Đổi mới giám sát xây dựng để đáp ứng yêu cầu hạ tầng thông minh, bền vững

SICI 2026 tập trung vào những yêu cầu mới đối với ngành xây dựng, từ vật liệu xanh, giảm phát thải carbon đến ứng dụng AI, drone, quét laser 3D và Digital Twin trong giám sát các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Với chủ đề "Thúc đẩy Xây dựng bền vững và Quản lý xây dựng thông minh thông qua hợp tác nghiên cứu Đức - Việt", hội thảo tập trung vào các giải pháp mới cho hạ tầng và xây dựng trong bối cảnh chuyển đổi số, biến đổi khí hậu và yêu cầu giảm phát thải ngày càng được đặt ra rõ nét.

Theo Ban Tổ chức, các nội dung được thảo luận tại SICI 2026 trải rộng từ vật liệu xây dựng tiên tiến, vật liệu tái chế, kinh tế tuần hoàn, hiệu năng vòng đời công trình đến BIM, xây dựng số, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và các hệ thống giám sát thông minh.

Giám sát xây dựng cần chuyển từ kiểm tra sang giám sát thông minh

Tại hội thảo, ông Trần Bảo Phương, Công ty Cổ phần Kiểm định Chất lượng Xây dựng Sài Gòn 3 (SCQC3), cho rằng công tác giám sát xây dựng có vai trò then chốt trong việc bảo đảm chất lượng, tiến độ và an toàn trong suốt vòng đời dự án.

Theo ông Trần Bảo Phương, trong nghiên cứu về tư vấn giám sát xây dựng trong kỷ nguyên phát triển giao thông và hạ tầng bền vững, thông minh thì tập trung vào những yêu cầu mới liên quan đến vật liệu xanh, biến đổi khí hậu và chuyển đổi số.

Đáng chú ý, công tác giám sát cần hướng tới việc ứng dụng đồng thời nhiều công nghệ như thiết bị bay không người lái (drone), trí tuệ nhân tạo (AI), quét laser 3D và bản sao số (Digital Twin).

Các công nghệ này có thể hỗ trợ giám sát theo thời gian thực, phát hiện sớm rủi ro và phục vụ quá trình ra quyết định dựa trên dữ liệu. Đồng thời, việc xây dựng các khung nghiệm thu tiêu chuẩn hóa đối với vật liệu tái chế và vật liệu xanh cũng được đặt ra như một yêu cầu cần được quan tâm.

Từ thực tiễn các dự án hạ tầng giao thông lớn tại TP.HCM, ông Trần Bảo Phương tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm giám sát tại đường Vành đai 3 TP.HCM và tuyến Metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương).

Các dự án này có nhiều hạng mục thi công phức tạp như kết cấu cầu, cọc khoan nhồi, tường vây, công trình ngầm và thi công đường hầm bằng máy đào hầm cân bằng áp lực đất (EPB TBM). Đây cũng là những công trình đặt ra yêu cầu cao đối với công tác kiểm soát chất lượng, an toàn và tiến độ trong môi trường đô thị.

Một góc nhìn khác được GS. Jens Schmid, Đại học Khoa học Ứng dụng Biberach (Đức), đưa ra tại SICI 2026 là hiệu quả quản lý dự án không thể chỉ dựa vào việc áp dụng một bộ tiêu chuẩn hay phương pháp quản lý.

Nghiên cứu của GS. Jens Schmid so sánh các phương pháp quản lý dự án phổ biến như PRINCE2, PMBOK Guide và Tập số 9 của AHO dành cho các dự án xây dựng và bất động sản.

Theo phân tích của GS. Jens Schmid, các hệ thống này có những chức năng bổ sung cho nhau. PRINCE2 cung cấp khung quản trị và ra quyết định; PMBOK Guide đưa ra hướng dẫn rộng và linh hoạt cho quá trình thực hiện dự án; trong khi AHO xác định rõ hơn về dịch vụ, trách nhiệm và thù lao.

Tuy nhiên, nghiên cứu nhấn mạnh rằng hiệu quả của các phương pháp phụ thuộc nhiều vào khả năng điều chỉnh theo bối cảnh thực tế thay vì tuân thủ máy móc quy trình.

Đáng chú ý, yếu tố con người được xem là một thành phần quan trọng trong quá trình triển khai dự án. Theo GS. Jens Schmid, việc trao đổi về những bất định, công khai sớm các thông tin bất lợi, khả năng phán đoán và trách nhiệm đối với các quyết định có ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ cũng như chất lượng hành động trong dự án.

