Bảo hiểm cần tham gia từ khi lập dự án, thiết kế
Theo ông Nguyễn Phong Cầm, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, doanh nghiệp bảo hiểm chỉ xuất hiện sau khi tổn thất xảy ra chưa phản ánh đầy đủ vai trò của bảo hiểm hiện nay. Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ quản trị rủi ro công trình, Việt Nam vẫn đang trong quá trình chuyển từ mô hình “bảo hiểm để bồi thường” sang “bảo hiểm để phòng ngừa và quản trị rủi ro”.
Nhiều chuyên gia cho rằng nên có cơ chế để bảo hiểm tham gia từ sớm nhằm quản trị rủi ro hơn là bù đắp tổn thất.
Trong thực tế, doanh nghiệp bảo hiểm không chỉ tham gia khi sự cố xảy ra. Ngay trong quá trình thẩm định trước khi nhận bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm có thể đánh giá vị trí công trình, thiết kế, biện pháp thi công, điều kiện địa chất, các nguy cơ về cháy nổ, ngập lụt, sạt lở, sụt lún và nhiều yếu tố khác.
Tuy nhiên, mức độ tham gia của doanh nghiệp bảo hiểm vào giai đoạn thiết kế ở Việt Nam hiện chưa sâu và chưa mang tính hệ thống như ở một số thị trường bảo hiểm phát triển. Phần lớn doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam vẫn tiếp cận công trình chủ yếu tại thời điểm chuẩn bị xây dựng hoặc khi chủ đầu tư có nhu cầu mua bảo hiểm.
Trong khi đó, nếu doanh nghiệp bảo hiểm được tham gia sớm hơn, ngay từ giai đoạn lập dự án và thiết kế, thì khả năng nhận diện và giảm thiểu rủi ro sẽ lớn hơn rất nhiều.
Ví dụ, đối với một dự án có nguy cơ ngập lụt cao, nếu chỉ đến khi công trình chuẩn bị xây dựng mới đánh giá rủi ro, thì nhiều quyết định về cao độ nền, hệ thống thoát nước, kết cấu bảo vệ hoặc phương án bố trí thiết bị có thể đã được xác định. Nhưng nếu đánh giá rủi ro bảo hiểm được đưa vào ngay từ giai đoạn thiết kế, doanh nghiệp bảo hiểm, cùng với các chuyên gia kỹ thuật, có thể đưa ra các khuyến nghị để giảm thiểu nguy cơ tổn thất ngay từ đầu. Khi đó, bảo hiểm không chỉ là công cụ chuyển giao rủi ro mà trở thành một bộ phận của quá trình quản trị rủi ro của dự án.
Ông Cầm cũng cho rằng, Nghị định 220/2026/NĐ-CP đang tạo thêm một động lực cho quá trình chuyển đổi này. Khi phí bảo hiểm được phép điều chỉnh theo mức độ rủi ro và việc đánh giá rủi ro ngày càng được coi trọng, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ có thêm động lực đầu tư vào năng lực thẩm định, dữ liệu, mô hình hóa và các dịch vụ tư vấn phòng ngừa tổn thất. Ngược lại, chủ đầu tư cũng có thêm động lực thực hiện các giải pháp giảm thiểu rủi ro ngay từ giai đoạn đầu của dự án.
“Vì vậy, nếu phải xác định chúng ta đang ở đâu, tôi cho rằng chúng ta đã bước qua giai đoạn bảo hiểm chỉ đơn thuần “đứng ở cuối chuỗi” để giải quyết hậu quả, nhưng vẫn chưa đi đến mô hình bảo hiểm tham gia đầy đủ vào quá trình quản trị rủi ro từ giai đoạn thiết kế. Đây sẽ là một hướng phát triển rất đáng được thúc đẩy trong thời gian tới”, ông Cầm nói thêm.
Đồng quan điểm, nhưng đánh giá thêm nguyên nhân vì sao bảo hiểm vẫn chưa thực sự được quan tâm ngay từ giai đoạn đầu của dự án, bà Bùi Thị Thanh Xuân, Phó tổng giám đốc Bảo hiểm VBI cho rằng, nguyên nhân xuất phát từ cả hai phía.
Theo đó, hiện nay mức độ tham gia của các doanh nghiệp bảo hiểm chưa đồng đều, vẫn có trường hợp chỉ tham gia khi tổn thất xảy ra.
