Cần hoàn thiện sớm luật riêng cho hạ tầng cấp, thoát nước

Kế thừa toàn bộ nền tảng đã có, hoàn thiện theo yêu cầu mới

Nước sạch, thoát nước và xử lý nước thải là một trong những cấu phần hạ tầng thiết yếu quyết định chất lượng sống đô thị, năng lực phát triển kinh tế cũng như khả năng thích ứng của các địa phương trước biến đổi khí hậu. 

Tuy nhiên, suốt nhiều năm qua, lĩnh vực này vẫn chủ yếu được điều chỉnh bởi hệ thống văn bản dưới luật phân tán, thiếu một khung pháp lý thống nhất, dẫn đến không ít bất cập trong quản lý, đầu tư và vận hành.

Ông Tạ Quang Vinh, Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng).

Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh, yêu cầu bảo đảm an ninh nguồn nước, chống ngập úng và nâng cao chất lượng dịch vụ công ngày càng cấp thiết, Bộ Xây dựng cho biết, sẽ tiếp tục triển khai xây dựng Luật Cấp thoát nước nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho toàn bộ chuỗi hạ tầng cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải.

Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Tạ Quang Vinh, Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) chia sẻ, việc Bộ tiếp tục triển khai dự án luật lần này không phải là xây dựng lại từ đầu mà là kế thừa toàn bộ quá trình chuẩn bị đã được thực hiện trong nhiều năm trước.

Theo ông Vinh, công tác xây dựng dự án luật thực tế đã được triển khai liên tục từ năm 2022. Hồ sơ đề nghị xây dựng luật từng được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết 203 năm 2023 với ba nhóm chính sách lớn, đồng thời được đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2025.

Tuy nhiên, thời điểm dự kiến trình Quốc hội lại trùng với quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khiến Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định đưa dự án luật ra khỏi chương trình lập pháp năm 2025 để ưu tiên nguồn lực cho nhiệm vụ hoàn thiện hệ thống pháp luật phục vụ bộ máy mới.

Theo lãnh đạo Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, đây chỉ là điều chỉnh về lộ trình, hoàn toàn không phải vì nội dung chính sách của dự thảo luật không còn phù hợp.

Một yếu tố quan trọng khác khiến dự án luật phải tiếp tục thực hiện lại quy trình xây dựng là việc Quốc hội ban hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 với nhiều quy định mới liên quan đến trình tự lập pháp.

Theo đó, các dự án luật đã bị đưa ra khỏi chương trình xây dựng pháp luật trước đây sẽ không được chuyển tiếp hồ sơ, buộc cơ quan chủ trì phải thực hiện lại đầy đủ quy trình xây dựng chính sách, lấy ý kiến, thẩm định và hoàn thiện hồ sơ theo quy định mới.

Dù vậy, ông Tạ Quang Vinh khẳng định về bản chất nội dung, Bộ Xây dựng vẫn kế thừa toàn bộ kết quả nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, đánh giá tác động, hồ sơ dự thảo đã được chuẩn bị trước đó.

Qua rà soát, Bộ xác định ba nhóm chính sách lớn của dự án luật xây dựng từ năm 2024 vẫn hoàn toàn phù hợp với thực tiễn phát triển hiện nay.

Điểm thay đổi chủ yếu nằm ở việc cập nhật căn cứ pháp lý mới, rà soát sự giao thoa với các luật liên quan như Luật Tài nguyên nước, pháp luật về bảo vệ môi trường, quy hoạch, đầu tư, xây dựng, giá và tài sản công.

Đồng thời, dự thảo cũng bổ sung những vấn đề ngày càng trở nên cấp bách trong thực tiễn như nguy cơ ô nhiễm nguồn nước, hạn hán, xâm nhập mặn, sự cố hệ thống cấp nước, bài toán chống ngập đô thị và thích ứng với biến đổi khí hậu.

"Đây không phải việc xây dựng lại dự án luật từ đầu mà là tiếp tục hoàn thiện trên nền tảng đã có, bảo đảm dự thảo khi trình Quốc hội có tính thống nhất, ổn định và khả thi cao hơn", ông Vinh nhấn mạnh.

Hình thành hành lang pháp lý đồng bộ cho hạ tầng nước đô thị

Theo Bộ Xây dựng, dự thảo luật lần này tiếp tục cụ thể hóa 3 nhóm chính sách trọng tâm đã được Chính phủ thông qua gồm phát triển hệ thống cấp, thoát nước đồng bộ theo chiến lược và quy hoạch; quản lý, vận hành hệ thống cấp, thoát nước; đồng thời bảo đảm nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực hạ tầng nước.

Một trong những trọng tâm lớn là hoàn thiện cơ chế phát triển cấp nước theo vùng phục vụ liên tỉnh, không phụ thuộc địa giới hành chính, đồng thời quản lý hệ thống thoát nước theo lưu vực thay vì chỉ quản lý cục bộ từng địa phương như hiện nay.

Dự thảo cũng làm rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị cung cấp dịch vụ và người sử dụng nhằm bảo đảm dịch vụ cấp nước ổn định, an toàn và liên tục.

Việc xây dựng Luật Cấp, thoát nước được kỳ vọng tạo cú hích thể chế mới cho lĩnh vực hạ tầng thiết yếu của đô thị Việt Nam.

Đáng chú ý, nhiều nội dung mới lần đầu được đưa vào dự thảo như quy định về nguồn nước dự phòng, liên kết mạng lưới cấp nước, cảnh báo sớm sự cố nguồn nước, dự phòng vật tư, hóa chất, năng lượng để bảo đảm an ninh cấp nước trong các tình huống khẩn cấp.

Ở lĩnh vực thoát nước đô thị, dự thảo tập trung hoàn thiện cơ chế chống ngập, thu gom và xử lý nước thải, bảo vệ hồ điều hòa, hành lang thoát nước, quản lý bùn thải và thúc đẩy tái sử dụng nước sau xử lý theo định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn.

Song song đó, dự luật cũng đặt mục tiêu thúc đẩy chuyển đổi số trong toàn bộ hệ thống hạ tầng nước thông qua xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất, ứng dụng giám sát trực tuyến, công nghệ đo đếm thông minh, cảnh báo thất thoát nước, ngập úng và quản lý tài sản theo vòng đời công trình.

Theo ông Tạ Quang Vinh, bài học lớn nhất từ quá trình xây dựng dự thảo luật trước đây là mọi chính sách phải bám sát thực tiễn, lấy người dân, doanh nghiệp và chất lượng dịch vụ làm trung tâm.

"Việc sớm ban hành Luật Cấp, thoát nước là yêu cầu cần thiết để bảo đảm an ninh nước sạch, kiểm soát ô nhiễm, chống ngập đô thị, huy động nguồn lực xã hội hóa đầu tư và tạo công cụ quản lý hiệu quả hơn cho một lĩnh vực hạ tầng thiết yếu của đất nước", ông Vinh khẳng định.