Chấm điểm KPI giải ngân đầu tư công thực hiện ra sao?

Việc chấm điểm KPI được kỳ vọng sẽ trị dứt điểm căn "bệnh trầm kha" chậm giải ngân đầu tư công lâu nay.

Nâng cao trách nhiệm người đứng đầu

Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt phương án chấm điểm các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương trong thực hiện giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công nhằm nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, thúc đẩy tiến độ giải ngân và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách Nhà nước (Quyết định số 1129 ngày 24/6/2026).

Thông tin về cơ chế chấm điểm, Bộ Tài chính cho biết trong tháng 7 sẽ hoàn thiện và ban hành hướng dẫn chi tiết về phương pháp tính điểm để các bộ, ngành và địa phương thống nhất, cập nhật dữ liệu, tổ chức đánh giá theo quy định.

Việc chấm điểm sẽ được triển khai hoàn toàn trên nền tảng điện tử và cơ sở dữ liệu dùng chung. Do đây là lần đầu tiên áp dụng phương pháp này nên hệ thống sẽ được vận hành thử trước khi đưa vào sử dụng chính thức. Dự kiến, kết quả thử nghiệm đầu tiên sẽ được hoàn thành ngay trong tháng 7.

Theo Quyết định số 1129, việc đánh giá được xây dựng trên những nguyên tắc rõ ràng. Điểm số được xác định căn cứ vào số vốn đã được giao theo kế hoạch hoặc kế hoạch giải ngân đã đăng ký, đồng thời loại trừ các khoản vốn không thuộc trách nhiệm giải ngân của bộ, ngành hoặc địa phương. Công tác đánh giá sẽ được thực hiện định kỳ theo tháng, theo quý và theo năm.

Đặc biệt, kết quả chấm điểm của cả năm sẽ là cơ sở quan trọng để thực hiện yêu cầu của Trung ương và Bộ Chính trị trong việc đánh giá, xếp loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể và người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương đối với công tác giải ngân vốn đầu tư công.

Đây cũng là căn cứ phục vụ công tác thi đua, khen thưởng, cũng như xem xét trách nhiệm, xử lý đối với những trường hợp không hoàn thành nhiệm vụ, góp phần nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác chỉ đạo, điều hành.

Công cụ đánh giá toàn diện

Bộ Tài chính cũng cho biết, do đây là năm đầu tiên triển khai nên quá trình thực hiện sẽ tiếp tục theo dõi, rà soát và điều chỉnh phương pháp tính điểm khi cần thiết, bảo đảm việc đánh giá phản ánh đúng thực tế, khách quan và minh bạch.

Sau khi báo cáo Thủ tướng Chính phủ, kết quả chấm điểm sẽ được công khai để các đơn vị theo dõi, giám sát.

Theo các chuyên gia, năm 2026, Chính phủ dành nguồn lực khoảng 1 triệu tỷ đồng đầu tư công, nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Quyết định 1129 là bước chuyển từ giám sát tiến độ sang quản trị dựa trên hiệu quả thực thi, do phương án mới không chỉ hướng tới theo dõi kết quả giải ngân, mà còn xây dựng một hệ thống đánh giá toàn diện đối với quá trình tổ chức thực hiện.

Sự thay đổi này thúc đẩy trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, các chủ đầu tư trong suốt quá trình thực hiện kế hoạch vốn, thay vì chỉ tập trung vào kết quả cuối năm.

Điểm đáng chú ý nhất trong phương án chấm KPI là kết quả đánh giá không chỉ được quyết định bởi tỷ lệ giải ngân, mà được điều chỉnh thông qua cơ chế cộng/trừ điểm đối với một số trường hợp phát sinh.

Trước đây, việc điều chuyển kế hoạch vốn chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ điều hành ngân sách, nhưng nay, đây trở thành một yếu tố phản ánh năng lực tổ chức thực hiện của từng bộ, ngành và địa phương. Những đơn vị phải điều chuyển giảm kế hoạch vốn với tỷ lệ lớn, ngoài lý do khách quan được quy định, sẽ bị xem xét trừ điểm. Ngược lại, những đơn vị tiếp nhận phần vốn được điều chuyển và giải ngân hiệu quả sẽ được cộng điểm.

