Đổi mới tư duy và phương pháp quy hoạch, kiến tạo động lực tăng trưởng đô thị

Đổi mới tư duy quản trị và tổ chức không gian

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam nhận định, nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Trong tiến trình đó, đô thị không chỉ là nơi tập trung dân cư, hoạt động kinh tế - xã hội và hệ thống hạ tầng, mà phải trở thành không gian kiến tạo động lực tăng trưởng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để đô thị thực sự trở thành động lực tăng trưởng, cần tổ chức không gian khoa học, phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, tăng cường kết nối giao thông, tạo môi trường đầu tư thuận lợi và xây dựng cơ chế quản trị phù hợp. 

Do đó, quy hoạch không chỉ được nhìn nhận là công cụ quản lý không gian, phân bổ đất đai mà phải trở thành công cụ chiến lược để tổ chức phát triển, tích hợp nguồn lực, định hướng đầu tư và kiến tạo giá trị mới cho đô thị.

Việc triển khai chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi cách tiếp cận mới trong tổ chức không gian, phân bổ nguồn lực và quản trị lãnh thổ. Cần tăng cường gắn kết giữa quy hoạch cấp tỉnh với quy hoạch đô thị và nông thôn; giữa đô thị trung tâm với các đơn vị hành chính cấp xã, các trung tâm kinh tế và mạng lưới điểm dân cư.

Theo ông Trần Ngọc Chính, cần chuyển từ tư duy quản lý phát triển chủ yếu theo địa giới hành chính sang tổ chức và quản trị theo không gian phát triển, mạng lưới kết nối và hiệu quả phục vụ người dân.

Cùng với đó, chuyển đổi số và khoa học công nghệ đã mở ra cơ hội đổi mới phương thức lập, quản lý và thực hiện quy hoạch.

Hệ thống thông tin địa lý, dữ liệu không gian, mô hình đô thị số và các công cụ phân tích hiện đại có thể hỗ trợ dự báo nhu cầu phát triển, đánh giá phương án quy hoạch và giám sát quá trình thực hiện.

Một yêu cầu quan trọng khác là gắn phát triển đô thị với đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh. Mỗi đô thị cần phát huy lợi thế về vị trí, nguồn nhân lực, hạ tầng, khoa học công nghệ và bản sắc riêng, tránh phát triển dàn trải, thiếu liên kết hoặc sao chép mô hình không phù hợp với thực tế.

Trên cơ sở đó, ông Trần Ngọc Chính kỳ vọng hội thảo sẽ góp phần làm rõ mối quan hệ giữa quy hoạch với lựa chọn mô hình phát triển đô thị, giữa tầm nhìn dài hạn với yêu cầu thực tiễn và giữa định hướng phát triển với cơ chế, nguồn lực thực hiện.

Mục tiêu không chỉ là nhận diện các mô hình mới, kinh nghiệm quốc tế mà quan trọng hơn là tìm ra cách tiếp cận có thể vận dụng hiệu quả tại Việt Nam, hướng tới những đô thị có bản sắc, sức cạnh tranh, phát triển xanh, thông minh và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Đổi mới tư duy quy hoạch theo yêu cầu đổi mới của đất nước

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, ông Hồ Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc (Bộ Xây dựng) nhận định, việc đổi mới tư duy quy hoạch phát triển đô thị cần xuất phát từ yêu cầu đổi mới mô hình phát triển đất nước.

Các Nghị quyết lớn của Đảng trong thời gian qua đã hình thành một hệ thống định hướng chặt chẽ cho tương lai phát triển đô thị Việt Nam.

Trong đó, Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 24/1/2022 xác định, đô thị hóa là động lực quan trọng của phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời yêu cầu quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững hệ thống đô thị.

Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 khẳng định, đổi mới mô hình phát triển trước hết là tạo đột phá về thể chế, đổi mới phương thức tổ chức, quản trị và vận hành quốc gia tạo ra năng lực phát triển mới.

Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 định hướng tổ chức không gian phát triển quốc gia, các vùng, cực tăng trưởng và hành lang kinh tế. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 tạo nền tảng về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo ông Hồ Chí Quang, bản chất đô thị là một không gian kinh tế - xã hội liên tục, được cấu thành bởi mật độ dân cư, hoạt động kinh tế, hệ thống hạ tầng và các quan hệ chức năng - đô thị không nhất thiết trùng với ranh giới hành chính.

Hệ thống giao thông cấp thoát nước, xử lý chất thải, dịch vụ công hay thị trường lao động thường vượt qua ranh giới của nhiều phường, xã. Nếu tiếp tục quy hoạch và quản lý theo từng đơn vị hành chính riêng lẻ sẽ không thể giải quyết các vấn đề chung của toàn bộ không gian đô thị.

