tại Nghi Lộc hoàn toàn có thể chủ động, đảm bảo đủ điều kiện bàn giao mặt bằng sạch cho đơn vị thi công theo đúng lộ trình phối hợp".
Còn tại phường Vinh Hưng dù cũng gặp những khó khăn tương tự, tuy nhiên lãnh đạo phường này vẫn quyết tâm thực hiện bằng được nhiệm vụ.
Ông Nguyễn Hoàng Minh, Chủ tịch UBND phường Vinh Hưng khẳng định: Chúng tôi sẽ nỗ lực thực hiện nhiệm vụ mà tỉnh giao theo đúng thời hạn. Những khó khăn vướng mắc nếu trong thẩm quyền thì phường đều xử lý dứt điểm. Riêng với những vấn đề phức tạp, phường đều cập nhật báo cáo về Sở Xây dựng để kiến nghị UBND tỉnh có giải pháp tháo gỡ.
Theo kế hoạch và chỉ đạo của UBND tỉnh Nghệ An, mốc thời gian kỳ vọng để bàn giao mặt bằng cho dự án kéo dài đường băng sân bay Vinh là 30/6/2026.
Tại cuộc họp gần đây, ông Hoàng Phú Hiền, Phó chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An yêu cầu các bên phải xác định rõ trách nhiệm, tập trung xử lý dứt điểm các vướng mắc, bảo đảm dự án được triển khai đồng bộ, hiệu quả.
Lãnh đạo tỉnh Nghệ An cũng giao Sở Xây dựng với vai trò là cơ quan đầu mối chung, kết nối và hướng dẫn các địa phương xử lý dứt điểm các vướng mắc phát sinh.
Đối với các khó khăn vượt thẩm quyền, địa phương sẽ kịp thời tổng hợp để báo cáo lên các Sở ngành liên quan cũng như UBND tỉnh để tìm phương án hỗ trợ kịp thời cho người dân.