Đạo diễn Đào Duy Phúc: Thay đổi cách kể để phim chiến tranh chạm tới khán giả

10 năm đi tìm "thanh âm"

Vì sao anh chọn "thanh âm" để kể một câu chuyện ở Côn Đảo - nơi vốn gắn với máu, xiềng xích và cái chết trong phim "Thanh âm vượt đại dương"?

Nếu chỉ kể về một cuộc vượt ngục, nhiều phim Việt Nam và thế giới đã làm tốt. Nhưng khi đọc nhiều tư liệu về Côn Đảo, tôi và biên kịch Đào Thùy Trang cho rằng nếu chỉ làm về cuộc vượt ngục thì chưa đủ.

Sau nhiều cân nhắc, chúng tôi lựa chọn thể hiện thông qua âm nhạc. Cây đàn bầu Việt Nam được chọn để kể câu chuyện về Côn Đảo. Mỗi khi tiếng đàn bầu cất lên, những ẩn số trong quá khứ được hiện về và góp phần giải quyết câu chuyện của hiện tại.

Thanh âm của đàn bầu kể câu chuyện về những năm tháng đầy bi tráng tại Côn Đảo, tiếng đàn bầu như một nhân vật quan trọng của phim.

Được biết, trong 10 năm kịch bản phim phải chỉnh sửa nhiều lần?

Chúng tôi bắt đầu phát triển ý tưởng từ năm 2014, trải qua các công đoạn khảo sát bối cảnh, tìm kiếm tư liệu, nhân chứng… Trong 10 năm, chúng tôi tự thẩm định kịch bản, tự bàn bạc để tìm cách kể phù hợp hơn.

Sau nhiều lần chỉnh sửa, chúng tôi xây dựng lại các tuyến nhân vật, dành chỗ cho những người "phía bên kia" có lương tri, có lòng trắc ẩn. Đó là thực tế đã diễn ra ở Côn Đảo những năm tháng ấy.

Khi tìm ra "chìa khóa" là chiếc đàn bầu và người nhạc sĩ Pháp, chúng tôi tập trung hoàn thành bản thảo cuối cùng. Năm 2023 kịch bản được gửi trình duyệt Hội đồng thẩm định của Cục Điện ảnh, sau đó chỉnh sửa thêm một chút. Năm 2024 kịch bản được thông qua, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đặt hàng.

Hài lòng với diễn viên trẻ

Trong phim, tình yêu của Duy và Tâm mang thông điệp gì, thưa anh?

Mạch truyện tình yêu của Tâm/nữ y tá Mây và Duy là "xương sống" cho câu chuyện. Nhưng tình yêu đó phải nằm trong tổng thể câu chuyện lớn hơn, đó là cuộc vượt ngục do tổ chức Đảng chỉ đạo. Duy và Tâm chỉ là một mắt xích.

Chúng tôi phải cân đo đong đếm liều lượng giữa 3 mạch truyện cốt yếu: Tình yêu của Tâm và Duy - Kế hoạch vượt ngục do tổ chức Đảng chỉ đạo - Câu chuyện của những người Pháp và cai ngục tại Côn Đảo. Làm sao để 3 câu chuyện vừa không lấn át nhau, vừa đan xen, bổ sung cho nhau.

Không chỉ trong chiến tranh, tình yêu luôn là động lực để con người vượt qua mọi khó khăn, nó đặc biệt có ý nghĩa với chuyện tình của Tâm và Duy, nó song hành với lòng yêu nước.

Anh có hài lòng với diễn xuất của hai diễn viên trẻ Thùy Dương, Quang Thuận?

Đoàn phim đã tổ chức casting ở hai miền Bắc, Nam, thu hút nhiều diễn viên đã có tên tuổi, kinh nghiệm. Tuy nhiên, tôi chọn Quang Thuận và Thùy Dương, là 2 diễn viên trẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm diễn xuất.

Tôi tin vào cảm giác của mình khi nhìn kỹ thần thái và ánh mắt của 2 diễn viên. Khi casting, các bạn chưa có nhiều kỹ thuật diễn nhưng tôi cảm nhận được sự mộc mạc. Sự hóa thân của 2 nhân vật chính như mong đợi, thậm chí có những bất ngờ, khiến tôi và ê kíp đều hài lòng.

Ngoài diễn xuất, với một phim lịch sử tái hiện cuộc sống tại nhà ngục Côn Đảo những năm 1945-1954, các diễn viên phải giảm cân cho phù hợp ngoại hình.

