Bài 1: Hà Tĩnh quy hoạch đô thị theo mô hình TOD, mở rộng không gian phát triển

Xây hạ tầng đa trục và quy hoạch "đón đầu"

Trước thực tế đô thị hóa tại Việt Nam, không ít địa phương đang phải trả giá cho tình trạng quy hoạch xây dựng không đồng nhất hạ tầng giao thông. Hệ lụy tất yếu là vấn nạn ùn tắc, ngập úng cục bộ và quỹ đất bị chia cắt bởi lối phát triển bám đường, phân lô.

Nhận diện nguy cơ này, Hà Tĩnh đã chuyển dịch mạnh sang tư duy quy hoạch đi trước một bước, định hình không gian phát triển dựa trên hạ tầng giao thông liên hoàn, gồm ba trục động lực chính: Trục đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, trục cao tốc Bắc - Nam và tuyến kết nối Đông -Tây; trục đường ven biển và các tuyến kết nối ngang.

Trong đó, trục đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam là "xương sống" kết nối liên vùng, gắn chặt với mạng lưới giao thông công cộng hiện đại; đóng vai trò hạt nhân để kiến tạo các cực đô thị nén theo mô hình TOD (viết tắt của cụm từ tiếng Anh Transit-Oriented Development, là mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng) quanh khu vực nhà ga.

Trục cao tốc Bắc - Nam và tuyến kết nối Đông - Tây sẽ tập trung phát triển theo mô hình hành lang kinh tế - công nghiệp - dịch vụ quy mô lớn. Đặc biệt, tuyến cao tốc Vũng Áng - Cha Lo (cao tốc kết nối lên cửa khẩu quốc tế Cầu Treo có tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 15.000 tỷ đồng) sẽ mở toang cánh cửa giao thương quốc tế, kết nối trực tiếp hành lang kinh tế Đông - Tây với khu vực Lào và Đông Bắc Thái Lan.

Trục đường ven biển và các tuyến kết nối ngang sẽ "đánh thức" tiềm năng kinh tế biển, du lịch sinh thái và dịch vụ logistics. Hệ thống đường ven biển kết hợp cùng các trục ngang chiến lược sẽ tạo thành mạng lưới liên kết trực tiếp, đưa hàng hóa từ các khu công nghiệp và vùng phụ cận hướng thẳng tới cụm cảng nước sâu Vũng Áng - Sơn Dương.

Trên bộ khung hạ tầng đồng bộ đó, Hà Tĩnh lấy mô hình TOD làm công cụ cốt lõi để kiểm soát không gian tại các đầu mối trọng điểm. Về mặt khoa học quy hoạch, bản chất của TOD không phải là phát triển bất động sản dàn trải hai bên đường, mà là nén mật độ xây dựng cao, tích hợp đa chức năng và ưu tiên giao thông phi cơ giới, đi bộ trong bán kính tiếp cận trực tiếp quanh các nhà ga đường sắt tốc độ cao.

Đối với các trục cao tốc Bắc - Nam, Quốc lộ 1 hay tuyến ven biển, tỉnh kiên quyết kiểm soát chặt chẽ hành lang an toàn và điểm đấu nối, tuyệt đối tránh biến đất ven đường thành các dải đô thị bám mặt lộ manh mún.

Chia sẻ với phóng viên, ông Nguyễn Huy Bình, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch – Kiến trúc Xây dựng Hà Tĩnh cho biết: “UBND tỉnh Hà Tĩnh đã chỉ đạo lập quy hoạch chi tiết vùng phụ cận các nhà ga đường sắt tốc độ cao trước khi triển khai đầu tư xây dựng. Áp dụng cơ chế thu hồi quỹ đất vùng phụ cận đầu mối giao thông để tạo quỹ đất sạch đấu giá, huy động nguồn lực tái đầu tư trở lại cho hạ tầng công cộng theo đúng tinh thần của Luật Đường sắt 2025”.

