Bệnh viện dã chiến trong lòng thác nguyên sơ ở Gia Lai

Lòng thác là bệnh viện

Thác Nhà Thương có tên thật là thác Grai Píc (grai ia nghĩa là thác nước, Píc là tên làng, tên dòng suối). Bắt nguồn từ một đỉnh núi cao, dòng suối Píc lặng lẽ chảy dưới thung lũng của các quả đồi, băng qua những vạt rừng, ruộng đồng trước khi đổ xuống một vòm hang đá rộng lớn. 

Ít ai biết rằng phía sau màn nước trắng xóa cuộn trào là một vòm hang rộng bằng một hội trường lớn. Trong lòng thác là dải đất gồ ghề khô ráo và được sử dụng làm nơi điều trị thương binh trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Với địa hình kín đáo, khó tiếp cận và được che phủ bởi rừng cây rậm rạp, nơi đây trở thành "lá chắn tự nhiên", đảm bảo an toàn cho bộ đội và người dân địa phương.

Ông Siu Hồng Phát, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Ia Pia cho biết, chiến dịch Plei Me diễn ra trên chiến trường Tây Nguyên mùa Thu-Đông năm 1965, Quân giải phóng miền Nam lần đầu tiên đã đánh những trận quyết liệt với Sư đoàn Kỵ binh không vận 1 của Mỹ ở thung lũng Ia Đrăng, dưới chân núi Chư Prông.

Trong chiến dịch này, không ít thương binh của chúng ta buộc phải đưa ra chiến trường để cứu chữa. Với địa thế đặc biệt, thác Píc được chọn làm điểm bệnh viện dã chiến. Cũng từ đó, thác mang tên Nhà Thương.

"Trước đây, khi rừng núi chưa được khai phá, thác nước nằm trọn trong rừng và được những cây cổ thụ che chắn. Ít người biết được khu vực này có một hang đá lớn. Do đó, quân đội ta khi đưa thương binh về phía sau để chữa trị và quyết định sử dụng hang đá giữa lòng thác này làm hậu cứ của quân y.

Mong có đường, phát triển du lịch

Gặp chúng tôi, ông Kpă Nang, cựu chiến binh tỉnh Gia Lai cho biết, trong trận đầu đánh Mỹ ở Tây Nguyên (Chiến dịch Plei Me) thương binh bị thương rất nhiều. Khi đấy, Mỹ cho trực thăng bay rợp trời để tìm đánh quân Giải phóng. Mỗi ngày có hàng chục, hàng trăm lượt máy bay quần thảo trên bầu trời. Thác Nhà Thương đã bảo vệ an toàn cho những thương binh đang được chăm sóc bên trong. 

Cũng theo ông Nang, việc trưng dụng lòng thác Píc để cứu chữa cho thương binh là một trong những minh chứng về sự linh động, phù hợp với điều kiện khắc nghiệt của chiến trường trong chiến đấu của quân và người dân Tây Nguyên. 

"Bộ đội ta tận dụng địa thế chiến trường, sử dụng tất cả những điều kiện tự nhiên để quân địch không thể phát hiện ra", ông Nang nói.

Khi nhắc tới đồng đội, nhắc tới chiến trường, ông xúc động. "Rồi thế hệ chúng tôi chẳng còn nữa. Điều mong mỏi lớn nhất của chúng tôi là những chứng tích chiến tranh cần được phát huy nhiều hơn nữa. Để thế hệ sau có thể chiêm ngắm thác Nhà Thương hùng vĩ và câu chuyện đặc biệt về dòng thác này", ông Nang nói. 

Khi chiến tranh đi qua, hòa bình lập lại, thác Nhà Thương vắng người qua lại. Đến nay, ngọn thác này đã bị sập một phần do lũ rừng đổ về từ nhiều năm trước. Vòm thác có hẹp lại nhưng vẫn là địa điểm để chúng tôi giới thiệu với những người từ xa tới. 

Mong muốn lớn nhất của ông Nang là được Nhà nước làm một con đường đẹp để người dân và du khách tới tham quan ngắm cảnh và giúp thế hệ sau hiểu hơn về một chứng nhân lịch sử độc đáo trong cuộc trường chinh Giải phóng của dân tộc.