Vì vậy, ông Hồ Chí Quang đề xuất cần chuyển đổi đồng thời ba cách tiếp cận. Thứ nhất, chuyển đổi từ quy hoạch theo địa giới hành chính sang quy hoạch theo không gian chức năng và quan hệ phát triển. 

Thứ hai, chuyển đổi từ phát triển các đô thị đơn lẻ sang tổ chức hệ thống đô thị và vùng đô thị liên kết, phân công, bổ trợ. Thứ ba, chuyển từ quản lý từng địa phương riêng biệt sang cơ chế phối hợp, điều phối các vấn đề phát triển chung.

Đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị dựa trên khoa học - công nghệ

Đề cập về việc xây dựng mô hình phát triển đô thị trên nền tảng khoa học quy hoạch vùng và điều kiện đặc thù của Việt Nam, ông Hồ Chí Quang cho rằng, việc đổi mới tư duy cần phải có nền tảng lý luận khoa học và phương pháp tổ chức không gian phù hợp.

Việt Nam cần kế thừa các nghiên cứu về lý thuyết quy hoạch vùng của các chuyên gia quy hoạch đi trước ở trong nước, đồng thời tiếp thu có chọn lọc các học thuyết và kinh nghiệm quốc tế.

Việt Nam cần kiến tạo mô hình riêng: Hệ thống đô thị - nông thôn liên kết, đa cực, đa trung tâm, đa chức năng, phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa, kinh tế - xã hội và thể chế của đất nước.

Đối với nhiệm vụ đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị, ông Hồ Chí Quang cho rằng, tăng trưởng đô thị ở nước ta đã gắn chặt với mở rộng đất đai, phát triển bất động sản, đầu tư xây dựng và gia tăng quy mô hạ tầng trong một thời gian dài.

Những động lực này vẫn cần thiết, nhưng không thể tiếp tục là nền tảng chủ yếu của mô hình tăng trưởng trong giai đoạn mới.

Tinh thần Nghị quyết 19-NQ/TW đòi hỏi phải chuyển sang tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực.

Đồng thời, cần đổi mới cơ chế tài chính đô thị; phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD); khai thác giá trị gia tăng từ đất đai và hạ tầng; phát triển hiệu quả không gian ngầm, không gian xanh và không gian công cộng…

Trên cơ sở đó, ông Hồ Chí Quang đề xuất cần tiếp cận mô hình phát triển đô thị Việt Nam trên bốn trụ cột: Hoàn thiện thể chế; phát triển kinh tế tri thức; tổ chức không gian hiệu quả; phát triển xanh, bền vững.

Đổi mới quy hoạch phải đi liền với đổi mới phương thức quản lý

Trao đổi về việc đổi mới công tác quy hoạch và quản lý nhà nước, ông Hồ Chí Quang cho rằng, cần tập trung giải quyết khoảng cách giữa định hướng quy hoạch và kết quả phát triển thực tế.

Có quy hoạch có tầm nhìn nhưng thiếu nguồn lực; có dự án hạ tầng thiếu tính kết nối; có khu vực phát triển nhanh nhưng không tạo ra giá trị gia tăng tương xứng…

Vì vậy, đổi mới quy hoạch phải đi liền với đổi mới phương thức quản lý và tổ chức thực hiện, tập trung vào năm giải pháp.

Một là hoàn thiện hệ thống quy hoạch bảo đảm thống nhất giữa quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh và quy hoạch đô thị - nông thôn.

Hai là gắn quy hoạch với chương trình phát triển đô thị, kế hoạch đầu tư công, kế hoạch sử dụng đất và cơ chế huy động nguồn lực xã hội.

Ba là chuyển sang quản trị theo mục tiêu, theo không gian và theo kết quả. Bốn là xây dựng hệ thống dữ liệu quy hoạch và đô thị đồng bộ. Năm là nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác quy hoạch, kiến trúc và quản lý phát triển đô thị.

Trong khuôn khổ hội thảo, các chuyên gia đã tập trung thảo luận về các nội dung quan trọng trong công tác quy hoạch đô thị như: Quy hoạch đô thị và nông thôn trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp - tiếp cận từ không gian chức năng; định hướng mô hình phát triển đô thị Việt Nam trong bối cảnh mới; mô hình phát triển đô thị của Việt Nam theo hướng đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu trong quy hoạch và đầu tư; quản lý không gian công cộng tại các đô thị Việt Nam…