Việc phân cấp thẩm quyền cấp giấy phép lái tàu cho địa phương đang bộc lộ những khó khăn trong tổ chức sát hạch do thiếu nhân lực chuyên môn, nhu cầu thi không thường xuyên và phụ thuộc nhiều điều kiện kỹ thuật.
Sát hạch lái tàu không thường xuyên, khó bố trí nhân lực chuyên biệt
Cục Đường sắt Việt Nam báo cáo Bộ Xây dựng đề xuất sửa đổi quy định về sát hạch, cấp giấy phép lái tàu tại Thông tư số 33/2025/TT-BXD.
Theo lãnh đạo Cục Đường sắt VN, đề xuất này xuất phát từ những bất cập trong tổ chức sát hạch sau khi phân cấp thẩm quyền cấp giấy phép cho địa phương, đồng thời hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý và rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính.
Cục Đường sắt VN đề xuất sửa quy định sát hạch lái tàu (Ảnh: ĐMSG).
Cụ thể, quy định hiện hành vẫn gắn việc tổ chức sát hạch với quy trình cấp giấy phép lái tàu. Trong khi đó, sát hạch là hoạt động chuyên môn, kỹ thuật nhằm đánh giá năng lực người lái tàu; còn cấp giấy phép là quyết định hành chính xác nhận cá nhân đủ điều kiện hành nghề.
Việc chưa tách bạch hai hoạt động khiến cơ quan quản lý phải thực hiện nhiều công việc như thành lập hội đồng, bố trí sát hạch viên, tổ chức thi lý thuyết, thực hành và hoàn thiện hồ sơ.
Mặt khác, quy định hiện nay cũng nhiều khó khăn trong thực tiễn triển khai phân cấp. Hiện cả nước có 22 tỉnh, thành phố có đường sắt đi qua, nhưng đội ngũ cán bộ địa phương có kinh nghiệm về chuyên môn đường sắt, vận dụng đầu máy, quy trình chạy tàu và sát hạch lái tàu còn hạn chế.
Bên cạnh đó, nhu cầu sát hạch tại từng địa phương không thường xuyên. Việc duy trì nhân lực chuyên sâu, sát hạch viên và các điều kiện tổ chức thi để phục vụ những kỳ sát hạch phát sinh không định kỳ có thể chưa tương xứng với nhu cầu thực tế.
Quá trình tổ chức sát hạch còn phụ thuộc vào việc bố trí nhân sự, phương tiện, tuyến đường chạy tàu và kế hoạch sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Nếu tính cả thời gian chuẩn bị và tổ chức sát hạch vào thời gian giải quyết thủ tục cấp giấy phép, quy trình có thể kéo dài 90 - 120 ngày, đồng thời khó thực hiện hoàn toàn trực tuyến toàn trình.
Việc sát hạch cần có cơ quan chuyên môn thực hiện do lái tàu đòi hỏi cao về kĩ năng, kinh nghiệm, lái tàu an toàn (Ảnh: minh hoạ).
Tách khâu sát hạch, giữ thẩm quyền cấp phép
Từ thực tiễn này, Cục Đường sắt VN đề xuất phương án: Cơ sở đào tạo có chức năng đào tạo lái tàu sẽ tổ chức sát hạch đối với loại phương tiện tương ứng đã đào tạo; thành lập hội đồng sát hạch, bố trí sát hạch viên đủ tiêu chuẩn, phối hợp với doanh nghiệp chuẩn bị phương tiện, tuyến đường và các điều kiện cần thiết. Cơ sở đào tạo chịu trách nhiệm công nhận, lưu trữ kết quả sát hạch và tuân thủ quy định pháp luật.
Trong khi đó, Chủ tịch UBND cấp tỉnh tiếp tục giữ thẩm quyền cấp, cấp lại, thu hồi giấy phép lái tàu. Cơ quan chuyên môn địa phương thực hiện giám sát kỳ sát hạch, kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ và xác thực của kết quả, thay vì trực tiếp đảm nhiệm các công việc kỹ thuật.
Bộ Xây dựng quy định thống nhất quy trình, tiêu chuẩn và cơ chế kiểm tra, giám sát; Cục Đường sắt VN hướng dẫn chuyên môn, quản lý dữ liệu và kiểm tra theo thẩm quyền.
Khi kết quả sát hạch đã được công nhận, doanh nghiệp tổng hợp hồ sơ đề nghị cấp giấy phép gửi cơ quan có thẩm quyền. Cơ quan cấp phép kiểm tra hồ sơ, đối chiếu dữ liệu và ra quyết định, không yêu cầu tổ chức lại kỳ sát hạch, trừ trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm.
Cục Đường sắt VN đánh giá, phương án này có thể rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục cấp giấy phép từ 90 - 120 ngày xuống còn 3 - 5 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
Về điều kiện thực hiện, trường Cao đẳng Đường sắt hiện có đội ngũ giáo viên chuyên ngành, cơ sở vật chất, phòng mô phỏng và kinh nghiệm đào tạo lái tàu cho các doanh nghiệp đường sắt, đơn vị vận hành metro, đủ năng lực tổ chức sát hạch trên phạm vi cả nước.
Theo Cục Đường sắt VN, việc sửa đổi không phải chuyển toàn bộ trách nhiệm từ cơ quan nhà nước sang cơ sở đào tạo, mà nhằm phân định rõ vai trò của từng bên: cơ sở đào tạo đánh giá năng lực chuyên môn, doanh nghiệp chịu trách nhiệm về điều kiện dự sát hạch và hồ sơ, còn Nhà nước duy trì giám sát và quyết định cấp giấy phép.
Đây là hướng tiếp cận nhằm vừa bảo đảm chất lượng sát hạch, vừa tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện phân cấp và cải cách thủ tục hành chính.
