Đánh thức “sức mạnh mềm” từ những di tích trăm năm

Từ ngôi nhà 120 năm tuổi đến câu chuyện nông thôn mới

Ở tuổi 87, cụ Lương Thị Tuyên vẫn ngày ngày gìn giữ ngôi nhà cổ hơn 120 năm tuổi ở thôn Phong Mục, xã Triệu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Căn nhà lưu giữ nhiều kỷ vật của gia đình, đồng thời là nơi cụ vẫn làm tương theo cách truyền thống và làm bánh mỗi khi có khách ghé thăm.

Là cháu dâu cụ Huyện - Lê Tụ Khuê, cụ Tuyên cũng là người cao tuổi duy nhất hiện còn sinh sống và chăm nom ngôi nhà cổ. Khi có du khách từ thành phố về tìm hiểu kiến trúc một miền quê Việt xưa, cụ vui vẻ dẫn khách đi qua từng gian nhà, giới thiệu từng kỷ vật được các thế hệ trong gia đình gìn giữ.

Với cụ Tuyên và người dân Phong Mục, niềm vui còn đến từ việc những giá trị văn hóa, kiến trúc của quê hương ngày càng được quan tâm bảo tồn. Ngày 15/12/2025, UBND xã Triệu Lộc khởi công dự án tu bổ, tôn tạo đình làng Phong Mục - một công trình có giá trị đặc biệt trong quần thể di tích, danh thắng Phong Mục - Hàn Sơn.

Do bị ảnh hưởng bởi bão Yagi, đình làng Phong Mục được tu bổ với yêu cầu bảo tồn tối đa các yếu tố gốc. Dự án tập trung hạ giải, tu bổ Đại đình; lợp lại ngói mũi hài; đắp lại hoa văn hổ phù, kìm nóc; gia cố hệ thống cột, kèo gỗ và tôn nền, lát gạch bát.

Không chỉ có những ngôi nhà cổ và đình làng, Phong Mục - Hàn Sơn còn là quần thể di tích, danh thắng nằm bên dòng sông Lèn, gồm đền Mẫu Thoải, đền Cô Tám, đền Quan giám sát, đền Cô Đôi, đền Quan Hoàng Bơ và đình làng Phong Mục - di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh.

Đưa chúng tôi thăm cụm di tích, anh Lê Văn Mạnh, một người dân gốc Triệu Lộc, chia sẻ: "Sinh ra và lớn lên tại đây, tôi rất tự hào khi quê hương mình ngày càng đổi mới cùng với hành trình xây dựng nông thôn mới. Những di tích, danh thắng của quê hương đang được khai thác phát triển du lịch, tạo cơ hội để người dân đóng góp công sức".

Từ những giá trị văn hóa được gìn giữ trong từng ngôi nhà, đình làng đến các di tích lịch sử - tâm linh, câu chuyện ở Phong Mục đang cho thấy một hướng đi mới trong xây dựng nông thôn mới: giữ lại những giá trị của quá khứ để tạo thêm nguồn lực cho tương lai.

Sau khi sáp nhập từ 3 xã Triệu Lộc, Tiến Lộc và Đại Lộc, xã Triệu Lộc hiện có 7 di tích đã được xếp hạng. Nổi bật trong số đó là Cụm di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Quốc gia đặc biệt Đền Bà Triệu, gồm đình làng Phú Điền, đền Bà Triệu, khu lăng mộ Bà Triệu, miếu Bàn Thề và nghè Eo - một trong những biểu tượng văn hóa, lịch sử của xứ Thanh.

Theo ông Nguyễn Hùng Việt, Chủ tịch xã Triệu Lộc, địa phương xác định việc kết nối các di tích lịch sử - tâm linh với hệ thống hạ tầng nông thôn mới sẽ mở ra hướng phát triển du lịch sinh thái - văn hóa, qua đó quảng bá hình ảnh quê hương và tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế.

"Đến nay, nhiều công trình hạ tầng đã được nâng cấp, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn. Kinh tế nông thôn của địa phương có bước phát triển tích cực, cơ cấu sản xuất chuyển dịch theo hướng hàng hóa; nhiều mô hình sản xuất hiệu quả được duy trì và nhân rộng; thu nhập của người dân từng bước được nâng lên", ông Việt cho biết.