Bên cạnh đó, chỉ trong vài tuần, họ phải tập bơi, luyện võ, chèo thuyền, học nói tiếng Pháp. Đặc biệt, Thùy Dương phải học hát xẩm, đánh đàn bầu. Các diễn viên nước ngoài vừa học tiếng Việt, vừa học thoại bằng tiếng Pháp.

Trong thời gian ngắn họ phải trang bị nhiều kiến thức để hiểu cuộc sống, chiến đấu và hy sinh của những chiến sĩ cách mạng trong giai đoạn đó.

Nhà sản xuất buộc phải làm mới mình

Việc ghi hình ngay trên một không gian mang nhiều ký ức lịch sử như Côn Đảo đã tác động như thế nào đến cảm xúc và cách làm việc của cả ê kíp, thưa anh?

90% ê kíp phim chưa từng đến Côn Đảo. Đứng trước khung cảnh đó, họ tận mắt chứng kiến và hiểu rằng: "Côn Đảo, nơi vừa là thiên đường, vừa là địa ngục".

Thậm chí, nhiều diễn viên còn cảm giác "lạnh người" khi nằm trong phòng giam, cho chân vào những chiếc cùm đã từng cùm hàng nghìn người tù trong suốt 2 thời kỳ thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Những cảm giác đó phần nào khiến các diễn viên nhập vai tốt hơn.

Những trường đoạn vượt ngục trên biển và cảnh quay dưới nước mang lại cảm giác rất chân thực. Với đạo diễn, đó có phải là phần khó nhất của dự án về cả kỹ thuật lẫn tổ chức sản xuất?

Đó là phần khó nhất. Khi ghi hình, những chiếc thuyền nan chỉ vừa đẩy xuống biển đã bị sóng lật úp, trùm lên các diễn viên, mọi người phải lao ra cứu. Vậy mà ngày xưa các chiến sĩ cách mạng vẫn thường xuyên vượt biển vào mùa gió chướng, thật đáng nể và khâm phục.

Chúng tôi phải tiết giảm và không đưa vào những cảnh tra tấn, khổ sai mà những người tù thường xuyên phải chịu đựng. Thay vào đó, chúng tôi lựa chọn bằng ngôn ngữ điện ảnh để thể hiện sự khắc nghiệt của địa ngục trần gian.

Tuy nhiên, kinh phí sản xuất khoảng hơn 20 tỷ đồng, khá hạn hẹp đối với một phim chiến tranh cách mạng, phải sử dụng nhiều kỹ xảo. Ở góc độ sáng tạo, có lẽ nguồn lực dành cho trường đoạn làm đường, dựng lán, đào hầm, đóng thuyền và vượt biển là tốn kém nhất.

Sau 5 ngày công chiếu, "Thanh âm vượt đại dương" vượt mốc 5 tỷ đồng doanh thu. Với một bộ phim do Nhà nước đặt hàng, anh nhìn nhận tín hiệu này như thế nào?

Chúng tôi rất vui với kết quả này. Mặc dù, doanh thu không phải là mục đích của những phim phục vụ nhiệm vụ chính trị, nhưng chúng tôi mong bộ phim được đến với nhiều khán giả hơn, thông qua chủ trương phát hành thương mại.

Đây là bộ phim thử nghiệm đầu tiên sau khi Nghị định 189 có hiệu lực. Những phản hồi tích cực của khán giả chứng tỏ những "thanh âm" đó đã lan tỏa và chạm đến khán giả. Đó là nguồn động viên cho chúng tôi.

Sau thành công của "Đào, phở và Piano", "Mưa Đỏ" và "Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối", "Tử chiến trên không", cho thấy dòng phim về chiến tranh cách mạng hiện nay đã bắt đầu thay đổi cách tiếp cận khán giả.

Nhiều khán giả trẻ bắt đầu quan tâm đến dòng phim này, họ đã cảm nhận được tư tưởng, ý nghĩa của những câu chuyện phim và tiếp tục lan tỏa thông tin về phim trên mạng xã hội.

Nhiều nhà đầu tư, nhà sản xuất tư nhân cũng bắt đầu chuẩn bị những dự án phim mới về chiến tranh cách mạng, về những anh hùng liệt sĩ, điều rất hiếm thấy khoảng 5 năm trở về trước.

Tuy nhiên, điều đó đặt ra nhiều thách thức với những người sáng tạo, nhà sản xuất. Họ buộc phải làm mới mình, thay đổi quan điểm sáng tạo, phong cách kể chuyện, cách thức tiếp cận khán giả.

Cảm ơn anh!