ĐBQH: Cần lấp khoảng trống pháp lý, ngăn lừa đảo người lao động đi làm việc ở nước ngoài

Thảo luận tại tổ sáng 5/8 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, các đại biểu Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành luật. 

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng dự thảo vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm quyền lợi của người lao động và nâng cao hiệu quả quản lý.

Theo ĐBQH Phan Thị Thùy Linh, vấn đề cốt lõi nhất trong lần sửa đổi này là phải bịt được khoảng trống pháp lý đang bị lợi dụng để lừa đảo người lao động, nhất là tình trạng cho thuê, cho mượn giấy phép và mạo danh doanh nghiệp được cấp phép để lừa đảo người lao động vẫn diễn biến phức tạp, chế tài chưa đủ răn đe.

Nguyên nhân trực tiếp là luật hiện hành đã sử dụng một số khái niệm nhưng chưa xác định rõ nội hàm. Điều 26 yêu cầu doanh nghiệp dịch vụ phải trực tiếp tuyển chọn người lao động nhưng chưa làm rõ thế nào là "trực tiếp"; hành vi cho tổ chức, cá nhân khác sử dụng giấy phép cũng chưa được định nghĩa cụ thể. 

Vì vậy, cơ quan thanh tra có thể phát hiện biểu hiện sai phạm nhưng thiếu căn cứ pháp lý để kết luận và xử lý.

Việc liên kết với cơ sở giáo dục nghề nghiệp để đào tạo nghề, ngoại ngữ và giáo dục định hướng trong khâu tạo nguồn vẫn cần thiết và chính đáng. Trong khi đó, những công đoạn gắn trực tiếp với tuyển chọn như tư vấn đơn hàng cụ thể, sơ tuyển, phỏng vấn, ký hợp đồng và thu tiền của người lao động phải do chính doanh nghiệp thực hiện, không được ủy quyền dưới bất kỳ hình thức nào.

Nếu không phân định rõ, có thể phát sinh hai hệ quả trái chiều. Các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc sẽ e ngại liên kết đào tạo vì lo vi phạm pháp luật; trong khi những đối tượng vi phạm có thể núp bóng hợp đồng liên kết đào tạo để tổ chức tuyển chọn trá hình mà cơ quan quản lý lại thiếu căn cứ xử lý...

Đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm đào tạo, mức thu phí trong giai đoạn tạo nguồn nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng quá trình đào tạo để thu tiền trái quy định.

Đồng thời, làm rõ trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong công tác tư vấn, định hướng để hạn chế việc người dân tìm đến các tổ chức môi giới trái phép hoặc tin vào thông tin sai lệch trên mạng xã hội.

ĐBQH Trần Vũ Khiêm (đoàn Quảng Trị) đánh giá cao việc dự thảo chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm, cắt giảm thủ tục hành chính và thay cơ chế báo cáo bằng thông báo. 

Tuy nhiên, theo đại biểu, dự thảo chưa quy định rõ tiêu chí quản lý rủi ro trong hậu kiểm, có thể dẫn đến tình trạng kiểm tra tràn lan, gây phiền hà cho doanh nghiệp chấp hành tốt hoặc bỏ sót những trường hợp có dấu hiệu vi phạm.

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc hậu kiểm dựa trên đánh giá mức độ rủi ro, đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể thẩm quyền tạm dừng hoạt động đối với doanh nghiệp vi phạm được phát hiện qua hậu kiểm. 

Bên cạnh đó, cần quy định ngay trong luật những nguyên tắc về tiêu chuẩn chuyên môn của nhân viên nghiệp vụ như trình độ đào tạo, chứng chỉ và năng lực ngoại ngữ.

Liên quan chuyển đổi số, đại biểu cho rằng điểm nghẽn hiện nay không nằm ở việc xây dựng cơ sở dữ liệu mà là khả năng kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan. Vì vậy, cần quy định việc liên thông dữ liệu giữa Bộ Nội vụ, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao và Bảo hiểm xã hội để quản lý hiệu quả người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.

Dự thảo cũng cần bổ sung chính sách cụ thể nhằm thu hút, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực sau khi về nước, như ưu tiên tuyển dụng vào các doanh nghiệp FDI, dự án trọng điểm hoặc hỗ trợ khởi nghiệp. 

ĐBQH Châu Quỳnh Giao (đoàn An Giang) đồng tình với chủ trương yêu cầu doanh nghiệp dịch vụ trực tiếp tuyển chọn người lao động nhằm hạn chế trung gian biến tướng và thu phí trái quy định. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng nếu cấm tuyệt đối việc phối hợp với bên thứ ba sẽ khó khả thi.

Mỗi năm có khoảng 150.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, trong đó hơn 60% đến từ vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Trong khi đó, doanh nghiệp khó có đủ nhân lực tiếp cận trực tiếp tất cả địa bàn, còn đội ngũ cán bộ cấp xã cũng rất mỏng.

Đại biểu đề xuất cho phép doanh nghiệp được phối hợp công khai với các trung tâm dịch vụ việc làm công lập hoặc các tổ chức đoàn thể để tuyên truyền, tư vấn và tiếp nhận đăng ký ban đầu, với điều kiện các đơn vị này không được thu bất kỳ khoản phí nào của người lao động.