Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ: Việt Nam bước đầu làm chủ nhiều công nghệ lõi

Sáng 12/11, sau khi kết thúc phiên chất vấn lĩnh vực tài chính, dưới sự điều hành của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội tiến hành chất vấn và trả lời chất vấn nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực khoa học - công nghệ.

Doanh thu công nghiệp công nghệ số ước đạt 254,6 tỷ USD

Phát biểu mở đầu phiên chất vấn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, sau gần hai năm triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã đạt nhiều kết quả, từ hoàn thiện thể chế, tăng nguồn lực đầu tư đến phát triển công nghệ lõi và hạ tầng số.

Đến nay, thể chế phục vụ triển khai Nghị quyết 57 cơ bản được hoàn thiện. Nguồn ngân sách dành cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tăng từ 75.000 tỷ đồng năm 2025 lên 95.000 tỷ đồng năm 2026, dự kiến đạt 120.000 tỷ đồng năm 2027.

Về kết quả nghiên cứu và phát triển công nghệ, Việt Nam tăng một bậc trên bảng xếp hạng Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026, đứng thứ 43/139 quốc gia và thứ ba ASEAN. Bộ Khoa học và Công nghệ đã phê duyệt 19 nhiệm vụ công nghệ chiến lược với tổng kinh phí 6.600 tỷ đồng, trong đó vốn xã hội hóa chiếm 71,8%. Đồng thời, 11 nhiệm vụ nghiên cứu hợp tác Việt Nam - Nhật Bản về chip bán dẫn được phê duyệt đồng tài trợ với tổng kinh phí gần 500 tỷ đồng.

Theo Bộ trưởng, doanh nghiệp Việt Nam đã bước đầu làm chủ một số công nghệ lõi như mạng 5G, robot, thiết bị bay không người lái (UAV), camera AI và công nghệ vaccine.

Trong lĩnh vực viễn thông, tốc độ Internet di động của Việt Nam tăng 50 bậc, lên thứ 8 thế giới. Mạng 5G đã phủ sóng 93,4% dân số với 27,2 triệu thuê bao. Ngành viễn thông cũng đã phủ sóng thêm 483 thôn, bản thuộc vùng lõm sóng và triển khai Internet vệ tinh tại 196 điểm đặc biệt khó khăn. Đến nay, cơ bản toàn bộ thôn, bản trên cả nước đã được phủ sóng viễn thông. Việt Nam cũng được Hiệp hội Thông tin di động toàn cầu (GSMA) trao Giải thưởng Lãnh đạo Chính phủ năm 2026.

Về phát triển kinh tế số, doanh thu công nghiệp công nghệ số trong 10 tháng đầu năm 2026 ước đạt 254,6 tỷ USD, tăng 53% so với cùng kỳ. Việt Nam đã ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số và danh mục 79 nền tảng dùng chung. Đến nay, 70/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành và 8/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu đã được đồng bộ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Cả nước có hơn 36 triệu chứng thư chữ ký số được cấp.

Lĩnh vực trí tuệ nhân tạo cũng ghi nhận bước tiến khi Chỉ số AI toàn cầu của Việt Nam tăng 18 bậc, lên vị trí 40/93 quốc gia. Theo báo cáo xếp hạng năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026, Việt Nam đứng thứ 36 thế giới và thứ ba ASEAN.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ trưởng Vũ Hải Quân thừa nhận một số điểm nghẽn chưa được tháo gỡ, đặc biệt là tiến độ giải ngân kinh phí khoa học công nghệ.

Nguyên nhân chính khiến việc xây dựng cơ sở dữ liệu còn chậm

Về việc Việt Nam đã làm chủ được công nghệ lõi liên quan đến UAV, robot, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ, đề nghị Bộ trưởng giải thích công nghệ lõi gồm những gì và Việt Nam đã làm chủ các loại vật liệu, công nghệ nào.

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng một sản phẩm công nghệ chiến lược thường trải qua nhiều công đoạn, trong đó Việt Nam đã làm chủ được một số khâu nhưng vẫn phụ thuộc vào nước ngoài ở những bước khác. 

Ông lấy ví dụ về chip 5G: Việt Nam hiện có thể thực hiện khâu thiết kế, song để chế tạo thành con chip hoàn chỉnh vẫn phải đưa ra nước ngoài. Quá trình tạo ra một sản phẩm công nghệ chiến lược gồm nhiều công đoạn, liên quan đến vật liệu và nhiều yếu tố khác, vì vậy cần xác định cụ thể những khâu nào đã làm chủ và những khâu nào còn phụ thuộc.

Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp cận việc phát triển công nghệ chiến lược theo hai nhóm. Với những công nghệ có thể ứng dụng ngay, Việt Nam sẽ đẩy mạnh tiếp nhận, chuyển giao để sớm đưa vào sản xuất trong nước. Chẳng hạn với công nghệ vaccine, việc chuyển giao công nghệ từ nước ngoài có thể giúp doanh nghiệp trong nước sản xuất và đóng góp trực tiếp cho phát triển kinh tế.

Trong khi đó, một số lĩnh vực đòi hỏi chiến lược dài hạn. Đơn cử như thiết bị bay không người lái (UAV) - đây là sản phẩm tích hợp nhiều công nghệ, từ chip bán dẫn phục vụ điều khiển và thu phát tín hiệu đến cơ khí, khoa học vật liệu và công nghệ vật liệu. 

"Với những bài toán công nghệ dài hạn, chúng ta phải chia thành từng nhóm vấn đề và đặt hàng nhiệm vụ để giải quyết từng nhóm, chứ không thể cùng lúc làm chủ tất cả công nghệ", Bộ trưởng Vũ Hải Quân nói và cho rằng đây là định hướng Bộ sẽ triển khai trong thời gian tới nhằm từng bước nâng cao năng lực làm chủ các công nghệ chiến lược.

Quan tâm về vấn đề dữ liệu, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên) cho biết, nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia đã ghi nhận gần 5 tỷ giao dịch. Tuy nhiên, vẫn còn 34/104 cơ sở dữ liệu chưa đồng bộ về Trung tâm Dữ liệu quốc gia; 7/8 cơ sở dữ liệu trọng yếu đã kết nối vẫn thực hiện đồng bộ ngoại tuyến. Đáng chú ý, người dân vẫn phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan Nhà nước đã có.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ trách nhiệm của Bộ trong việc bảo đảm liên thông, tái sử dụng dữ liệu, đồng thời cho biết có cơ chế nào buộc các cơ quan chấm dứt yêu cầu người dân kê khai, nộp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu Nhà nước.

Trả lời về vấn đề này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, lĩnh vực dữ liệu thuộc phạm vi phụ trách của Bộ Công an. Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng phân tích một số khó khăn trong quá trình xây dựng, đồng bộ và khai thác dữ liệu hiện nay.

Theo Bộ trưởng, có 3 nguyên nhân chính khiến việc xây dựng cơ sở dữ liệu còn chậm. Thứ nhất, dữ liệu được hình thành, lưu trữ trong thời gian dài tại nhiều cơ quan, đơn vị khác nhau nên việc đồng bộ, xây dựng cơ sở dữ liệu mới cần có thời gian.

Thứ hai, định mức chi phí xây dựng, số hóa dữ liệu chưa thống nhất do mức độ phức tạp của từng loại tài liệu khác nhau. Thứ ba, nguồn nhân lực phục vụ xây dựng và xử lý dữ liệu còn hạn chế.

Đối với tình trạng người dân phải thực hiện nhiều thủ tục hành chính, cán bộ cấp xã phải sử dụng nhiều phần mềm, Bộ trưởng chỉ ra 5 nguyên nhân, gồm: phần mềm chưa kết nối đồng bộ; quy trình, biểu mẫu chưa được điều chỉnh thống nhất; dữ liệu chưa đầy đủ; thiết bị, đường truyền và hỗ trợ kỹ thuật tại một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu; năng lực tiếp cận công nghệ số của một bộ phận người dân và cán bộ cấp xã còn hạn chế.

Về giải pháp, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành khung kiến trúc tổng thể quốc gia số và đang triển khai các hoạt động nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong thực tế.

Một trong những công việc đang được thực hiện là trực tiếp khảo sát tại một số xã, địa phương. Qua đó, Bộ đã xác định 29 bài toán cụ thể mà cán bộ cấp xã gặp phải trong quá trình làm việc, từ đó xây dựng giải pháp hướng dẫn, xử lý trước khi tổng hợp thành mô hình để nhân rộng.

