Định vị đúng mô hình đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân tiêu biểu

Chiều 15/9, tại trụ sở Chính phủ, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà làm việc với Bộ Nội vụ về ba nội dung: Đề án xây dựng mô hình tự quản ở cộng đồng dân cư thôn, tổ dân phố; Đề án mô hình đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân tiêu biểu gắn với mục tiêu xây dựng cấp xã thực sự trở thành trung tâm vận hành của cơ sở và Khung tổ chức các cơ quan, đơn vị trong hệ thống hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương.

Các nội dung được Bộ Nội vụ xây dựng trên cơ sở Kết luận số 76-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương hai cấp và Kế hoạch số 06-KH/TW.

Theo Phó Thủ tướng, đây đều là những nội dung khó, phức tạp, cần được nghiên cứu kỹ, bảo đảm tính thực chất và khả năng triển khai.

Đối với Đề án mô hình đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân tiêu biểu, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh trước hết phải đặt mô hình này trong cấu trúc tổng thể của các đơn vị hành chính cấp xã hiện nay, không phải đơn vị hành chính cấp xã mới hay mô hình xã mới.

Theo đó, cần định vị rõ đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân tiêu biểu là gì. Đây là đơn vị có không gian và nền tảng phát triển kinh tế - xã hội sẵn có, hạ tầng và dịch vụ công, đồng thời có năng lực quản trị vượt trội; được phân cấp, trao quyền và có khả năng bố trí nguồn lực tương xứng để trở thành trung tâm quản trị, phát triển và cung ứng dịch vụ cho khu vực xung quanh và của tỉnh.

Không chỉ có năng lực nội tại, đơn vị này phải có khả năng liên kết, hỗ trợ các đơn vị hành chính cấp xã trong khu vực, tạo động lực và sức lan tỏa đối với sự phát triển chung.

Phó Thủ tướng đặc biệt lưu ý, đây không phải là một loại đơn vị hành chính cấp xã mới. Việc xây dựng mô hình phải dựa trên nền tảng, quy mô và những điều kiện vốn có của các đơn vị hiện hữu. Tính kế thừa phải được thể hiện rõ; trong tương lai, những đơn vị khác nếu đạt các tiêu chí tương ứng cũng có thể trở thành đơn vị có tính chất hạt nhân. Vì vậy, trước hết cần làm rõ khái niệm, định vị đúng mô hình.

Về tiêu chí, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung vào vị trí, chức năng và tiềm năng phát triển; quy mô dân số, diện tích tự nhiên; trình độ phát triển kinh tế - xã hội và hạ tầng đô thị, nông thôn; kết quả hoạt động, năng lực quản trị, chuyển đổi số, vai trò hạt nhân và sức lan tỏa.

Trong đó, vị trí, chức năng và tiềm năng phát triển là những yếu tố quan trọng. Quy mô dân số, diện tích tự nhiên vẫn là những yếu tố nền tảng nhưng cần được xem xét phù hợp với khả năng quản trị và đặc điểm từng khu vực.

Các tiêu chí cũng cần được thiết kế linh hoạt theo từng vùng, từng loại hình đô thị, nông thôn, miền núi, biên giới, hải đảo và địa bàn đặc thù, không áp đặt một khuôn mẫu duy nhất.

Mục tiêu tổng quát là lựa chọn một số đơn vị hành chính cấp xã có năng lực quản trị và phát triển vượt trội, có khả năng trở thành trung tâm liên kết, tạo động lực phát triển cho khu vực.

Theo Phó Thủ tướng, không chỉ giới hạn ở những địa bàn vốn là trung tâm hành chính đô thị trước đây mà phải linh hoạt lựa chọn những đơn vị có đủ điều kiện, nền tảng và khả năng tạo sức lan tỏa trong thực tế.

Người dân là chủ thể của tự quản cộng đồng

Đối với Đề án xây dựng mô hình tự quản ở cộng đồng dân cư thôn, tổ dân phố, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết thôn, tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, không phải cấp hành chính nhưng có vị trí đặc biệt quan trọng trong tổ chức đời sống xã hội ở cơ sở.