Bộ Xây dựng chủ động triển khai sớm

Đại diện Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Xây dựng) cho biết, ngay sau khi Thủ tướng ban hành Quyết định 1129, Bộ Xây dựng đã gửi văn bản yêu cầu các chủ đầu tư, ban quản lý dự án tổ chức quán triệt, phổ biến các nội dung đến đơn vị, công chức, viên chức và người lao động thuộc phạm vi quản lý để nghiên cứu triển khai, nâng cao trách nhiệm, tinh thần chủ động trong giải ngân đầu tư công và thực thi chế độ báo cáo.

Đại diện Vụ Kế hoạch - Tài chính đồng thời nhấn mạnh, trên cơ sở kết quả chấm điểm, từng bộ, cơ quan Trung ương và địa phương phải xem xét kết quả thực hiện của từng đơn vị, dự án cụ thể, tìm nguyên nhân giải ngân chậm.

Trường hợp kết quả giải ngân chung chưa đáp ứng yêu cầu, Bộ sẽ xét đến từng chủ đầu tư chậm, dự án chậm để tìm lý do. Tiếp tục phân cấp xuống dưới, nhiệm vụ của chủ đầu tư/ban quản lý dự án phải tìm nguyên nhân ở từng gói thầu, vướng mắc nằm ở gói thầu nào; Trách nhiệm thuộc bộ phận nào; Thủ tục nào phải đẩy nhanh?...

Nếu nguyên nhân chậm giải ngân do khách quan (vướng mắc mặt bằng, vật liệu…), Bộ sẽ có văn bản đề nghị địa phương tháo gỡ. Nếu chậm bởi nguyên nhân chủ quan (thiếu quyết liệt trong đôn đốc nhà thầu, không chủ động giải pháp đẩy nhanh tiến độ…) chủ đầu tư phải tìm giải pháp xử lý và chịu trách nhiệm.

Thực tế, công tác đánh giá, kiểm điểm tiến độ giải ngân theo từng tháng, từng quý theo tiến độ chỉ đạo và kế hoạch đăng ký của chủ đầu tư đã được Bộ Xây dựng thực hiện thường xuyên, liên tục nhiều năm nay.

"Trên cơ sở kết quả thực hiện cả năm, Vụ sẽ tổng hợp báo cáo Ban Thường vụ Đảng ủy, lãnh đạo Bộ biểu dương hoặc xem xét hình thức xử lý", đại diện Vụ Kế hoạch - Tài chính chia sẻ và cho rằng, các trường hợp cho phép loại trừ ra khỏi nhiệm vụ giải ngân, phương án chấm điểm và quy định chấm điểm đối với kế hoạch vốn được Thủ tướng Chính phủ bổ sung sau ngày 30/9 nêu trong Quyết định 1129 bảo đảm tính khách quan, trong trường hợp không thể giải ngân thêm vì lý do khách quan.

Khắc phục tình trạng "vốn chờ dự án"

Với Hà Nội - địa phương có quy mô vốn đầu tư công thuộc nhóm lớn nhất cả nước, thành phố đã và đang duy trì cơ chế theo dõi tiến độ giải ngân thường xuyên, tổ chức giao ban định kỳ, kiểm điểm trách nhiệm người đứng đầu, điều chuyển vốn đối với các dự án chậm triển khai và tập trung tháo gỡ những "điểm nghẽn" về giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư.

Theo Sở Tài chính Hà Nội, năm 2026, thành phố được giao kế hoạch vốn đầu tư công gần 126.000 tỷ đồng. Nếu như hết tháng 5/2026, thành phố mới giải ngân khoảng 47.718 tỷ đồng, tương đương 39,77% kế hoạch, thì chỉ sau chưa đầy ba tuần, giá trị giải ngân đã tăng thêm hơn 5.100 tỷ đồng.