Bên cạnh đó, Bộ đang tiếp tục tìm hiểu công việc chuyển đổi số hàng ngày, hàng tuần và hàng tháng của cán bộ cấp xã, bao gồm các nhiệm vụ và chế độ báo cáo. Trên cơ sở này, Bộ sẽ xây dựng hệ thống bài giảng, cập nhật kiến thức và nâng cao kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ cơ sở.

Không được yêu cầu người dân cung cấp lại khi đã có dữ liệu

Tham gia trả lời sau đó về vấn đề dữ liệu, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, đối với kết quả xây dựng và kết nối các cơ sở dữ liệu, hiện nay, chúng ta đã hoàn thành kết nối 9/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu; đã hoàn thành 80/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo Nghị quyết số 11 của Chính phủ.

Về hoàn thiện thể chế đối với dữ liệu, Bộ Công an đã chủ trì, trình Quốc hội thông qua và đang tiếp tục trình các dự án luật liên quan: Luật Dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật An ninh mạng. Đồng thời, cũng đã xây dựng, ban hành và tiếp tục hoàn thiện các nghị định, quy định về dữ liệu và bảo vệ dữ liệu.

Về hạ tầng dữ liệu và chuyển đổi số, Bộ Công an đang quản lý Trung tâm Dữ liệu quốc gia số 1 và đã đưa vào vận hành từ tháng 8/2025.

Đối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đã kết nối với 17 bộ, ngành và 34 địa phương. Thời gian qua, hệ thống này đã phục vụ 2,77 tỷ lượt tra cứu, xác thực thông tin; ước tính giúp tiết kiệm khoảng gần 8.500 tỷ đồng cho ngân sách Nhà nước.

Về ứng dụng VNeID, hiện đã có hơn 86,4 triệu tài khoản định danh điện tử của công dân với 85 tiện ích được tích hợp trên ứng dụng. Từ ngày 29/5/2026, Bộ Công an đã tiếp nhận và vận hành Cổng Dịch vụ công quốc gia và Bộ đã kết nối với 16/16 bộ, ngành, 34/34 địa phương và tiếp nhận gần 35 triệu hồ sơ. Bộ cũng đã ban hành khung kiến trúc dữ liệu.

Đối với những khó khăn, vướng mắc và giải pháp thời gian tới, Đại tướng Lương Tam Quang nhấn mạnh, thực hiện Nghị quyết số 57 và với vai trò là cơ quan Thường trực, Bộ Công an đang tiếp tục đôn đốc các bộ, ngành, địa phương xử lý dứt điểm việc làm sạch dữ liệu.

Cụ thể, Bộ Công an đã thành lập và sẽ cử các tổ công tác phối hợp, hỗ trợ các bộ, ngành, địa phương làm sạch dữ liệu trên tinh thần "đúng, đủ, sạch, sống"; đồng thời bảo đảm đánh giá an ninh, an toàn hệ thống của các bộ, ngành, địa phương khi kết nối về Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

Theo Kế hoạch trước đây, mốc thời gian hoàn thành việc làm sạch dữ liệu để kết nối là ngày 30/11. Tuy nhiên, do trong quá trình triển khai cần bảo đảm tuyệt đối an ninh, an toàn nên sẽ tiếp tục hoàn thiện. Cùng với sự hướng dẫn của các tổ công tác, dự kiến đến quý II năm 2027, toàn bộ hệ thống dữ liệu sẽ được hoàn thiện để đưa vào vận hành, thực hiện đồng bộ.

Về nguyên tắc quản lý, khai thác và chia sẻ dữ liệu, Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định nguyên tắc: "Khai một lần, dùng nhiều lần". Khi đã có dữ liệu thì không được yêu cầu cung cấp thêm; dữ liệu phải được chia sẻ, dùng chung.

Nguyên tắc quản lý dữ liệu là phải chính xác, toàn vẹn, bảo mật, an toàn, minh bạch và có khả năng kiểm toán. Mọi hoạt động xử lý và thay đổi dữ liệu đều phải được ghi lại, đồng thời bảo đảm tiêu chuẩn "đúng, đủ, sạch, sống", thống nhất dùng chung.

"Những vấn đề này đã được Bộ Công an hoàn thiện trong Luật Dữ liệu và các quy định hướng dẫn để chấm dứt tình trạng yêu cầu người dân kê khai lại giấy tờ như đại biểu đã nêu", Bộ trưởng Bộ Công an khẳng định.