Ở chiều ngược lại, vai trò của bảo hiểm tại Việt Nam chưa được quan tâm đầy đủ ngay từ giai đoạn thiết kế dự án. Do đó, cần có sự tham gia sớm của doanh nghiệp bảo hiểm để chủ đầu tư hiểu rõ từng loại hình bảo hiểm, từ bảo hiểm xây dựng đến bảo hiểm lắp đặt, qua đó lựa chọn và thiết kế chương trình bảo hiểm phù hợp.
Cũng theo bà Xuân, những năm gần đây, Việt Nam đã có những thay đổi tích cực khi các chủ đầu tư chủ động chia sẻ thông tin, đồng hành và tạo điều kiện để doanh nghiệp bảo hiểm tham gia ngay từ đầu dự án.
Không nên chờ công trình hoàn thành mới quản trị rủi ro
Ở góc nhìn chủ đầu tư, ông Nguyễn Văn Diệp, BQLDA đường sắt (Bộ Xây dựng) thẳng thắn chia sẻ: "Khi chúng tôi làm công trình lớn, có nhiều hạng mục công việc liên quan với nhau, từ xây dựng, lắp đặt, mua bán thiết bị… Đúng là trước đây làm các dự án, do chỉ làm một đoạn nên chúng tôi thường chỉ mua bảo hiểm trong quá trình xây dựng. Nhưng khi làm các công trình lớn, chúng tôi mới nghiên cứu sâu hơn về bảo hiểm và thấy bảo hiểm rất quan trọng, nên tham gia song hành từ giai đoạn thiết kế đến thi công và vận hành, để xây dựng chương trình bảo hiểm phù hợp trong cả vòng đời dự án".
Hàng tỷ đồng thiệt hại sẽ được ngăn chặn từ sớm nếu cơ chế khuyến khích bảo hiểm tham gia từ giai đoạn lập dự án.
"Hiện chúng tôi đang làm chủ đầu tư dự án đường sắt Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng và cũng có bên tư vấn bảo hiểm để nghiên cứu từ khâu thiết kế đến vận hành sau này, để có bảo hiểm tổng thể toàn bộ dự án cho phù hợp", ông Diệp nói thêm.
Ông Lê Văn Bình, Ban QLDA Thăng Long (Bộ Xây dựng) đánh giá, việc các đơn vị bảo hiểm tham gia từ đầu dự án sẽ rất tốt vì quá trình đó sẽ giúp các doanh nghiệp có thể lường trước các rủi ro, bám sát phần việc hơn để tư vấn tốt hơn cho chủ đầu tư. Nhưng ở Việt Nam, đúng là chưa xuất hiện nhiều sự phối hợp này.
Ủng hộ quan điểm và mong muốn bảo hiểm đồng hành ngay từ đầu. Tuy nhiên, ông Bình dự báo sẽ có những khó khăn nhất định trong quá trình thực hiện như thông tin dự án thời điểm đầu chưa được công khai nên đội ngũ bên ngoài tham gia vào cùng sẽ không dễ dàng.
Còn ông Đàm Đức Biên, Phó cục trưởng Cục Kinh tế Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) cho đây là hướng phù hợp với tình hình thực tế. Hiện pháp luật bảo hiểm và xây dựng đang hướng vào bảo hiểm bắt buộc. Tuy nhiên, xét về mặt quản lý rủi ro, tôi cho rằng không nên chờ đến khi công trình hoàn thành mới bắt đầu quan tâm tới rủi ro.
Các rủi ro thường xuất hiện từ rất sớm ngay từ khâu khảo sát, thiết kế lựa chọn các giải pháp kỹ thuật nên với những công trình lớn, có thể tiếp cận quản trị rủi ro theo vòng đời công trình, thiết kế thi công, nghiệm thu tới vận hành và xây dựng các giải pháp xử lý sự cố.
"Tuy vậy, bảo hiểm chỉ là công cụ, cần kết hợp với các tiêu chuẩn về quan trắc, bảo trì và các biện pháp khác. Tôi cho rằng đây là điều đáng để ta nghiên cứu để xây dựng, hoàn thiện các quy định của pháp luật", ông Biên chia sẻ.
"Ông Đàm Đức Biên, Phó cục trưởng Cục Kinh tế Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng)"
Bình luận bài viết (0)
Gửi bình luận