Tính đến ngày 19/6, toàn thành phố đã giải ngân khoảng 52.845 tỷ đồng, đạt 44% kế hoạch vốn được giao. Đây là mức giải ngân cao nhất của Hà Nội trong cùng kỳ nhiều năm trở lại đây (năm 2025, Hà Nội đạt mức giải ngân đầu tư công cao nhất từ trước đến nay về giá trị tuyệt đối với gần 90.000 tỷ đồng).

Ông Lê Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội cho biết, thành phố luôn xác định đầu tư công là nguồn lực dẫn dắt tăng trưởng. Trong bối cảnh đó, việc áp dụng cơ chế chấm điểm KPI được kỳ vọng sẽ giúp Hà Nội duy trì nhịp độ giải ngân ngay từ những tháng đầu năm thay vì tập trung tăng tốc vào giai đoạn cuối năm.

Khi tiến độ được lượng hóa theo từng tháng, các chủ đầu tư, ban quản lý dự án và chính quyền địa phương sẽ chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch, xử lý thủ tục và phối hợp giải quyết các khó khăn phát sinh.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Xuân Lưu, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng từ 11% trở lên trong năm 2026, thành phố sẽ tập trung đẩy nhanh tiến độ các dự án đường vành đai, cầu vượt sông Hồng, đường sắt đô thị, hạ tầng số, khu công nghệ cao và các dự án phát triển đô thị theo định hướng TOD; kiên quyết điều chuyển vốn đối với các dự án chậm triển khai, không có khả năng giải ngân, khắc phục tình trạng "vốn chờ dự án, dự án chờ thủ tục".

Cùng đó, cơ chế kiểm soát tiến độ được siết chặt bằng việc giao KPI giải ngân theo từng tháng cho từng chủ đầu tư và địa phương, yêu cầu báo cáo kết quả hằng tuần.

Lượng hóa trách nhiệm

Tại phường Lê Chân (TP Hải Phòng) - địa phương đang triển khai nhiều dự án đầu tư công trọng điểm, việc áp dụng chấm điểm KPI giải ngân vốn đầu tư công được kỳ vọng góp phần nâng cao trách nhiệm của các đơn vị liên quan, siết chặt tiến độ thực hiện.

Ông Nguyễn Trọng Đại, Phó Chủ tịch UBND phường Lê Chân cho biết, việc chấm điểm KPI là giải pháp cần thiết nhằm lượng hóa trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và người đứng đầu trong quá trình tổ chức thực hiện dự án. Thông qua theo dõi, đánh giá thường xuyên, địa phương có thể sớm nhận diện những khâu có nguy cơ chậm tiến độ.

Tương tự, Lào Cai là một trong những địa phương có quy mô vốn đầu tư công lớn với nhiều dự án trọng điểm. Vì vậy, việc áp dụng cơ chế chấm điểm KPI được tỉnh xác định vừa là áp lực, vừa là động lực để nâng cao hiệu quả điều hành.

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6, Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Nguyễn Tuấn Anh thông tin, giải ngân vốn đầu tư công đạt 47,9% kế hoạch Thủ tướng giao, đứng thứ 5/34 tỉnh, thành.

Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GRDP từ 10% trở lên trong năm 2026, tỉnh xác định giải ngân đầu tư công phải tiếp tục giữ vai trò là động lực dẫn dắt tăng trưởng; yêu cầu các chủ đầu tư và chủ tịch UBND các xã, phường bám sát kịch bản giải ngân chi tiết, gắn tiến độ giải ngân với trách nhiệm và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng tập thể, cá nhân.

Còn tại Quảng Ninh, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành, chủ đầu tư, các xã, phường, đặc khu chủ động xây dựng kế hoạch giải ngân theo từng tháng, quý, 6 tháng, 9 tháng cho từng chương trình, dự án, phấn đấu đến 31/12/2026 giải ngân 100% kế hoạch vốn giao đầu năm.

Đến nay, giải ngân vốn đầu tư công của tỉnh đạt 6.517 tỷ đồng, tương đương 24% kế hoạch năm. Trên cơ sở kết quả đạt được, Quảng Ninh đặt mục tiêu hoàn thành giải ngân 10.561 tỷ đồng trong quý II/2026, tạo dư địa tăng trưởng cho các quý tiếp theo.