Câu chuyện muôn thủa của hoá đơn tiền điện lúc vào hè, cách nào giảm áp lực chi tiêu?

Nền nhiệt cao nhất từ năm 2015

Trong suốt tháng 5 nền nhiệt trên cả nước đều tăng cao, đặc biệt là miền Bắc bước vào đợt nắng nóng gay gắt diện rộng với nền nhiệt phổ biến 38-40 độ C, nhiều nơi vượt ngưỡng 40 độ C.

Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) nhận định, tình hình thời tiết diễn biến phức tạp với các đợt nắng nóng kỷ lục, gay gắt kéo dài trên diện rộng, với nền nhiệt cao nhất từ năm 2015 trở lại đây.

Điều này khiến nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến, đặc biệt vào khung giờ trưa và tối, hệ thống điện liên tục vận hành trong trạng thái căng thẳng. Nhu cầu tiêu thụ điện của toàn hệ thống tăng đột biến và liên tục thiết lập các mức đỉnh mới.

Cụ thể, công suất cực đại toàn quốc đạt mức 58.103MW, cùng với sản lượng điện tiêu thụ lớn nhất hơn 1,2 tỷ kWh. Riêng tại miền Bắc, công suất cực đại đã tiệm cận 30.000MW, tăng khoảng 27% so với cùng kỳ năm 2025.

Vì sao hóa đơn tiền điện tăng cao?

Ông Nguyễn Thế Hữu, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công thương cho hay, sản lượng điện tăng, kéo theo tiền điện phải trả cũng tăng vọt.

Theo ông, ngay trên hóa đơn tiền điện sinh hoạt do điện lực phát hành đã tính toán cụ thể, chi tiết cho tiền điện từng bậc thang.

Giá điện của các bậc thang tăng dần. Tức là, cùng 1 kWh điện thì ở bậc cao hơn sẽ phải áp giá cao hơn, số tiền phải trả cao hơn, ông Hữu lưu ý, khi sử dụng nhiều thì phần sử dụng thêm sẽ thường rơi vào các bậc thang sau, dẫn đến tiền điện tăng cao hơn.

Ông Hữu cũng cho biết, để khách hàng cảm nhận được áp lực tiền điện, ngành điện đã áp dụng công tơ điện tử, thu thập số liệu tiêu thụ điện hàng ngày hoặc hàng tuần. Việc cập nhật này giúp khách hàng có thể theo dõi sát sao lượng điện tiêu thụ.

Nói về lý do áp dụng giá bậc thang, ông Hữu cho rằng, liên quan đến vấn đề chi phí sản xuất.

"Điện năng là một hàng hóa đặc biệt, việc sản xuất và tiêu dùng diễn ra đồng thời, việc lưu trữ điện năng rất đắt và tốn kém. Khi huy động các nhà máy điện phát điện, về nguyên tắc ngành điện sẽ huy động các nhà máy điện có giá rẻ phát điện trước, nhà máy đắt phát điện sau cho đến khi đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng điện của khách hàng.

Khi nhu cầu tổng của hệ thống điện tăng thì các nguồn điện có chi phí sản xuất đắt hơn như LNG, dầu sẽ được huy động, dẫn đến chi phí sản xuất điện tăng cao hơn. Ngoài ra cũng phải tính toán chi phí đầu tư các nguồn điện phủ đỉnh là các nguồn điện chỉ phục vụ cho thời gian cao điểm, lưới điện cũng phải mở rộng để đáp ứng nhu cầu khi cao điểm", ông Hữu nói.

Với đặc điểm này, nhằm khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, hiện nay rất nhiều nước trên thế giới kể cả các nước tiên tiến như Nhật, Hàn Quốc hay các nước trong khu vực như Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines… đều áp dụng giá điện theo các bậc thang và giá điện của bậc thang sau cũng cao hơn so với bậc thang đầu tương tự như Việt Nam.

Cần đặc biệt quan tâm công tác kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị điện

Ông Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và Tăng trưởng xanh cho rằng, câu chuyện về hóa đơn tiền điện là vấn đề năm nào đến mùa nóng chúng ta cũng phải trao đổi.

Theo ông, có nhiều vấn đề cần phân tích, song trước hết cần xem xét lại các thiết bị tiêu thụ điện trong gia đình, đặc biệt là công tác kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ.