Bên cạnh công nghệ quản lý, SICI 2026 dành sự quan tâm đáng kể cho vấn đề phát thải carbon trong công trình.

Ông Frank Müller, Công ty Quân Đạt & Partners, cho biết lớp vỏ công trình có thể chiếm khoảng 15 - 25% lượng carbon hiện thân ban đầu của một công trình. Khác với carbon vận hành có thể tiếp tục được tối ưu trong suốt vòng đời, lượng carbon hiện thân ban đầu đã được "khóa" ngay từ giai đoạn đầu và không thể loại bỏ hoàn toàn bằng các biện pháp cải tạo về sau.

Nghiên cứu của ông Frank Müller tập trung vào lớp vỏ kính dạng module và cho thấy lựa chọn vật liệu có ảnh hưởng đáng kể tới dấu chân carbon của công trình.

Theo phân tích được trình bày tại hội thảo, nhôm chỉ chiếm khoảng 20 - 25% khối lượng tấm mặt dựng nhưng có thể chiếm khoảng 52% tổng lượng carbon hiện thân của tấm. Dấu chân carbon của nhôm cũng có sự khác biệt lớn tùy thuộc nguồn điện sử dụng trong quá trình luyện và tỷ lệ vật liệu tái chế.

Đối với kính, việc sử dụng kính nổi carbon thấp và tăng tỷ lệ kính tái chế có thể góp phần giảm đáng kể dấu chân carbon. Từ đó, chuyên gia đề xuất các giải pháp như tối ưu hóa kết cấu để sử dụng ít vật liệu hơn, đưa giới hạn carbon vào hồ sơ mời thầu, ưu tiên cấu kiện module được sản xuất bằng năng lượng carbon thấp và thiết kế theo hướng dễ tháo dỡ, tái sử dụng khi công trình hết vòng đời.

Hướng tới hệ sinh thái nghiên cứu cho hạ tầng bền vững

Các nghiên cứu được trình bày tại SICI 2026 cũng cho thấy xu hướng tận dụng vật liệu tái chế, phụ phẩm và công nghệ mới trong phát triển hạ tầng.

TS. Dương Vĩnh Nhiều, Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM, nghiên cứu sử dụng tro đáy sinh khối làm cốt liệu trong gạch bê tông rung ép sản xuất công nghiệp. Kết quả nghiên cứu cho thấy cấp phối sử dụng 26,7% tro đáy đạt cường độ chịu nén 25,1 MPa, độ hút nước 11,9% và đã được chứng nhận hợp quy theo QCVN 16:2023/BXD.

Trong lĩnh vực giao thông, nhóm nghiên cứu của Trường Đại học Việt Đức đề cập khả năng sử dụng ứng dụng di động để theo dõi hành trình, ước tính phát thải CO₂ và khuyến khích người dân lựa chọn phương thức di chuyển phát thải thấp. Ứng dụng tích hợp GPS, Google Maps và hệ thống điểm xanh để trực quan hóa tác động môi trường của các chuyến đi.

Một hướng nghiên cứu khác tập trung vào bê tông nhựa rỗng, loại vật liệu có khả năng thoát nước bề mặt nhanh, giảm trượt nước và tiếng ồn giao thông. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những thách thức về bong bật cốt liệu, lão hóa chất kết dính, hư hại do ẩm và tắc nghẽn lỗ rỗng.

Đối với Việt Nam, nhóm tác giả cho rằng còn thiếu nghiên cứu về bê tông nhựa rỗng sử dụng nhựa đường cải tiến bằng bột cao su theo công nghệ ướt trong điều kiện khí hậu nhiệt đới, mưa lớn và nhiệt độ cao. Vì vậy, các thông số thiết kế và lựa chọn vật liệu cần tiếp tục được điều chỉnh, kiểm chứng phù hợp với điều kiện trong nước.

Từ các nghiên cứu và tham luận tại SICI 2026, có thể thấy yêu cầu phát triển hạ tầng bền vững đang được tiếp cận theo hướng tích hợp giữa công nghệ, vật liệu, quản lý dự án và nguồn nhân lực. Đây cũng là những nội dung được hội thảo xác định là trọng tâm thúc đẩy hợp tác nghiên cứu giữa Việt Nam và Đức trong lĩnh vực xây dựng và hạ tầng.