Nguồn tuyển công lập chỉ đáp ứng khoảng 60% học sinh tốt nghiệp THCS ở Hà Nội, khiến cuộc đua vào lớp 10 ngày càng gay gắt. Trước áp lực thiếu chỗ học và thay đổi quy chế, nhiều phụ huynh bối rối khi chọn nguyện vọng cho con.
Phụ huynh loay hoay, học sinh đua suất công lập
Mỗi mùa tuyển sinh lớp 10, áp lực lại đè nặng lên cả học sinh và phụ huynh. Khi cuộc đua vào trường công lập ngày càng khốc liệt, những trăn trở về chọn trường và định hướng tương lai càng trở nên cấp bách, phản ánh rõ những vấn đề của giáo dục hiện nay.
Chọn đúng năng lực, giữ tâm lý ổn định, giải pháp thiết thực cho học sinh trước kỳ thi.
Khi kỳ thi cận kề, không khí học tập tại nhiều trường trung học cơ sở (THCS) trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Ở các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, tỷ lệ chọi vào trường công lập luôn ở mức cao, khiến mức độ cạnh tranh ngày càng gia tăng.
Tại Hà Nội, năm học này có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS. Trong khi đó, hệ thống công lập (bao gồm THPT, giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên và các cơ sở nghề nghiệp) chỉ đáp ứng khoảng 60%, tương đương 88.000 chỉ tiêu. Khoảng 59.000 học sinh còn lại buộc phải lựa chọn các cơ sở tư thục hoặc học nghề.
Đáng chú ý, dự kiến bỏ quy định phân chia khu vực tuyển sinh và cho phép học sinh đăng ký tối đa ba nguyện vọng vào bất kỳ trường THPT công lập không chuyên nào đang thu hút sự quan tâm lớn từ phụ huynh.
Ở góc độ học sinh, áp lực không chỉ đến từ khối lượng kiến thức mà còn từ những thay đổi trong quy chế tuyển sinh. Nhiều em vừa phải chạy đua ôn tập, vừa lo lắng khi đưa ra lựa chọn nguyện vọng.
"Thời gian này lịch học gần như kín cả ngày nên nhiều lúc em cảm thấy khá áp lực. Em cố gắng giữ sức và ôn tập đều các môn, chỉ mong đạt kết quả đúng với năng lực của mình", Hà Phương Thúy, học sinh lớp 9 tại Hà Nội, chia sẻ.
Trong khi đó, học sinh Hoàng Đức Tuấn cho biết việc không còn phân tuyến theo hộ khẩu khiến số lượng thí sinh đăng ký vào mỗi trường có thể tăng mạnh. "Em lo các trường mình chọn sẽ đông thí sinh, làm giảm cơ hội trúng tuyển, nên đang cân nhắc kỹ để phù hợp với khả năng", Tuấn nói.
Không ít phụ huynh thừa nhận áp lực họ chịu đựng cũng không kém con cái trong giai đoạn này, khi vừa theo sát việc học, vừa phải tính toán phương án chọn trường.
"Gia đình tôi phải cân nhắc rất kỹ từng nguyện vọng, vì chỉ cần lựa chọn không phù hợp là có thể mất cơ hội vào công lập", anh Nguyễn Quốc Huy, phụ huynh có con học lớp 9 tại Hà Nội, chia sẻ.
Chị Lê Thị Hoa ở phường Hà Đông, cho biết đã chủ động tìm phương án dự phòng. "Không ai muốn cho con học trường tư vì học phí cao, nhưng giờ buộc phải tính đường lui", chị nói.
Áp lực không chỉ đến từ kỳ thi mà còn từ kỳ vọng gia đình và môi trường cạnh tranh. Theo một giáo viên THCS, nhiều học sinh có dấu hiệu mệt mỏi, giảm tập trung trong giai đoạn ôn thi cao điểm.
Ở góc độ giảng dạy, cô Nguyễn Thu Hà giáo viên THCS tại Hà Nội cho rằng những thay đổi trong phương thức tuyển sinh dễ khiến tâm lý học sinh và phụ huynh dao động nếu thiếu định hướng rõ ràng.
Theo cô, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và lựa chọn nguyện vọng phù hợp với năng lực thực tế. "Nhiều gia đình đặt mục tiêu quá cao, trong khi chọn đúng môi trường sẽ giúp học sinh ổn định hơn và giảm áp lực lâu dài", cô nói.
