Những siêu tàu container thế hệ mới đã bắt đầu chọn Lạch Huyện, mở ra cơ hội đưa Hải Phòng tiến gần hơn mục tiêu trở thành cảng cửa ngõ, trung chuyển quốc tế.
Song, phía sau những chuyến cập cảng thành công là bài toán cấp bách về nâng cấp hạ tầng hàng hải và logistics để đón dòng tàu lớn thường xuyên hơn.
Khi "gã khổng lồ" cập bến Lạch Huyện
Cuối tháng 6, mặt nước khu vực bến cảng Lạch Huyện (Hải Phòng) rung chuyển bởi sự xuất hiện của một "quái vật biển xanh". Đó là tàu container Matz Maersk với trọng tải tới hơn 213.000 DWT vào Bến số 5, 6 thuộc Cảng Container Quốc tế Hateco Hải Phòng (HHIT).
Tàu container Matz Maersk trọng tải gần 214.000 DWT cập cảng HHIT. Ảnh: HHIT.
Con tàu của hãng Maersk với sức chở khoảng 18.270 Teu, nằm trong nhóm những tàu container lớn nhất thế giới đang khai thác trên các tuyến vận tải biển quốc tế.
Để đưa một con tàu chiều dài 399,2m và rộng 59m vào luồng Lạch Huyện là một bài toán hóc búa. Trực tiếp tham gia dẫn tàu vào cảng, ông Nguyễn Việt Dũng, Trưởng phòng Hoa tiêu hàng hải (Công ty Hoa tiêu hàng hải miền Bắc) cho biết, quy chuẩn thiết kế luồng thông thường phải rộng gấp ba lần chiều rộng tàu (tức khoảng 180m cho tàu rộng 60m).
Tuy nhiên, chiều rộng thực tế của luồng Lạch Huyện hiện chỉ đạt 160m. Không chỉ vậy, bán kính vũng quay tàu tại khu vực cầu số 1 chỉ có 330m, trong khi chiều dài của tàu đạt gần 400m.
"Để một con tàu khổng lồ quay trở trong không gian chật hẹp có nhiều rủi ro. Chỉ cần chệch khỏi vũng quay là có thể mắc cạn ngay lập tức", ông Dũng nói và cho biết thêm, luồng Lạch Huyện là luồng một chiều nên thời điểm tàu ra vào, nếu có bất cứ tàu hàng nào xung quanh đang neo đậu tại cầu cũng đều có thể khiến hệ số an toàn bị giảm.
"Cánh cửa" mới mở ra
Để giải bài toán này, phương án bảo đảm an toàn hàng hải được phê duyệt với những yêu cầu nghiêm ngặt nhất: Bố trí hoa tiêu ngoại hạng, huy động tới 5 tàu lai công suất lớn để hỗ trợ dẹp luồng và đẩy tàu.
Các điều kiện khai thác cũng được tính toán phù hợp với yếu tố khí tượng, thủy văn nhằm bảo đảm an toàn cho tàu và các phương tiện hoạt động trong khu vực. Thời điểm tàu vào được tính toán khớp với lúc thủy triều gần đạt đỉnh, giúp việc quay trở ít bị ảnh hưởng.
Trong công tác điều tiết tàu thuyền, Cảng vụ Hàng hải Hải Phòng cũng chủ động bố trí không có tàu làm hàng tại bến số 1 (thuộc Cảng TC-HICT), dựng toàn bộ cẩu để tạo không gian an toàn cho tàu Matz Maersk quay trở.
Trong suốt quá trình, các quy định nghiêm ngặt của luồng một chiều được áp dụng tuyệt đối, không để các phương tiện nhỏ xuất hiện trên luồng.
Công tác điều tiết được thực hiện qua hệ thống VTS và kế hoạch điều động chi tiết để không ảnh hưởng đến hoạt động của các tàu phía bên trong cũng như các bến cảng lân cận.
Mọi công đoạn từ lập kế hoạch, điều tiết giao thông, hướng dẫn hoa tiêu, tàu lai đến dẹp luồng cho con tàu dài tới gần 400m vào, rời cảng đều được thực hiện tỉ mỉ và chuẩn xác trên cơ sở kết cấu hạ tầng hiện có.
Sự thận trọng đã mang lại thành quả xứng đáng khi con tàu không chỉ cập bến an toàn, hiệu suất làm hàng cũng cao. Tàu được giải phóng trong chưa đầy 24 giờ.