Ông dẫn ví dụ, điều hòa không khí là thiết bị sử dụng điện chiếm tỷ trọng lớn trong hóa đơn tiền điện. Tuy nhiên, nhiều hộ gia đình vẫn chưa thực hiện đầy đủ việc bảo trì, bảo dưỡng, khiến hệ thống trao đổi nhiệt bị bám bụi bẩn, ảnh hưởng đến hiệu suất vận hành. Khi đó, dù điều hòa vẫn hoạt động nhưng luồng không khí lạnh không được lưu thông hiệu quả qua dàn lạnh, buộc thiết bị phải vận hành với công suất lớn hơn để đạt mức nhiệt độ mong muốn, làm gia tăng điện năng tiêu thụ nhưng hiệu quả làm mát không tương xứng.

Theo ông Sơn, thực tế cho thấy việc thiếu bảo trì, bảo dưỡng hoặc thiếu gas lạnh có thể khiến điều hòa tiêu tốn nhiều điện năng hơn bình thường. Khảo sát cũng cho thấy, phần lớn doanh nghiệp và hộ gia đình chưa thực sự chú trọng vấn đề này. Đây là một trong những nguyên nhân khiến hóa đơn tiền điện tăng cao, đặc biệt vào mùa nắng nóng, kéo theo số lượng phản ánh và khiếu nại gửi đến ngành điện gia tăng.

Liên quan đến việc dán nhãn năng lượng và quy định mức tiêu thụ năng lượng đối với thiết bị, ông Sơn nhận định đây là chủ trương đúng đắn nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn mới đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư nguồn lực đáng kể. Những giải pháp chi phí thấp và đơn giản đã được triển khai trong giai đoạn trước, do đó yêu cầu hiện nay là chuyển sang áp dụng các thiết bị, công nghệ tiết kiệm năng lượng tiên tiến hơn, đồng thời đổi mới công nghệ sản xuất trong doanh nghiệp.

Ông Sơn nhấn mạnh, để thực hiện được các mục tiêu này cần có sự đồng hành của Nhà nước cùng cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là thông qua các chính sách hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn với lãi suất phù hợp và các cơ chế khuyến khích hiệu quả, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) cũng liên tục phát thông báo cảnh báo về chi phí tiền điện có thể tăng cao. EVNNPC khuyến nghị khách hàng thường xuyên theo dõi sản lượng điện sử dụng và kịp thời điều chỉnh thói quen sinh hoạt khi thấy mức tiêu thụ tăng bất thường.

Bên cạnh đó, cài đặt điều hòa từ 26°C trở lên, kết hợp sử dụng quạt để tăng hiệu quả làm mát; đóng kín cửa khi sử dụng điều hòa; vệ sinh định kỳ thiết bị làm mát; tắt các thiết bị điện khi không sử dụng; hạn chế bật đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn trong giờ cao điểm.

Đối với các cơ quan, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất thì cần rà soát phụ tải, bố trí kế hoạch sản xuất phù hợp, kiểm tra hệ thống điện nội bộ và các thiết bị tiêu thụ điện lớn nhằm giảm tổn thất điện năng, tiết kiệm chi phí, tránh hóa đơn tiền điện tăng cao và bảo đảm vận hành an toàn.

Bên cạnh các giải pháp tiết kiệm điện, EVNNPC cũng khuyến khích các hộ gia đình, doanh nghiệp... nghiên cứu lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Giải pháp này giúp tận dụng nguồn năng lượng mặt trời vào ban ngày, giảm lượng điện mua từ lưới điện quốc gia, qua đó góp phần giảm chi phí sử dụng điện và hướng tới sử dụng năng lượng xanh, bền vững.

Theo EVNNPC, việc sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, kết hợp với các giải pháp năng lượng xanh không chỉ giúp người dân và doanh nghiệp kiểm soát hóa đơn tiền điện trong mùa nắng nóng, mà còn góp phần giảm áp lực vận hành hệ thống điện, bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định phục vụ đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh trên địa bàn miền Bắc.

"Việc chủ động theo dõi sản lượng điện hằng ngày, sử dụng các thiết bị làm mát hợp lý, nghiên cứu đầu tư lắp đặt điện mặt trời mái nhà và thực hành tiết kiệm điện ngay từ đầu mùa nắng nóng sẽ tránh hóa đơn tiền điện tăng cao trong các tháng tới", EVNNPC nhấn mạnh.