Ca nương Kiều Anh: Tôi biết ơn vì nghệ thuật truyền thống chọn mình

Cầu nối giữa văn hóa và công chúng

MV "Lá ngọc cành vàng" nhận được nhiều sự quan tâm của khán giả ngay từ khi lên sóng. Kiều Anh đón nhận bình luận của khán giả ra sao về sản phẩm mới?

Điều khiến tôi xúc động nhất là nhiều khán giả nói rằng sau khi xem MV, họ bắt đầu muốn tìm hiểu thêm về những biểu tượng văn hóa xuất hiện trong tác phẩm. Họ cảm thấy tự hào, có sự kết nối với nguồn cội và muốn khám phá nhiều hơn.

Nghệ thuật, văn hóa vốn luôn là dòng chảy, có nhiều tầng lớp, mỗi người sẽ cảm nhận theo vốn sống và trải nghiệm riêng. Có lẽ điều đẹp nhất của tác phẩm không phải là trưng trổ thật nhiều câu trả lời, mà mở ra những câu hỏi mới.

Theo chị, thành công của MV đến từ sức hấp dẫn của văn hóa truyền thống hay từ việc chị và ê kíp đã tìm được công thức kể câu chuyện phù hợp với khán giả hôm nay?

Tôi không nghĩ thành công của một tác phẩm có thể lý giải chỉ bằng một nguyên nhân, càng không nghĩ nghệ thuật có một "công thức" để lặp lại. Điều chúng tôi có thể làm là tiếp cận chất liệu truyền thống bằng sự chân thành và tôn trọng, rồi tìm một ngôn ngữ kể chuyện phù hợp với khán giả hôm nay.

Văn hóa Việt Nam vốn giàu đẹp. Người làm nghề chỉ là cầu nối để giá trị ấy được gặp đúng công chúng, đúng thời điểm. Việc tác phẩm được đón nhận đến đâu là kết quả của rất nhiều yếu tố, không chỉ nằm ở riêng chất liệu hay cách kể.

Góp thêm một góc nhìn, một cách kể mới

Khi sản phẩm được đón nhận không chỉ như một MV giải trí, chị cảm thấy thế nào khi được kỳ vọng như "người đại diện" cho nghệ thuật truyền thống nhiều hơn là một nghệ sĩ đơn thuần?

Tôi trân trọng sự kỳ vọng của khán giả, nhưng tôi không nghĩ một nghệ sĩ có thể đại diện cho cả một loại hình nghệ thuật. Di sản được tạo nên bởi nhiều thế hệ nghệ nhân, nhà nghiên cứu và những người lặng lẽ gìn giữ suốt nhiều năm.

Tôi chỉ mong góp thêm một góc nhìn, một cách kể mới. Nghệ sĩ ngoài cho phép mình được thử nghiệm, học hỏi, có thể được rút kinh nghiệm từ những điều chưa trọn vẹn.

Tôi cũng không nghĩ mình có thể lựa chọn hay tự định danh mình là một nghệ sĩ tạo xu hướng hay một người kết nối. Điều đó nên để khán giả và thời gian trả lời.

Điều tôi có thể lựa chọn là cách làm nghề. Nếu từ những gì mình làm, có thêm một người trẻ thấy tự hào vì nguồn cội gốc rễ, muốn tìm hiểu sâu hơn về văn hóa, đó là niềm hạnh phúc rất lớn rồi.

Có ý kiến cho rằng, nghệ sĩ theo đuổi nghệ thuật truyền thống hiếm khi trở thành tâm điểm của thị trường giải trí, chị nghĩ sao?

Tôi nghĩ đây từng là một thực tế, nhưng hiện nay đang có nhiều tín hiệu tích cực. Công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ sẵn sàng đón nhận nếu tác phẩm đủ hấp dẫn và có sự kết nối với đời sống.

Theo tôi, nghệ thuật truyền thống và nghệ thuật đại chúng chưa bao giờ là hai khái niệm đối lập. Một tác phẩm có thể vừa mang giá trị văn hóa, vừa có sức lan tỏa rộng rãi, việc giữ gìn di sản có thể song hành với tinh thần sáng tạo. Khán giả xứng đáng được chiêm ngưỡng di sản bằng nhiều cách tiếp cận mới, đấy chính là dòng chảy tự nhiên của văn hóa.