Cô Hà cũng cảnh báo áp lực tâm lý đang gia tăng ở cả học sinh lẫn phụ huynh. Không ít em rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài do học tập với cường độ cao và chịu kỳ vọng lớn.
"Phụ huynh nên đồng hành thay vì tạo thêm áp lực. Khi tâm lý không ổn định, hiệu quả học tập sẽ bị ảnh hưởng, thậm chí phản tác dụng trong kỳ thi", cô Hà chia sẻ.
Việc mở rộng lựa chọn giúp tăng cơ hội, nhưng khi nguồn cung trường công lập còn hạn chế và chính sách liên tục thay đổi, phụ huynh vẫn phải "tự bơi" giữa nhiều phương án; áp lực vì thế khó giảm.
Chọn đúng năng lực để giảm áp lực thi lớp 10
Trong bối cảnh cạnh tranh cao, lựa chọn nguyện vọng phù hợp với năng lực trở thành yếu tố then chốt. Thay vì chạy theo các trường "top", học sinh cần xác định mục tiêu thực tế để tránh áp lực không cần thiết.
Kỳ thi cận kề, áp lực học tập gia tăng; cuộc đua vào trường công lập tại Hà Nội và TP.HCM ngày càng khốc liệt (Ảnh minh hoạ).
TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý Giáo dục Việt Nam cho biết điểm mới của kỳ tuyển sinh năm nay là mỗi học sinh được đăng ký tối đa ba nguyện vọng vào ba trường THPT công lập bất kỳ, sắp xếp theo thứ tự ưu tiên và không được điều chỉnh sau khi hết hạn.
Bên cạnh đó, phụ huynh được khuyến nghị đồng hành cùng con một cách hợp lý, tránh tạo thêm căng thẳng trong giai đoạn ôn thi. Theo ông, hỗ trợ về tâm lý và định hướng đúng đắn sẽ giúp học sinh tự tin, đạt kết quả tốt hơn.
Ông Lâm cũng đánh giá định hướng 60% học sinh vào công lập và 40% ngoài công lập tại Hà Nội là hợp lý, góp phần duy trì và khuyến khích khu vực tư nhân phát triển. Nếu chính sách thiếu ổn định, nhà đầu tư sẽ khó duy trì niềm tin vào lĩnh vực giáo dục.
Liên quan đến tình trạng quá tải trường lớp, ông cho rằng đây là hệ quả của sự lệch pha giữa tốc độ gia tăng dân số và đầu tư hạ tầng. Nhiều giải pháp thời gian qua vẫn mang tính tình thế.
"Cần chuyển sang tư duy chiến lược dài hạn, đi trước một bước thay vì chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt", ông nhấn mạnh, đồng thời lưu ý việc dự báo dân số cần được đưa vào quy hoạch giáo dục.
Ông cũng cảnh báo nguy cơ mất cân đối giữa các bậc học nếu quy hoạch không đồng bộ. "Hệ thống giáo dục là một chuỗi liên thông; nếu đầu vào tăng nhanh mà đầu ra không theo kịp, áp lực sẽ dồn về cuối", ông phân tích.
Trong khi đó, TS Phạm Hiệp Viện trưởng Nghiên cứu Giáo dục và Chuyển giao tri thức, Đại học Thành Đô đề xuất mở rộng giáo dục bắt buộc đến bậc THPT. Theo ông, việc phân luồng nên thực hiện sau khi học sinh hoàn thành 12 năm phổ thông, thay vì ngay sau THCS như hiện nay.
Ông cho rằng tình trạng thiếu trường THPT và áp lực thi lớp 10 có liên quan đến cách tiếp cận phân luồng sớm. "Mô hình đào tạo nghề sau THCS khiến học sinh vừa học văn hóa chưa đầy đủ, vừa tham gia lao động sớm, dễ dẫn đến lựa chọn chưa phù hợp", ông nhận định.
Áp lực thi lớp 10 sẽ còn kéo dài nếu bài toán cung – cầu trường công lập chưa được giải quyết. Trong bối cảnh đó, việc chọn đúng năng lực và giữ tâm lý ổn định là giải pháp thiết thực nhất cho học sinh, trong khi các chính sách dài hạn vẫn giữ vai trò quyết định.