Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định dự thảo sửa đổi quy chế đào tạo sau đại học không cấm học viên thạc sĩ chính quy đi làm; yêu cầu học tập, nghiên cứu toàn thời gian và không làm việc toàn thời gian chỉ áp dụng với diện hưởng học bổng Chính phủ.
Không áp dụng với mọi học viên
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), thông tin "học viên thạc sĩ chính quy không được làm việc toàn thời gian" được một số bài viết đề cập gần đây chưa phản ánh đúng phạm vi áp dụng của nội dung trong dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung về tuyển sinh và đào tạo sau đại học.
Các tân tiến sĩ, thạc sĩ, kỹ sư, kiến trúc sư và cử nhân Trường Đại học Xây dựng Hà Nội tại lễ trao bằng.
Bộ cho rằng cách hiểu này chưa phản ánh đúng phạm vi áp dụng, do chưa đặt nội dung dự thảo trong mối liên hệ với các quy định hiện hành về tuyển sinh, tổ chức đào tạo trình độ thạc sĩ và chính sách học bổng liên quan.
Khoản 1 Điều 3 Quy chế ban hành kèm theo Thông tư 53/2026/TT-BGDĐT quy định cơ sở đào tạo quyết định hình thức, phương thức tổ chức đào tạo và kế hoạch học tập toàn khóa của từng chương trình, bảo đảm tuân thủ Luật Giáo dục đại học, chuẩn chương trình đào tạo và Quy chế. Dự thảo không sửa đổi quy định này. Vì vậy, cơ sở đào tạo vẫn chủ động tổ chức chương trình phù hợp và công khai kế hoạch học tập để người dự tuyển lựa chọn.
Điểm mới trong dự thảo liên quan đến trường hợp đào tạo thạc sĩ theo hình thức chính quy tập trung toàn thời gian, gắn với nhóm đối tượng được hưởng học bổng Chính phủ theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP. Nhóm này được nhận học bổng từ 5,5-7,4 triệu đồng mỗi tháng. Yêu cầu học tập, nghiên cứu toàn thời gian và không đồng thời làm việc toàn thời gian tại cơ quan, tổ chức khác được đặt trong phạm vi trường hợp này.
Do đó, không có cơ sở để diễn giải thành quy định cấm tất cả học viên thạc sĩ chính quy không thuộc diện được hỗ trợ học bổng làm việc toàn thời gian.
Bộ GD&ĐT cho biết, sẽ tiếp tục tiếp thu các ý kiến góp ý đối với dự thảo, đồng thời rà soát cách bố cục, diễn đạt để khi hoàn thiện, quy định thể hiện rõ đối tượng, điều kiện và phạm vi áp dụng. Qua đó, cơ sở đào tạo thuận lợi hơn khi triển khai, người học cũng dễ tiếp cận và hiểu đúng chính sách.
Bộ cũng lưu ý thông tin về chính sách cần được đối chiếu với toàn văn quy định hiện hành, dự thảo và các văn bản liên quan. Tiêu đề và nội dung cần phản ánh đúng đối tượng được quy định, tránh từ một cụm từ hoặc trường hợp cụ thể suy rộng thành chính sách áp dụng cho tất cả người học.
Hướng tới nhóm học viên nghiên cứu toàn thời gian
Ở góc độ đào tạo, liên quan đến dự thảo sửa đổi Thông tư về đào tạo trình độ thạc sĩ, tiến sĩ, PGS.TS Bùi Phú Doanh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, cho rằng mô hình mới hướng tới tiệm cận chuẩn quốc tế, dành cho nhóm người học tập trung toàn thời gian, đồng thời không loại bỏ nhu cầu học tập của người đã đi làm.
PGS.TS Bùi Phú Doanh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội chia sẻ về mô hình đào tạo tập trung toàn thời gian.
Chia sẻ về những đề xuất mới trong dự thảo sửa đổi Thông tư của Bộ GD&ĐT, ông Doanh cho biết định hướng đào tạo tập trung toàn thời gian được xây dựng dựa trên kinh nghiệm của nhiều quốc gia phát triển.
