Cùng với đà mở rộng thị trường và mạng bay, bảo đảm an ninh hàng không đang đứng trước những yêu cầu mới. Bộ Xây dựng đề xuất tăng cường thiết bị công nghệ, đặc biệt là hệ thống phát hiện, giám sát và xử lý phương tiện bay không người lái.
Hàng không tăng trưởng hai con số, mạng bay tiếp tục mở rộng
Trong văn bản gửi Bộ Công an về tổng kết thi hành pháp luật về an ninh hàng không, Bộ Xây dựng cho biết, sau khi đại dịch Covid-19 được kiểm soát, thị trường vận tải hàng không Việt Nam đã phục hồi và duy trì đà tăng trưởng, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội, du lịch, thương mại, đầu tư và kết nối quốc tế.
Hoạt động khai thác tại các cảng hàng không ngày càng tăng, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao năng lực bảo đảm an ninh hàng không (ảnh minh họa).
Năm 2025, thị trường vận tải hàng không đạt 83,5 triệu lượt hành khách và 1,5 triệu tấn hàng hóa, tăng lần lượt 10,7% và 18,5% so với năm 2024.
Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Riêng 9 tháng đầu năm, toàn thị trường vận chuyển hơn 69 triệu lượt hành khách và hơn 1,2 triệu tấn hàng hóa, tăng tương ứng hơn 10% và hơn 13% so với cùng kỳ năm trước.
Theo Bộ Xây dựng, động lực tăng trưởng đến từ nhu cầu đi lại, du lịch quốc tế, giao thương và mở rộng kết nối hàng không. Trong đó, thị trường quốc tế tiếp tục giữ vai trò quan trọng; vận tải hàng hóa quốc tế ghi nhận tốc độ tăng trưởng tích cực, gắn với nhu cầu logistics và thương mại điện tử.
Hiện Việt Nam có 6 hãng hàng không kinh doanh vận tải hàng không thương mại thường lệ. Các hãng đang mở rộng quy mô khai thác, bổ sung tàu bay thông qua mua, thuê và phát triển mạng đường bay.
Mạng bay nội địa duy trì kết nối Hà Nội, TP.HCM với 20 cảng hàng không tại các địa phương. Trong khi đó, mạng bay quốc tế tiếp tục mở rộng đến hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Không chỉ các hãng hàng không trong nước, các hãng nước ngoài cũng gia tăng khai thác các điểm đến tại Việt Nam, mở rộng lựa chọn cho hành khách và thúc đẩy cạnh tranh. Hoạt động khai thác quốc tế tiếp tục được cơ quan quản lý hỗ trợ, tạo điều kiện thông qua việc ký kết các hiệp định hàng không giữa các quốc gia.
Cùng với sự phát triển của vận tải hàng không, hệ sinh thái dịch vụ liên quan cũng từng bước mở rộng, từ khai thác cảng hàng không, quản lý bay, phục vụ mặt đất đến bảo dưỡng tàu bay, cung cấp nhiên liệu, suất ăn, logistics và vận chuyển hàng hóa.
Thị trường tiếp tục mở rộng, hạ tầng hàng không tăng dư địa phát triển
Dự báo giai đoạn 2026-2030, Bộ Xây dựng đánh giá thị trường vận tải hàng không Việt Nam sẽ tiếp tục tăng trưởng nhờ quy mô nền kinh tế, nhu cầu du lịch, hội nhập quốc tế và sự phát triển của hoạt động logistics.
Mạng đường bay quốc tế có xu hướng mở rộng tới các thị trường tiềm năng như Ấn Độ, Trung Á và các thị trường đường dài. Mạng bay nội địa tiếp tục được điều chỉnh theo nhu cầu thực tế, khả năng khai thác và hiệu quả kinh doanh.
Đội tàu bay của các hãng dự kiến tiếp tục tăng thông qua hoạt động mua và thuê khai thác, đồng thời được tái cơ cấu theo hướng tiết kiệm nhiên liệu, nâng cao hiệu suất. Sự tham gia và mở rộng hoạt động của các hãng hàng không mới cũng được kỳ vọng bổ sung năng lực cung ứng, thúc đẩy cạnh tranh trên thị trường.
Đáng chú ý, việc triển khai đầu tư xây dựng các cảng hàng không quốc tế quy mô lớn như Long Thành, Gia Bình, cùng kế hoạch cải tạo, mở rộng các cảng hàng không hiện hữu được kỳ vọng tạo thêm dư địa phát triển vận tải hành khách và hàng hóa.
Tuy nhiên, bên cạnh triển vọng tăng trưởng, thị trường vẫn đối mặt nhiều rủi ro như áp lực cạnh tranh, biến động giá nhiên liệu, thiếu hụt nhân lực và thiết bị kỹ thuật; diễn biến giao tranh quân sự tại một số khu vực, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, thiên tai và dịch bệnh bất thường.
