Đánh thức tiềm năng du lịch cộng đồng cù lao Vĩnh Long: Chuyển đổi tư duy để bứt phá

Sở hữu mạng lưới cồn, bãi trù phú cùng văn hóa miệt vườn đặc trưng, các xã cù lao của tỉnh Vĩnh Long có nhiều điều kiện để phát triển du lịch cộng đồng. Đây cũng là cơ hội để địa phương khai thác hiệu quả hơn tiềm năng du lịch trong giai đoạn mới.

Miền đất hội tụ và sức bật mới

Sau sáp nhập, không gian phát triển du lịch của tỉnh Vĩnh Long được mở rộng. Với hơn 70 cồn và cù lao nằm giữa dòng sông Tiền và sông Hậu, địa phương có nhiều lợi thế về du lịch sinh thái, nông nghiệp. Trong đó, ba cù lao tiêu biểu gồm An Bình, cù lao Dài và cù lao Mây từ lâu đã trở thành những điểm đến quen thuộc trên bản đồ du lịch phương Nam.

Nhắc đến du lịch cù lao Vĩnh Long là nhắc đến cù lao An Bình (xã Long Hồ), nơi tiên phong phát triển mô hình homestay từ cuối thập niên 1980. Từ những cơ sở đầu tiên như Sáu Giáo, Tám Hổ, Ba Lình đến các cơ sở thuộc thế hệ tiếp nối như Út Trinh, Phương Thảo... cù lao An Bình đã tạo được dấu ấn trong phát triển du lịch cộng đồng. Đáng chú ý, nơi đây có tới 12 homestay đoạt Giải thưởng Du lịch ASEAN, thành tích cao nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Bên cạnh những vườn cây ăn trái với nhiều loại trái cây theo mùa, các cù lao Vĩnh Long còn có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú. Nổi bật là Chùa Tiên Châu được xây dựng từ thế kỷ XVIII; các đình An Thành, Hòa Ninh, Phước Định (xã An Bình); đình Long Hưng, Phú Mỹ Đông, Hậu Thạnh (xã Lục Sĩ Thành); khu mộ thân nhân danh thần Thoại Ngọc Hầu (xã Quới Thiện). Cùng với đó là các giá trị văn hóa như đờn ca tài tử, nghệ thuật hát bội và nhiều làng nghề truyền thống, trong đó có làng bánh tráng cù lao Mây, nghề dệt chiếu, làm cốm kẹo...

Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trong 9 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh đón gần 4,9 triệu lượt khách, tổng doanh thu du lịch đạt gần 4.500 tỷ đồng; trong đó, khách quốc tế đạt hơn 851.000 lượt. Hiện Vĩnh Long có 73 cơ sở homestay, cùng hàng trăm hộ dân trực tiếp tham gia cung cấp các dịch vụ du lịch.

Hoạt động du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, quảng bá hình ảnh địa phương và cải thiện đời sống người dân vùng cù lao. Cùng với đó, hạ tầng điện, đường, trường, trạm và hệ thống thông tin liên lạc tại các xã cù lao từng bước được đầu tư, nâng cấp, tạo thuận lợi cho đời sống dân sinh và hoạt động du lịch.

Bài toán trùng lặp sản phẩm

Bên cạnh những kết quả đạt được, du lịch cộng đồng tại các xã cù lao Vĩnh Long vẫn đối mặt với không ít thách thức, trong đó có tình trạng sản phẩm du lịch thiếu sự khác biệt.

Ông Trần Tường Huy, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Du lịch xã hội cho rằng, thách thức hiện nay là nhiều địa phương phát triển những sản phẩm tương tự nhau, chủ yếu gồm tham quan vườn trái cây, ăn uống và đi ghe. Việc thiếu trải nghiệm mang dấu ấn riêng khiến lợi thế cạnh tranh của các điểm đến chủ yếu dựa vào giá cả và khả năng tiếp cận.

Theo ông Huy, việc định vị sản phẩm cần dựa trên tài nguyên đặc trưng và năng lực thực tế của từng địa phương. Những nơi có lợi thế về vườn cây có thể phát triển trải nghiệm nông nghiệp; địa phương có nghề thủ công truyền thống nên tập trung khai thác trải nghiệm làng nghề; nơi có giá trị văn hóa đặc thù có thể xây dựng các chương trình tìm hiểu văn hóa. Trong khi đó, những địa bàn có cảnh quan và điều kiện lưu trú phù hợp có thể phát triển du lịch chậm, nghỉ dưỡng nông thôn.