Điểm đáng chú ý của câu chuyện Triệu Lộc không chỉ nằm ở việc có 7 di tích được xếp hạng, mà ở cách địa phương đang từng bước kết nối di sản với hạ tầng, du lịch và đời sống người dân. Những giá trị tưởng như thuộc về quá khứ đang được đánh thức để trở thành "sức mạnh mềm", góp phần tạo diện mạo mới cho một miền quê đang trên hành trình xây dựng nông thôn mới.

Biến giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển

Trong hành trình xây dựng nông thôn mới, văn hóa không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần mà còn là nền tảng tạo nên bản sắc và sức sống của mỗi miền quê. 

Với Triệu Lộc, việc phát huy hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở đang từng bước đưa phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" đi vào chiều sâu, trở thành một phần thiết thực trong đời sống của người dân.

Sau khi thực hiện Nghị quyết số 37-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã tỉnh Thanh Hóa năm 2025, xã Triệu Lộc mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ địa giới hành chính, tổ chức Đảng và chính quyền của 3 xã Triệu Lộc, Tiến Lộc và Đại Lộc.

Với diện tích gần 29,27km² và dân số khoảng 26.386 người, Triệu Lộc có không gian rộng mở để phát huy thế mạnh của từng vùng, từng ngành nghề truyền thống. Nếu Triệu Lộc có thế mạnh về lâm nghiệp, cây ăn quả, mật ong, than bùn, chè xanh thì Đại Lộc nổi bật với nghề ép dầu thực vật, nghề mộc và lợi thế giao thương dọc quốc lộ 1A. 

Trong khi đó, Tiến Lộc được biết đến với nghề rèn Tất Tác trứ danh, chiếm khoảng 70% cơ cấu kinh tế và là một trong những làng nghề tiêu biểu của tỉnh Thanh Hóa, với sản phẩm được đưa sang Lào, Campuchia.

Sự giao thoa giữa các vùng đất, ngành nghề và truyền thống ấy đang tạo nên một diện mạo mới cho Triệu Lộc. Trong đó, văn hóa được xác định là một trong những nền tảng quan trọng để gắn kết cộng đồng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Đến nay, xã đã đầu tư Trung tâm Văn hóa - Thể thao đạt chuẩn. Ở các thôn, hệ thống nhà văn hóa được quan tâm đầu tư, trang bị đồng bộ hệ thống truyền thanh, âm thanh, ánh sáng, bàn ghế, tủ sách. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao được duy trì thường xuyên, trở thành không gian sinh hoạt chung, nơi người dân gặp gỡ, giao lưu và thêm gắn bó với cộng đồng.

Anh Lê Văn Mạnh chia sẻ: "Kể từ ngày thực hiện chương trình nông thôn mới, cùng với sự hỗ trợ của xã, nhân dân chúng tôi đã tích cực đóng góp làm mới Nhà văn hóa thôn khang trang. Nhiều hoạt động giao lưu văn nghệ, thể thao được tổ chức giúp người dân thêm gần gũi, tình làng nghĩa xóm ngày càng thắt chặt đoàn kết hơn".

Từ một nhà văn hóa khang trang đến những sân chơi, hoạt động văn nghệ, thể thao được duy trì đều đặn, giá trị của thiết chế văn hóa đang được thể hiện bằng những điều rất gần gũi trong đời sống hằng ngày. Đó là nơi người dân gặp nhau sau giờ lao động, nơi những thế hệ cùng tham gia hoạt động cộng đồng và cũng là nơi gìn giữ những phong tục, nếp sống đã trở thành nét riêng của vùng quê.

Bước vào giai đoạn mới, xây dựng nông thôn mới ở Triệu Lộc không còn chỉ là câu chuyện hoàn thành các tiêu chí. Mục tiêu lớn hơn là nâng cao chất lượng cuộc sống, phát triển kinh tế nông thôn bền vững, xây dựng môi trường sinh thái, bảo tồn bản sắc và kiến tạo những miền quê văn minh, hiện đại, đáng sống.

Ở Triệu Lộc, những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ đang dần được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển. Từ di tích lịch sử, nhà cổ, làng nghề đến các thiết chế văn hóa và nếp sinh hoạt cộng đồng, tất cả cùng góp phần tạo nên bản sắc riêng của vùng đất. 

Khi những giá trị ấy được bảo tồn và phát huy đúng hướng, "hồn quê" không chỉ được lưu giữ mà còn có thể trở thành nguồn lực văn hóa mềm, thúc đẩy du lịch văn hóa - tâm linh, quảng bá hình ảnh đất và người Triệu Lộc, đồng thời tiếp thêm động lực cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.