Quy hoạch tạo nguồn lực để tái đầu tư hạ tầng

Ghi nhận thực tế tại phường Hà Huy Tập – địa phương có tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đi qua và là nơi đặt nhà ga hành khách trọng điểm: Để bảo đảm quỹ đất phát triển đồng bộ cho phân khu TOD quanh ga, công tác giải phóng mặt bằng và tái định cư đã được chính quyền địa phương triển khai bài bản ngay từ đầu.

Khu tái định cư đầu tiên của tỉnh phục vụ dự án tại tổ dân phố Liên Vinh (quy mô 3,8 ha, tổng mức đầu tư 37 tỷ đồng) đã được đầu tư hoàn chỉnh hạ tầng kỹ thuật trước khi di dời người dân. Việc công khai minh bạch ranh giới giữa vùng lõi TOD và vùng bảo vệ hành lang giao thông cùng cách làm “hạ tầng tái định cư đi trước” đã nhận được sự đồng thuận rất cao từ người dân.

Ông Trần Văn Minh, một hộ dân sinh sống gần khu vực quy hoạch ga đường sắt tốc độ cao tại phường Hà Huy Tập phấn khởi, chia sẻ: “Khi cán bộ phường họp dân, công bố rõ ranh giới khu vực nhà ga, vùng phát triển đô thị TOD và lộ trình đền bù, bà con rất đồng tình. Khu tái định cư Liên Vinh được đầu tư điện, đường, mương thoát nước bài bản trước khi người dân chuyển đến ở. Vì thế, gia đình tôi hoàn toàn yên tâm bàn giao mặt bằng”.

Ở góc độ quản lý địa bàn, ông Dương Thành Trung, Chủ tịch UBND phường Hà Huy Tập, cho biết: “Địa phương đã chủ động quy hoạch 3 khu tái định cư phục vụ hơn 200 hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án đường sắt tốc độ cao. Phường phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng kiểm soát nghiêm ngặt hiện trạng sử dụng đất trong bán kính quy hoạch vùng phụ cận nhà ga, kiên quyết xử lý các trường hợp cơi nới, xây dựng trái phép để bảo vệ nguyên vẹn quỹ đất sạch phục vụ phát triển TOD”.

Việc kết nối chặt chẽ giữa các trục cao tốc, tuyến đường ven biển hướng ra cảng Vũng Áng với mạng lưới đường sắt tốc độ cao không chỉ giải bài toán giao thông, mà còn là đòn bẩy tái cấu trúc toàn diện không gian kinh tế - xã hội của tỉnh. 

Khẳng định tầm quan trọng của việc chuẩn hóa tư duy quy hoạch, ông Tô Thái Hòa, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Tĩnh, nhấn mạnh: “Chúng tôi phân định rạch ròi giữa việc phát triển các hành lang kinh tế dọc tuyến cao tốc, quốc lộ, đường ven biển với việc kiến tạo các cực đô thị nén theo mô hình TOD quanh các nhà ga đường sắt tốc độ cao".

Theo ông Hòa, đồ án quy hoạch chung 26.217 ha tại đô thị trung tâm, hay khu vực có diện tích gần 21.000 ha tại Nghi Xuân là khung định hướng tổng thể để phân bổ dân cư, bảo vệ không gian xanh và kết nối mạng lưới giao thông công cộng. 

Ông Hòa cho biết: Trên bộ khung quy hoạch bài bản đó, các phân khu TOD quy mô 250 – 300 ha quanh ga Hà Huy Tập và ga Sông Trí sẽ trở thành những hạt nhân tăng trưởng hiện đại. Đây là lời giải giúp Hà Tĩnh khai thác hiệu quả giá trị gia tăng từ đất đai, tạo nguồn lực tài chính vững chắc để tái đầu tư trở lại cho hệ thống hạ tầng kỹ thuật và phúc lợi xã hội trong tương lai.