Nghịch lý "khát" nước giữa vùng sông nước
Tại hội thảo "An ninh nguồn nước Đồng bằng sông Cửu Long trước thách thức biến đổi khí hậu" tổ chức ngày 22/3 ở Cần Thơ, nhiều chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đã chỉ ra thực trạng đáng lo ngại về tài nguyên nước trong khu vực.
Quang cảnh hội thảo sáng 22/3.
Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, chỉ ra nghịch lý khi dù là vùng đất trù phú với hệ thống sông ngòi dày đặc, người dân ĐBSCL vẫn đối mặt tình trạng thiếu nước ngọt vào mùa khô. Những năm gần đây, hạn hán và xâm nhập mặn diễn biến ngày càng bất thường, lấn sâu vào nội đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sản xuất của người dân.
"Không chỉ phụ thuộc ngày càng lớn vào nguồn nước thượng nguồn, khu vực còn đối diện với tình trạng suy giảm nước ngầm do khai thác quá mức, kéo theo hệ lụy sụt lún đất và sạt lở. Biến đổi khí hậu và nước biển dâng tiếp tục làm trầm trọng thêm các rủi ro, đe dọa cấu trúc tự nhiên của toàn vùng", ông Tiến nhận định.
PGS.TS Nguyễn Phú Quỳnh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam cho rằng, ĐBSCL đang đối mặt nghịch lý thiếu nước ngọt ngay giữa vùng sông nước do phụ thuộc lớn vào nguồn nước thượng nguồn, trong khi hạn hán, xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến cực đoan. Theo dự báo, giai đoạn 2030-2050, xâm nhập mặn sẽ tiếp tục lấn sâu, diện tích rủi ro cao gia tăng, đe dọa nghiêm trọng đến sản xuất và đời sống người dân.
Là trung tâm của vùng, TP Cần Thơ cũng không nằm ngoài vòng xoáy tác động. Ông Nguyễn Hoàng Anh, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP cho biết, dù có nguồn nước tương đối dồi dào, thành phố vẫn chịu ảnh hưởng rõ nét của triều cường, hạn hán, xâm nhập mặn và thiếu nước mùa khô.
Bên cạnh đó, tình trạng sạt lở bờ sông, sụt lún đất gia tăng; trong khi nhu cầu khai thác, sử dụng nước ngày càng lớn đang tạo áp lực kép lên tài nguyên nước địa phương.
Trước thực tế này, Cần Thơ đã định hướng nhiều giải pháp như phát triển công trình trữ nước ngọt, ưu tiên sử dụng nước mặt thay cho nước ngầm, đồng thời tăng cường bảo vệ và phục hồi các nguồn nước bị suy thoái.
Đáng chú ý, thành phố xác định phải chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu từ sớm, với cách tiếp cận dài hạn thay vì ứng phó ngắn hạn.
Đại biểu tham quan sản phẩm trưng bày bên lề hội thảo.
Đề xuất giải pháp quy mô vùng
Từ góc độ doanh nghiệp, nhiều giải pháp liên kết vùng đã được đề xuất nhằm đảm bảo nguồn nước bền vững.
Ông Lều Mạnh Huy, Tổng Giám đốc DNP Water cho biết, doanh nghiệp đang triển khai dự án hệ thống trạm bơm và tuyến ống truyền dẫn nước thô quy mô lớn, lấy nước từ thượng nguồn sông Tiền và sông Hậu để cấp cho các địa phương ven biển chịu ảnh hưởng nặng của xâm nhập mặn.
Một dự án đã khởi công cuối năm 2025 dự kiến cung cấp nước cho khoảng 2 triệu người dân, đồng thời giảm phụ thuộc vào nước ngầm - nguyên nhân chính gây sụt lún đất trong khu vực.
Doanh nghiệp cũng đề xuất phát triển hệ thống cấp nước liên vùng khu vực Tây Nam sông Hậu, tích hợp với hạ tầng giao thông nhằm tối ưu chi phí và bảo đảm an toàn nguồn nước lâu dài.
Trong khi đó, ông Louis Lim, đại diện Tập đoàn Keppel nhấn mạnh, việc giải quyết bài toán nước không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn đòi hỏi tăng cường hợp tác, chia sẻ tri thức và nâng cao nhận thức cộng đồng.
Người dân Đồng Tháp và Vĩnh Long sử dụng ao bạt trữ nước phục vụ cho tưới tiêu.
PGS.TS Nguyễn Phú Quỳnh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, đề xuất chuyển sang cách tiếp cận liên vùng, phát triển hệ thống cấp nước quy mô lớn, giảm khai thác nước ngầm, tăng trữ nước và điều phối tài nguyên nước, đồng thời chủ động thích ứng dài hạn với biến đổi khí hậu.
Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Minh Khuyến, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, định hướng là ưu tiên khai thác nước mặt từ sông Tiền, sông Hậu, kết hợp tăng trữ lũ, giữ ngọt tại các vùng trũng lớn như Tứ giác Long Xuyên, Đồng Tháp Mười nhằm chủ động nguồn nước mùa khô.
Cùng với đó, việc khai thác nước ngầm sẽ được siết chặt, không vượt ngưỡng cho phép, nhất là tại các khu vực ven biển, nhằm hạn chế sụt lún và suy giảm nguồn nước.
Mục tiêu đến năm 2030 là hiện đại hóa quản lý tài nguyên nước với hệ thống giám sát tự động xuyên biên giới, kiểm soát ô nhiễm thông qua xử lý toàn bộ nước thải đô thị đạt chuẩn, đồng thời bảo vệ hệ thống kênh rạch, ao hồ để duy trì khả năng trữ nước tự nhiên.
Các đại biểu trình bày tham luận, tìm ra giải pháp mang tính bền vững bảo vệ nguồn nước.
Bộ cũng đã ban hành kịch bản nguồn nước mùa cạn đến năm 2026 làm cơ sở để các địa phương chủ động ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn.
Các ý kiến tại hội thảo thống nhất rằng, an ninh nguồn nước không còn là vấn đề riêng lẻ của từng địa phương mà cần cách tiếp cận tổng thể, liên vùng và thậm chí liên quốc gia, gắn với lưu vực sông Mekong.
Việc đảm bảo nguồn nước bền vững không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn là nền tảng cho phát triển kinh tế, nông nghiệp và ổn định xã hội của toàn vùng ĐBSCL trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan.
Thông điệp tại hội thảo nhấn mạnh, nước không chỉ là tài nguyên mà còn là tương lai; an ninh nguồn nước là nền tảng cho phát triển bền vững của vùng đất chín rồng.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xâm nhập mặn tại ĐBSCL năm 2026 ở mức trung bình nhiều năm nhưng có thể vào sâu 42-55km trên sông Cửu Long và 65-70km trên sông Vàm Cỏ trong cao điểm tháng 3-4.
Từ nay đến tháng 5, dòng chảy sông Mê Công tiếp tục giảm, làm gia tăng rủi ro mặn xâm nhập sâu, đặc biệt trong các đợt cao điểm giữa và cuối tháng 3.
Dù hệ thống thủy lợi cơ bản kiểm soát được tình hình, vẫn cần cảnh giác thiếu nước cục bộ ở một số khu vực cuối nguồn và vùng ven biển. Đồng thời, biến động từ vận hành thủy điện thượng nguồn có thể khiến tình hình diễn biến khó lường.
Bình luận bài viết (0)
Gửi bình luận