Chùa Keo (Thần Quang Tự) tọa lạc trên vùng đất bằng phẳng, rộng rãi và thoáng mát của xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên (trước đây thuộc xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình). Đây là một trong những ngôi chùa cổ đặc sắc, với kiến trúc gỗ tiêu biểu của vùng Đồng bằng sông Hồng.
Theo sử sách và văn bia, chùa Keo gốc được xây dựng từ thế kỷ XI bởi thiền sư Dương Không Lộ. Đến đầu thế kỷ XVII, sau trận đại hồng thủy, chùa bị cuốn trôi. Quan Tuấn Thọ Hầu Hoàng Nhân Dũng cùng vợ đã đứng ra huy động nguồn lực, nhân lực xây dựng lại chùa. Tổng thể chùa được kiến tạo theo mô thức "nội công ngoại quốc", "Tiền Phật hậu Thánh" (trước thờ Phật, sau thờ Thánh là Đức thánh Dương Không Lộ và những người có công dựng chùa).
Trải qua gần 400 năm tồn tại, qua nhiều lần tu bổ, tôn tạo, chùa Keo vẫn giữ nguyên bản sắc kiến trúc gỗ độc đáo có từ thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII). Hiện nay, toàn bộ kiến trúc chùa Keo còn lại 17 công trình với 128 gian. Các công trình kiến trúc quan trọng gồm: Tam quan ngoại, tam quan nội, chùa Phật, Giá Roi - đền Thánh, tháp chuông, hành lang...
Chùa quay mặt ra hướng Nam với điểm đầu là tam quan ngoại và điểm cuối gác chuông, nằm trên một trục Nam - Bắc. Đây được xem là đường "thần đạo" trong phong thủy kiến trúc chùa. Trong ảnh là công trình tam quan ngoại của chùa Keo.
Toàn bộ kiến trúc chùa Keo được làm bằng gỗ quý với kỹ thuật xây dựng cầu kỳ, chạm trổ tinh tế. Trong ảnh, cánh cửa chạm rồng tại công trình tam quan nội chùa Keo, có niên đại thế kỷ XVII.
Chùa Phật gồm tòa ông Hộ, ống muống, tòa Tam Bảo. Trong chùa có nhiều pho tượng thờ có giá trị nghệ thuật cao, thế kỷ XVII, XVIII như tượng Tuyết Sơn, tượng Quan Âm Quá Hải, tượng Cửu Long, bộ tượng Thập bát La Hán…
Giá Roi là công trình kết nối giữa khu vực chùa thờ Phật và đền thờ Thánh, có chức năng như một ngôi đình. Nơi đây người dân địa phương tổ chức các cuộc họp bàn việc làng, đặc biệt là việc chuẩn bị cho lễ hội truyền thống của chùa Keo. Từ năm 2017, lễ hội chùa Keo được ghi danh vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Đền Thánh gồm tòa Thiêu Hương, tòa Phụ Quốc và Thượng điện. Đền Thánh là nơi bảo lưu nhiều hiện vật, cổ vật quý giá như cỗ kiệu thánh, hương án… Trong đó, hương án thờ Thiền sư Không Lộ, được chế tác hoàn toàn thủ công từ gỗ mít, có kích thước lớn với chiều dài khoảng 2,2m, rộng 1,6m và cao 1,32m, chạm khắc tinh xảo. Hương án chùa Keo đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia năm 2021.
Điểm nhấn quan trọng nhất của chùa Keo là tháp chuông cổ, ba tầng, có chiều cao hơn 11m, được đánh giá là công trình kiến trúc cổ đặc sắc của kiến trúc Phật giáo Việt Nam. Năm 2007, Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục Chùa Keo - Thần Quang Tự là ngôi chùa có tháp chuông bằng gỗ cao nhất Việt Nam.
Với bề dày lịch sử, kiến trúc nghệ thuật bằng gỗ độc đáo, cùng hệ thống di sản phong phú, chùa Keo được xếp hạng Di tích lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia vào năm 1962; xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2012. Trong ảnh là các chi tiết trang trí trên mái chùa Keo.
Ngày nay, chùa Keo không chỉ là địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng mà còn là di sản văn hóa tiêu biểu của vùng Đồng bằng sông Hồng, thu hút đông đảo du khách và Phật tử đến tham quan, chiêm bái mỗi năm. Trong ảnh, các đầu đao tại chùa Keo hằn rõ dấu vết thời gian...
Hoàng Thế Linh, sinh viên trường Đại học Kiến trúc Hà Nội chia sẻ: Chùa Keo là một địa chỉ hấp dẫn các sinh viên mỹ thuật, lịch sử, văn hóa, kiến trúc đến nghiên cứu tìm hiểu, học tập. Đặc biệt, đối với sinh viên trường kiến trúc, nghệ thuật kiến trúc chùa Keo thực sự mê hoặc…
Bà Nguyễn Lan Hương (Hà Nội) bày tỏ: Đến lễ ở chùa Keo, tôi vẫn không khỏi ngỡ ngàng bởi hơn 400 năm trước, các cụ đã quy hoạch, xây chùa to đẹp, cầu kỳ đến thế. Chùa được gìn giữ đến nay khá tốt thế này. Tôi càng bất ngờ hơn vì đây là công trình tín ngưỡng hiếm hoi ở Việt Nam có đồng thời cả 3 chức năng chùa - đình - đền.
KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam nhận định: Không gian kiến trúc gỗ kết hợp giữa chùa - đình - đền không chỉ tạo nên nét độc đáo riêng của chùa Keo mà còn phản ánh sự hòa quyện giữa Phật giáo và tín ngưỡng dân gian. Đến thăm chùa Keo, du khách không chỉ chiêm ngưỡng kiến trúc cổ mà còn nhận thức rõ giá trị lịch sử và văn hóa của di tích, qua đó hiểu hơn về truyền thống văn hóa lâu đời của vùng Đồng bằng sông Hồng. Không gian và bản sắc văn hóa của vùng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ về mặt tinh thần, mà còn là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, nhất là các ngành du lịch và dịch vụ...
Bình luận bài viết (0)
Gửi bình luận