Bình nóng lạnh tráng men ướt: Đắt có "sắt ra miếng"?

Khi yếu tố then chốt nằm trong chiếc... ruột bình 

Chị Mai Hồng H., cư dân tại một khu chung cư cũ ở Hà Nội, không ngờ rằng chiếc bình nóng lạnh đã sử dụng gần 10 năm lại có thể gây ra vấn đề sức khỏe cho cả gia đình. Chị H cho biết: Ban đầu, nước có mùi lạ, sau chuyển sang màu vàng nhạt. Con nhỏ xuất hiện tình trạng ngứa da, người lớn bị dị ứng nhẹ. Khi kiểm tra, thợ kỹ thuật phát hiện lớp bảo vệ bên trong ruột bình đã bong tróc, kim loại bị ăn mòn và nước tiếp xúc trực tiếp với bề mặt thép.

"Sau khi đi khám, gia đình mới biết bình nóng lạnh nếu hỏng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe", chị H. nói.

Sự cố do bình nóng lạnh như gia đình chị H không phải cá biệt. Trong điều kiện hoạt động liên tục với nhiệt độ và áp suất cao, ruột bình là bộ phận chịu rủi ro lớn nhất. Nếu lớp bảo vệ không đảm bảo, kim loại dễ bị oxy hóa, gây rò rỉ, giảm hiệu suất và tạo môi trường cho vi sinh vật phát triển.

Tuy nhiên, phần lớn người tiêu dùng phổ thông chỉ quan tâm đến một số yếu tố như: An toàn điện (chống giật); độ bền – ít hỏng; giá bán và khả năng tiết kiệm điện; dung tích phù hợp; thương hiệu và bảo hành mà rất ít người quan tâm, tìm hiểu sâu về công nghệ lõi, vật liệu..., nhất là khi yếu tố này lại nằm "sâu kín" trong chiếc... ruột bình. 

Sau sự cố, chị H đã mày mò mọi thông tin về bình nóng lạnh trước khi đi mua thiết bị mới. Khi đó, chị mới lần đầu tiếp cận hàng loạt thuật ngữ như "tráng men khô", "men titan", "chống ăn mòn điện hóa"… Mức giá giữa các sản phẩm cũng chênh lệch vài triệu đồng.

Sau nhiều ngày tìm hiểu, gia đình chị H. quyết định chọn sản phẩm có công nghệ tráng men chất lượng cao, dù giá cao hơn gần 30% so với lựa chọn ban đầu. "Sau sự cố, mình không dám chọn rẻ nữa. Nhưng để hiểu được sự khác biệt, phải đọc rất nhiều", chị nói.

Tiền nào có của nấy?

Theo thông tin từ ResearchGate (Mạng xã hội học thuật và nền tảng chia sẻ nghiên cứu khoa học) và các tổ chức như Porcelain Enamel Institule (Hiệp hội ngành công nghiệp men sứ - PEI): Men thủy tinh có tính trơ hóa học cao, không bị biến đổi bởi các tác nhân kiềm hay axit trong nước, đồng thời ngăn chặn sự tích tụ của vi sinh vật. Các tài liệu kỹ thuật và nghiên cứu vật liệu cũng nhấn mạnh, lớp tráng men trong bình nước nóng thực chất là một dạng phủ thủy tinh hóa, có khả năng chống ăn mòn và trong môi trường hoạt động của bình nước nóng, ruột bình phải chịu đồng thời nhiệt độ cao và áp suất nước liên tục. Nếu không có lớp bảo vệ hiệu quả, kim loại sẽ bị ô xy hóa, dẫn tới rò rỉ hoặc giảm hiệu suất sau vài năm sử dụng.

Hiện nay hai công nghệ phổ biến cho bình nóng lạnh là tráng men khô và tráng men ướt. Trong đó, tráng men ướt sử dụng lớp tráng men dạng huyền phù lỏng phủ trực tiếp lên bề mặt kim loại, sau đó nung ở nhiệt độ cao để tạo liên kết dạng thủy tinh bền vững.

GS.TS Nguyễn Văn Thành, Nguyên Viện trưởng Viện Vật liệu, Bộ Xây dựng, chuyên gia vật liệu kim loại, cho biết: Lớp men ở trạng thái lỏng có thể phủ kín các vị trí dễ tổn thương như mối hàn hay góc cong. Sau khi nung, lớp phủ tạo liên kết hóa học với thép, giúp giảm nguy cơ ăn mòn điện hóa – nguyên nhân phổ biến khiến ruột bình xuống cấp.

Tuy vậy, đại diện một doanh nghiệp sản xuất thiết bị gia dụng tại Hưng Yên cho biết: Công nghệ tráng men ướt cho khả năng bao phủ tốt hơn nhưng quy trình phức tạp, phụ thuộc nhiều vào kiểm soát nhiệt và tay nghề. Trong khi đó, các phương pháp khác dễ tự động hóa hơn, giúp giảm chi phí và tăng sản lượng.

Ông Trần Ngọc Hùng, Giám đốc khối sản xuất Tập đoàn Sơn Hà cho rằng chi phí đầu tư dây chuyền tráng men ướt có thể cao hơn 20–30% so với công nghệ phổ thông. "Đổi lại, khả năng bảo vệ lõi tốt hơn, yếu tố quyết định trực tiếp đến tuổi thọ sản phẩm", ông nói.

Ở góc độ thị trường, một kỹ sư từ doanh nghiệp phân phối thiết bị gia dụng cho biết các sản phẩm sử dụng công nghệ phủ chất lượng cao thường có tỷ lệ bảo hành liên quan đến rò rỉ thấp hơn đáng kể, giúp giảm chi phí hậu mãi.

Tuy nhiên, chi phí sản xuất cao khiến các sản phẩm này thường nằm ở phân khúc trung và cao cấp. Trong khi đó, phân khúc giá rẻ – nơi cạnh tranh gay gắt nhất – vẫn ưu tiên những giải pháp dễ sản xuất hơn.

Trong khi đó, theo Hiệp hội Nhiệt - Lạnh châu Âu (EHI) thì các lớp phủ dạng thủy tinh hóa có thể nâng tuổi thọ thiết bị lên 1,5 đến 2 lần so với các lớp phủ thông thường, nếu quy trình sản xuất được kiểm soát chặt chẽ.

Chuyên gia công nghiệp Karl Weber (Đức) thuộc hiệp hội (EHI) nhận định hạn chế lớn nhất của các công nghệ phủ chất lượng cao nằm ở quy trình: chỉ cần sai lệch nhỏ trong nhiệt độ hoặc thành phần vật liệu cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ lô sản phẩm.