Cơ sở chính trị, pháp lý để xây dựng mô hình tự quản đã tương đối rõ, trong đó cần bám sát tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Chỉ thị số 09 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện dân chủ ở cơ sở, Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở và các quy định liên quan đến hoạt động của thôn, tổ dân phố.

Điểm cốt lõi, theo Phó Thủ tướng, là phải xác định rõ người dân và cộng đồng dân cư là chủ thể của tự quản.

"Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát và dân thụ hưởng" vừa là phương châm, vừa là triết lý của nền dân chủ ở cơ sở và cần được thể hiện xuyên suốt trong mô hình tự quản.

Phó Thủ tướng yêu cầu mô hình phải hướng tới khơi dậy trách nhiệm, sự tự nguyện và sức sáng tạo của người dân; củng cố tình làng nghĩa xóm, sự đoàn kết, đồng thuận, niềm tin và năng lực tự giải quyết các vấn đề của gia đình, cộng đồng.

Tự quản cũng phải gắn chặt với quản trị địa phương, trong đó người dân là một trụ cột. Cộng đồng cần phát huy khả năng tự chủ, tự quản, tự chịu trách nhiệm và cùng chính quyền giải quyết những vấn đề thuộc trách nhiệm chung.

Đồng thời, cần phân định rõ việc nào Nhà nước làm, việc nào cộng đồng làm, việc nào Nhà nước và cộng đồng cùng thực hiện, tránh chồng chéo, không phát sinh thêm bộ máy và thủ tục.

Thiết kế mở, phù hợp từng cộng đồng

Phó Thủ tướng lưu ý mô hình tự quản phải được thiết kế mở, linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của đô thị, nông thôn, miền núi, vùng dân tộc và các địa bàn khác nhau; không áp đặt một mô hình duy nhất cho mọi thôn, tổ dân phố.

Việc tổ chức các nhóm liên gia, nhóm dân cư, tổ chuyển đổi số cộng đồng, nhóm trong khu chung cư hay các nhóm có chung đặc điểm, sở thích có thể tạo thành những hình thức tự quản nhỏ trong cộng đồng lớn hơn.

Quan trọng là phải dựa trên văn hóa, lịch sử, truyền thống của từng cộng đồng.

Theo Phó Thủ tướng, cần kết hợp cả liên kết ngang và liên kết dọc, phát huy vai trò của những tổ chức, nhóm cộng đồng có tính gắn kết cao. Tại miền núi, cần đặc biệt lưu ý vai trò của già làng, trưởng bản trong tổ chức và vận hành cộng đồng.

Một nội dung mới cần được làm rõ là quản trị dựa trên dữ liệu và chuyển đổi số. Đây phải trở thành công cụ để tăng cường kết nối, phát huy tự quản, đồng thời xác định rõ ranh giới trách nhiệm giữa chính quyền và cộng đồng.

Phó Thủ tướng cũng lưu ý không nên tiếp tục tạo thêm các tầng nấc thể chế nếu pháp luật hiện hành đã quy định đầy đủ. Đề án cần tập trung vào việc cụ thể hóa và tổ chức thực hiện, tránh làm cho hệ thống trở nên nặng nề, phức tạp.

Bảo đảm bộ máy hành chính tinh gọn, thông suốt

Về Khung tổ chức các cơ quan, đơn vị trong hệ thống hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu việc xác định khung tổ chức phải bảo đảm bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, thông suốt; nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, quản trị địa phương và phục vụ nhân dân.

Cùng với đó là kế thừa, ổn định, hạn chế xáo trộn, bảo đảm tính liên tục, thông suốt; gắn xây dựng tổ chức với thực hiện hiệu quả phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và rà soát, loại bỏ các khâu trung gian…

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nội vụ tiếp tục hoàn thiện hai đề án và Khung tổ chức theo hướng rõ, gọn, thực chất, dễ triển khai, bảo đảm chất lượng và tính khả thi để sớm báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.