Đây là minh chứng thực tế nhất lý giải vì sao Hải Phòng vừa lọt vào Top 20 cảng container có chỉ số hiệu suất cao nhất thế giới (CPPI) năm 2025 theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới và S&P Global.
Theo các chuyên gia, việc Matz Maersk cập bến HHIT an toàn như một "cánh cửa" để những con tàu thế hệ mới trên 18.000 Teu có thể thường xuyên ghé Hải Phòng, kết nối trực tiếp miền Bắc Việt Nam với các tuyến viễn dương đi châu Âu và Mỹ mà không cần trung chuyển qua các cảng trung gian, giúp các hãng tàu và doanh nghiệp xuất nhập khẩu tiết kiệm từ 20 - 30% chi phí logistics.
Gỡ điểm nghẽn, khơi thông luồng lạch
Thống kê của Cảng vụ Hàng hải Hải Phòng, trong 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng tàu trọng tải trên 100.000 tấn ra, vào cảng biển Hải Phòng đạt 85 lượt, trong khi năm 2025, con số này là 63 lượt tàu.
Điều này cho thấy số lượng tàu trọng tải lớn ra vào cảng biển Hải Phòng đang có xu hướng tăng nhanh, đặc biệt sau khi 6 bến tại khu vực Lạch Huyện được đưa vào khai thác.
Thế nhưng, thành công của việc đón các chuyến tàu lớn là cú hích, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp bách về việc nâng cấp hạ tầng để đón nhận các cơ hội lớn hơn trong tương lai.
Ông Bùi Nguyên Khôi, Giám đốc Cảng vụ Hàng hải Hải Phòng cho biết, so với khu vực Cái Mép – Thị Vải là luồng hai chiều và độ sâu lý tưởng, Hải Phòng khó khăn hơn do hệ thống luồng một chiều. Độ sâu luồng Lạch Huyện hiện còn khiêm tốn (-13.4m) và chỉ có 1 vũng quay tàu.
Điều này đặt ra những áp lực, thách thức lớn cho công tác điều hành giao thông nhằm đảm bảo an toàn hàng hải, điều phối tàu thuyền vào rời nhịp nhàng, thông suốt, hiệu quả không chỉ tại khu bến Lạch Huyện mà là ở cả toàn bộ khu vực cảng biển Hải Phòng.
Để tạo cơ hội cho cảng biển Hải Phòng phát triển, đòi hỏi hạ tầng hàng hải công cộng như vũng quay tàu, luồng hàng hải, vùng đón trả hoa tiêu cho tàu lớn, hệ thống giám sát điều hành giao thông (VTS) cần được đầu tư, nâng cấp, mở rộng song song với việc đầu tư xây dựng các bến cảng.
Đánh giá cơ sở hạ tầng luồng hàng hải tại khu vực Lạch Huyện còn chưa tương xứng với tiềm năng tại khu vực, Tổng thư ký Hiệp hội Cảng biển Việt Nam Nguyễn Xuân Kỳ cho rằng, cần thiết phải duy tu, nạo vét luồng lạch, cũng như đầu tư thêm vũng quay tàu số 2.
Bên cạnh hạ tầng hàng hải, hạ tầng kết nối sau cảng cũng là bài toán cần lời giải. Tại Đề án tối ưu hóa kết nối giao thông và khai thác các bến cảng khu vực cảng biển Hải Phòng vừa được Cục Hàng hải và Đường thuỷ Việt Nam trình Bộ Xây dựng, cơ quan quản lý chỉ ra, khu vực Lạch Huyện tăng trưởng nhanh nhưng phụ thuộc lớn vào đường Tân Vũ - Lạch Huyện, cầu Tân Vũ, bãi sau cảng, cổng cảng và khả năng tổ chức bến sà lan, depot, ICD hậu phương. Do đó, nếu không tăng vận tải thủy và điều phối dữ liệu, nguy cơ quá tải sau cảng sẽ tăng.
Một trong những giải pháp được đề ra là gắn khai thác các bến container nước sâu với phát triển bến sà lan, khu nước phục vụ phương tiện thủy nội địa, khu chờ làm hàng, thiết bị xếp dỡ, depot, ICD, cảng cạn, trung tâm logistics hậu phương nhằm giảm áp lực vận tải đường bộ qua cầu Tân Vũ và đường Tân Vũ - Lạch Huyện.