Công chúng không quay lưng với nghệ thuật truyền thống, chỉ là trước đây họ ít cơ hội tiếp xúc trong một bối cảnh gần gũi hơn với đời sống. Di sản không chỉ sống trong không gian bảo tồn, mà cần được đối thoại với xã hội.

Nếu một người đến với các giá trị văn hoá truyền thống vì một MV ca nhạc, sau đó chủ động tìm nghe những làn điệu cổ, đó là một cuộc gặp gỡ rất tuyệt vời. Không phải vì ai bắt họ phải yêu văn hóa, mà chính họ muốn bước gần tới văn hóa.

Cần sự dũng cảm trong sáng tạo

Như chị nói, phải chăng di sản khó tiếp tục sống nếu chỉ được nhắc đến bằng sự hoài niệm?

Di sản cần được thực hành, được sáng tạo và được gặp gỡ thế hệ mới. Đó không phải là trách nhiệm của riêng một nghệ sĩ, mà là câu chuyện của nhiều người làm nghề.

Tôi cũng không nghĩ đến mục tiêu biến ca trù hay bất kỳ loại hình nghệ thuật truyền thống nào thành xu hướng. Xu hướng luôn có tính thời điểm. Tôi mong tạo ra những tác phẩm đủ sức khiến công chúng muốn quay trở lại với những giá trị ấy nhiều lần, ở nhiều thời điểm khác nhau trong cuộc sống.

Khi muốn đưa nghệ thuật truyền thống ra khỏi không gian quen thuộc để bước vào dòng chảy đại chúng, theo chị điều khó nhất là gì?

Tôi nghĩ khi có một bài toán khó, người làm nghề nên nhận trách nhiệm để giải, cách nhìn nhận của khán giả là kết quả.

Công chúng luôn sẵn sàng dành cơ hội cho những điều mới nếu họ cảm thấy được tôn trọng, được truyền cảm hứng. Nghệ sĩ hôm nay cần vừa có sự khiêm tốn trước khán giả, di sản, vừa cần có sự dũng cảm trong sáng tạo.

Khiêm tốn để hiểu mình không thể tùy tiện sử dụng những giá trị truyền thống chỉ vì mục đích gây chú ý. Dũng cảm để tìm những cách biểu đạt mới, những ngôn ngữ mới, giúp di sản tiếp tục được đối thoại với đời sống hôm nay.

Không ngại thử nghiệm

Trong quá trình thực hiện "Lá ngọc cành vàng", chị có sợ những thử nghiệm mới sẽ khiến mình bị đánh giá là đang làm mờ bản sắc của nghệ thuật truyền thống?

Nếu sợ thử nghiệm thì sẽ rất khó để đi trên hành trình này. Điều tôi luôn tự nhắc mình không phải là "có nên thử hay không", mà là "thử đến đâu và thử như thế nào".

Mọi sự đổi mới đều cần được đặt trên nền tảng của sự thấu hiểu và tôn trọng giá trị gốc. Bản sắc không dễ bị đánh mất chỉ vì một cách kể thử nghiệm.

Với "Lá ngọc cành vàng", mỗi thử nghiệm đều xuất phát từ mong muốn đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với khán giả, không phải làm nó khác đi. Có thể chính điều đó đã đem lại một cái nhìn ưu ái từ khán giả dành cho tác phẩm lần này của tôi.

Khi đứng trước những bài toán thử nghiệm, gia đình và truyền thống ca trù đóng vai trò như thế nào trong cách chị đưa ra quyết định?

Tôi biết ơn vì nghệ thuật truyền thống đã chọn mình và tôi chọn gắn bó bằng tất cả sự nghiêm túc, tình yêu.

Gia đình giúp tôi giữ được gốc rễ, công chúng giúp tôi hiểu mình đang đối thoại với ai, bản thân là người phải chịu trách nhiệm cho mọi lựa chọn nghệ thuật. Nếu chỉ chạy theo kỳ vọng của người khác rất khó tạo ra những tác phẩm có dấu ấn riêng.

Nếu điều tôi đang tiếp nối có giá trị lớn hơn đam mê của bản thân, tôi càng biết ơn vì đã được trao cơ hội đó. Tôi sẽ luôn giữ tâm thế ấy để soi chiếu chính mình trên hành trình làm nghề. Tôi không xem đó là gánh nặng, mà là niềm tin của các thế hệ đi trước gửi gắm và là động lực để tiếp tục lan tỏa những giá trị ấy theo cách riêng.

Cảm ơn chị!