Theo Bộ Xây dựng, mục tiêu tăng trưởng hàng không trong thời gian tới cần gắn với năng lực hạ tầng, khả năng bảo đảm an toàn, an ninh hàng không và tính bền vững về tài chính của doanh nghiệp.
Bộ Xây dựng đề xuất rà soát, hoàn thiện quy định pháp luật và chế tài xử lý vi phạm về an ninh hàng không; đồng thời hoàn thiện quy định quản lý, sử dụng UAV và các phương tiện bay khác. Ảnh minh họa do AI tạo.
Đề xuất đầu tư hệ thống phát hiện, xử lý UAV tại sân bay
Trước sự phát triển nhanh của thị trường và những yêu cầu mới đặt ra đối với công tác bảo đảm an ninh hàng không, Bộ Xây dựng đề xuất tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm thống nhất, đồng bộ giữa pháp luật hàng không, pháp luật về an ninh, trật tự và các quy định liên quan.
Việc hoàn thiện pháp luật cần cập nhật phù hợp với tiêu chuẩn, khuyến cáo của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) và thực tiễn khai thác. Trong đó, cần phân định rõ trách nhiệm, cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng kiểm soát an ninh hàng không, cảng hàng không, hãng hàng không và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ.
Các quy định cũng cần cụ thể hóa trách nhiệm phát hiện, báo cáo, xử lý sự cố, hành vi can thiệp bất hợp pháp và những nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh chuyến bay.
Đối với hoạt động kiểm soát an ninh, Bộ Xây dựng đề xuất hoàn thiện quy định về kiểm tra hành khách, hành lý, hàng hóa, bưu gửi, suất ăn, nhiên liệu, vật tư và nhân viên hàng không. Mục tiêu là kiểm soát chặt chẽ nhưng không gây ách tắc, gián đoạn hoạt động khai thác.
Cùng đó, cần nghiên cứu cơ chế phân loại rủi ro, ứng dụng công nghệ trong kiểm tra, giám sát; tăng cường quy định về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và hệ thống thông tin hàng không.
Các hệ thống cần được chú trọng bảo vệ gồm đặt giữ chỗ, làm thủ tục, điều hành khai thác và trao đổi dữ liệu giữa các doanh nghiệp. Quy định về ứng phó, khắc phục và báo cáo sự cố cũng cần được bổ sung, hoàn thiện.
Đáng chú ý, Bộ Xây dựng đề xuất khuyến khích đầu tư trang thiết bị, phương tiện hiện đại phục vụ bảo đảm an ninh hàng không, theo hướng giảm thiểu tối đa việc sử dụng nhân lực, từng bước thay thế con người ở những khâu phù hợp.
Trong đó, cần tăng cường đầu tư hệ thống phát hiện, giám sát và thiết bị xử lý phương tiện bay không người lái (UAV). Bộ Xây dựng đề xuất nghiên cứu xây dựng lộ trình đầu tư, trang bị hệ thống chuyên dụng có khả năng phát hiện, nhận dạng, cảnh báo sớm và theo dõi UAV tại các cảng hàng không, sân bay.
Việc trang bị cần căn cứ vào đánh giá nguy cơ, đặc điểm khai thác và mức độ ảnh hưởng đến an toàn hoạt động bay. Các cảng hàng không có mật độ hoạt động bay cao hoặc từng xảy ra vụ việc gây gián đoạn khai thác sẽ được ưu tiên.
Song song với đầu tư công nghệ, Bộ Xây dựng đề xuất rà soát, hoàn thiện quy định pháp luật và chế tài xử lý vi phạm về an ninh hàng không; đồng thời hoàn thiện quy định quản lý, sử dụng UAV và các phương tiện bay khác.
Trọng tâm là kiểm soát hoạt động của các phương tiện này tại khu vực cấm bay, khu vực hạn chế bay của cảng hàng không, sân bay và vùng lân cận có nguy cơ ảnh hưởng đến hoạt động hàng không dân dụng.
Bộ Xây dựng cũng đề nghị nghiên cứu hoàn thiện quy định về trách nhiệm của tổ chức, cá nhân sử dụng phương tiện bay; cơ chế cung cấp, xác minh thông tin và xác định chủ thể vi phạm; thẩm quyền, trình tự xử lý vi phạm.
Cùng đó là quy định về điều kiện áp dụng các biện pháp ngăn chặn, chế áp và cơ chế phối hợp giữa các lực lượng liên quan.
Theo Bộ Xây dựng, việc hoàn thiện các quy định này cần bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ để xử lý kịp thời, hiệu quả các hành vi vi phạm, đồng thời phân định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong quá trình thực hiện.