Theo ông Doanh, đối tượng trọng tâm là sinh viên vừa tốt nghiệp đại học, chưa gia nhập thị trường lao động. Khi tham gia chương trình, người học dành toàn bộ thời gian cho việc học tập, nghiên cứu và sinh hoạt học thuật tại cơ sở đào tạo hoặc viện nghiên cứu.
"Việc tập trung toàn bộ thời gian cho môi trường học thuật giúp nâng cao chất lượng đào tạo và hiệu quả nghiên cứu. Đây là giải pháp nhằm thu hút sinh viên mới tốt nghiệp, đặc biệt trong các ngành STEM, theo đuổi con đường nghiên cứu chuyên sâu", ông Doanh nói.
Trước băn khoăn quy định mới có thể gây khó khăn cho người đang có công việc ổn định, PGS.TS Bùi Phú Doanh cho rằng, đây thực chất là việc bổ sung thêm một lựa chọn trong hệ thống đào tạo, không loại bỏ hay thay thế các hình thức đào tạo hiện hành.
Dự thảo hướng tới hai nhóm người học với nhu cầu khác nhau. Với người đã đi làm, khi có nhu cầu nâng cao trình độ chuyên môn, họ vẫn có thể lựa chọn hình thức đào tạo phù hợp với quỹ thời gian và điều kiện cá nhân, đồng thời tự chi trả chi phí học tập.
Trong khi đó, sinh viên mới tốt nghiệp có thể lựa chọn học thẳng lên thạc sĩ, tiến sĩ theo hình thức toàn thời gian để có cơ hội nhận học bổng, qua đó giảm áp lực tài chính trong quá trình học tập và nghiên cứu.
Điểm cần lưu ý là dự thảo phân biệt rõ hình thức đào tạo và phương thức tổ chức đào tạo. Theo đó, hình thức đào tạo gồm chính quy và thường xuyên; phương thức tổ chức gồm trực tiếp, từ xa và kết hợp. Vì vậy, "từ xa" được xác định là một phương thức tổ chức đào tạo, thay vì một hình thức đào tạo độc lập.
Cách phân loại này cũng khiến những cách gọi như "vừa làm vừa học" hay "đào tạo từ xa" không còn được đặt song song như các hình thức đào tạo riêng biệt. Người đã đi làm vẫn có thể lựa chọn chương trình phù hợp với thời gian và điều kiện cá nhân, trong đó phương thức tổ chức đào tạo được thực hiện theo quy định.
Khái niệm thạc sĩ, tiến sĩ toàn thời gian có thể hiểu tương tự như một giảng viên hoặc nghiên cứu viên tại trường. Trong thời gian 3-4 năm, nghiên cứu sinh tập trung tại cơ sở đào tạo, được hưởng học bổng, hỗ trợ kinh phí và trực tiếp tham gia các dự án nghiên cứu của nhà trường. Theo ông Doanh, mô hình này cũng giúp các trường đại học thu hút lực lượng kỹ sư giỏi tiếp tục học thẳng lên tiến sĩ".
PGS.TS Bùi Phú Doanh lưu ý, dư luận và người học cần hiểu đúng bản chất của dự thảo để tránh những cách hiểu không chính xác. Các chương trình đào tạo phù hợp với người đang làm việc vẫn được duy trì, đáp ứng nhu cầu nâng cao trình độ của người học.
Bên cạnh nhóm ngành STEM, mô hình đào tạo toàn thời gian còn có thể góp phần phát triển nguồn nhân lực cho các lĩnh vực kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược, trong đó có bán dẫn và những lĩnh vực công nghệ được Nhà nước ưu tiên phát triển.
Định hướng này cũng đặt trong bối cảnh Chính phủ triển khai các chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho một số lĩnh vực ưu tiên. Nghị định 179/2026/NĐ-CP quy định chính sách học bổng đối với người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.