Việc phát triển sản phẩm theo hướng chuyên biệt sẽ giúp tạo thêm trải nghiệm cho du khách, mở rộng thị trường và kéo dài thời gian lưu trú, thay vì chỉ tăng số điểm tham quan.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thị Đào, Phó Trưởng phòng Quản lý Du lịch (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Long), cho rằng các dịch vụ du lịch hiện còn trùng lặp, chưa tạo được nét riêng và trải nghiệm đủ sâu sắc cho du khách. Điều này khiến tỷ lệ khách quay trở lại lần thứ hai tại một số nơi còn thấp.

Bên cạnh đó, du lịch cù lao còn gặp khó khăn do hệ thống giao thông và nguồn lực duy tu, bảo dưỡng đường bộ còn hạn chế. Một số điểm đến nhỏ chưa đủ điều kiện đăng ký bến thủy nội địa, ảnh hưởng đến khả năng kết nối và phục vụ khách.

Nguồn nhân lực du lịch chất lượng cao còn thiếu và phân bố chưa đồng đều, chưa đáp ứng tốt yêu cầu truyền tải các giá trị văn hóa tại điểm đến. Việc ứng dụng chuyển đổi số còn hạn chế; công tác thu gom, xử lý rác thải có nguy cơ quá tải vào mùa cao điểm khách quốc tế. Ngoài ra, thói quen lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật tại một số vườn cây ăn trái gần các điểm homestay cũng là vấn đề cần quan tâm.

Định hướng phát triển bền vững

Để du lịch cù lao phát triển tương xứng với tiềm năng và lợi thế, ông Trần Tường Huy cho rằng Vĩnh Long cần lấy trải nghiệm đặc trưng làm trung tâm khi xây dựng sản phẩm. Những trải nghiệm này cần thể hiện rõ các giá trị cốt lõi của vùng sông nước, đời sống cộng đồng, văn hóa nông thôn, ẩm thực dân gian và hoạt động sản xuất bản địa.

Bên cạnh đó, tỉnh cần thiết kế, phát triển các nhóm sản phẩm chuyên biệt phù hợp với từng phân khúc khách mục tiêu. Việc hoàn thiện chuỗi giá trị dịch vụ sẽ góp phần đa dạng hóa hoạt động trải nghiệm, kích thích nhu cầu chi tiêu của du khách, đồng thời gắn lợi ích kinh tế từ du lịch với sinh kế bền vững của cộng đồng địa phương.

Theo bà Nguyễn Thị Đào, tỉnh đang triển khai Nghị quyết số 13 của Tỉnh ủy Vĩnh Long về phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045. Mục tiêu đến năm 2030 là đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, xây dựng Vĩnh Long thành điểm đến hấp dẫn, có năng lực cạnh tranh cao với các loại hình, sản phẩm đặc trưng, trong đó cốt lõi là du lịch sinh thái, văn hóa, nghỉ dưỡng và du lịch cộng đồng.

Bà Đào cho biết, thời gian tới, Vĩnh Long sẽ ưu tiên đưa vào quy hoạch và lựa chọn các điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu, tránh phát triển dàn trải. Tỉnh tập trung vào những địa bàn có lợi thế về tài nguyên, cộng đồng dân cư và khả năng kết nối tour, tuyến; đồng thời xây dựng mới các bến thủy nội địa phục vụ du lịch. Qua đó, từng bước nâng cấp cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật phục vụ hoạt động du lịch trên địa bàn.

Địa phương cũng định hướng phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững, gắn với bảo vệ môi trường sinh thái và thích ứng linh hoạt với biến đổi khí hậu. Các cơ sở kinh doanh được khuyến khích chỉnh trang, tạo cảnh quan theo tiêu chí "sáng - xanh - sạch - đẹp"; đồng thời hình thành chuỗi giá trị du lịch cộng đồng gắn với phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao đời sống người dân.

Cùng với đó, tỉnh chú trọng phát huy vai trò chủ thể của người dân trong chuỗi giá trị du lịch cộng đồng. Các địa phương sẽ thường xuyên rà soát nhu cầu, tổ chức bồi dưỡng kiến thức và tập huấn kỹ năng làm du lịch, giao tiếp, ngoại ngữ, bảo tồn văn hóa địa phương, cũng như kỹ năng ứng dụng chuyển đổi số cho các cơ sở kinh doanh, nhất là cơ sở du lịch cộng đồng và homestay. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách trong và ngoài nước.

Vĩnh Long cũng sẽ duy trì liên kết phát triển du lịch với TP.HCM và các tỉnh, thành lân cận đã ký kết hợp tác, hướng tới xây dựng chuỗi tour, tuyến đa dạng, đồng thời hình thành câu chuyện văn hóa xuyên suốt vùng hạ lưu sông Mekong.