Đổi mới phân loại và tư duy quản lý đô thị trong bối cảnh phát triển mới

Phân định lại hệ thống đô thị gồm 4 loại

Phát biểu tại Hội nghị giao ban công tác tháng 4 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm tháng 5 của Bộ Xây dựng, ngày 8/5, ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị cho biết, thực hiện chủ trương tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, Bộ Xây dựng đã khẩn trương nghiên cứu, báo cáo Tổng Bí thư, Bộ Chính trị để thống nhất chỉ đạo định hướng mô hình đô thị trên toàn quốc tại Kết luận số 224-KL/TW ngày 8/12/2025.

Theo đó, Kết luận số 224-KL/TW tiếp tục khẳng định vai trò của hệ thống đô thị trong phát triển kinh tế xã hội và thống nhất quan điểm mới về phạm vi đô thị không giới hạn trong một đơn vị hành chính.

Để cụ thể hóa chỉ đạo của Bộ Chính trị, Bộ Xây dựng đã báo cáo Chính phủ tham mưu Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 ngày 24/12/2025 về phân loại đô thị, có hiệu lực ngày 1/1/2026.

Nghị quyết phân định lại hệ thống đô thị gồm 4 loại: Loại đặc biệt, loại I cấp tỉnh và loại II, III thuộc tỉnh. Đến nay, các địa phương đã hoàn thành việc công bố chuyển đổi sang mô hình đô thị theo quy định mới về phân loại đô thị.

Trong quý I/2026 đã hoàn thành công nhận mới một đô thị loại I theo quy định mới, đó là đô thị Đồng Nai. Tỷ lệ đô thị hóa toàn quốc đạt trên 45% với tổng số gần 900 đô thị trên cả nước được phân loại bài bản, khoa học.

Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng đã báo cáo Chính phủ ban hành Nghị quyết số 80/NQ-CP ngày 2/4/2026 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung, cập nhật Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW và Kết luận số 224-KL/TW của Bộ Chính trị.

Nghị quyết số 80/NQ-CP xác định 6 nhóm nhiệm vụ chủ yếu, bao gồm: Thống nhất nhận thức, hành động về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam; Nâng cao chất lượng quy hoạch và quản lý quy hoạch đáp ứng yêu cầu xây dựng, quản lý phát triển đô thị bền vững; Phát triển thủ đô Hà Nội, TP.HCM và các đô thị lớn; Đầu tư phát triển hệ thống hạ tầng đô thị đồng bộ, hiện đại, liên kết, thích ứng với biến đổi khí hậu; Xây dựng các nhiệm vụ, đề án chuyên ngành; Xây dựng các cơ chế chính sách, văn bản quy phạm pháp luật.

6 nhóm nhiệm vụ chủ yếu được cụ thể hóa thành 45 nhiệm vụ trọng tâm, phân giao cụ thể cho các Bộ, ngành, địa phương. Trong đó, Bộ Xây dựng được giao là đầu mối, chủ trì thực hiện 26 nhiệm vụ.

Thay đổi tư duy quản lý đô thị phù hợp với bối cảnh mới

Đối với nhiệm vụ điều chỉnh tổng thể quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn, ông Trần Quốc Thái cho biết, Cục Phát triển đô thị đã phối hợp với Vụ Quy hoạch - Kiến trúc để tham gia ý kiến, hướng dẫn, hỗ trợ các địa phương gặp khó khăn, vướng mắc trong công tác rà soát, đánh giá hệ thống đô thị hiện trạng khi chuyển đổi sang mô hình chính quyền 2 cấp và xây dựng các phương án phát triển hệ thống đô thị sau sắp xếp khi tiến hành điều chỉnh quy hoạch tỉnh.

Đến nay, 6 quy hoạch vùng và 24/34 điều chỉnh quy hoạch tỉnh, thành phố đã được ban hành, trong đó có phương án phát triển hệ thống đô thị và nông thôn. Các địa phương còn lại cơ bản sẽ ban hành điều chỉnh quy hoạch trong quý II/2026.

Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng đã giao Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia là cơ quan lập Điều chỉnh quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống đô thị và nông thôn quốc gia giai đoạn 2021 - 2030.

Tính đến thời điểm hiện tại, nhiệm vụ này cơ bản đã hoàn thành các bước theo quy định và đang báo cáo Bộ trưởng Bộ Xây dựng xem xét, quyết định theo thẩm quyền. Dự kiến, Điều chỉnh quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống đô thị và nông thôn quốc gia giai đoạn 2021 - 2030 sẽ được ban hành trong tháng 5/2026.

Ông Trần Quốc Thái cho biết thêm, trong thời gian tới, hệ thống đô thị và nông thôn quốc gia sẽ được tổ chức theo mô hình mạng lưới đa trung tâm, đa tầng bậc, gắn với các vùng đô thị lớn, các hành lang kinh tế và hệ thống hạ tầng khung quốc gia đã và đang hình thành rõ nét; hình thành các chùm, cụm và chuỗi đô thị có liên kết chặt chẽ, tạo thành cấu trúc không gian phát triển thống nhất trên phạm vi cả nước…

Đồng thời, việc điều chỉnh quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn quốc gia sẽ thay đổi tư duy quản lý đô thị, chuyển từ quản lý đô thị dựa trên ranh giới hành chính sang quản lý theo không gian chức năng và mạng lưới liên kết thực tế.

Việc điều chỉnh quy hoạch đặt ra mục tiêu đến năm 2030 sẽ đáp ứng tỷ lệ đô thị hóa trên 50% và đạt các tiêu chí chất lượng sống của cư dân đô thị đề ra tại Nghị quyết số 06-NQ/TW và Kết luận 224-KL/TW của Bộ Chính trị.

Phát biểu chỉ đạo về công tác phát triển đô thị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh yêu cầu Cục Phát triển đô thị và các đơn vị có liên quan phải sát sao trong việc hướng dẫn, hỗ trợ và đôn đốc các địa phương trong công tác rà soát, đánh giá hệ thống đô thị hiện trạng và xây dựng phương án phát triển đô thị sau khi chuyển đổi sang mô hình chính quyền 2 cấp.