Đưa đồng đội trở về từ hơn bốn vạn lá thư

Với ông, mỗi phần mộ được xác định là một người lính được trở về với gia đình sau hàng chục năm xa cách.

Ghi lại thông tin, lần tìm địa chỉ

Trong căn nhà cấp 4 ở trung tâm xã Khánh Vĩnh (tỉnh Khánh Hòa), bà Hoàng Thị Kỳ Hương (68 tuổi, người dân tộc Tày), lặng lẽ thắp nén hương trước di ảnh người anh trai - liệt sĩ Hoàng Văn Thìn.

Khói hương mỏng manh phủ lên căn nhà nhỏ, nơi người em gái đã nhiều năm gìn giữ hương khói cho người anh rời quê từ năm 1966 rồi mãi mãi không trở về. Cha mẹ và những người anh em lần lượt qua đời, chỉ còn bà Hương ở lại. Điều an ủi lớn nhất với bà là sau gần 60 năm, gia đình cuối cùng cũng biết người anh nằm ở đâu.

Gia đình bà Hương từng chuyển từ Cao Bằng về Thái Nguyên rồi vào Khánh Hòa. Hồ sơ thất lạc, người thân lần lượt mất, mong muốn tìm mộ liệt sĩ Hoàng Văn Thìn tưởng như ngày càng xa vời.

Cách đây gần 10 năm, cựu chiến binh Đào Thiện Sính (ở số 1, đường Ngô Gia Tự, xã Khánh Vĩnh) trong chuyến đi các nghĩa trang miền Đông Nam Bộ phát hiện một phần mộ mang tên Hoàng Văn Thìn tại huyện Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh. Từ đó, ông đã ghi lại thông tin, lần tìm địa chỉ rồi báo về cho gia đình.

"Cơ duyên tìm được anh là nhờ bác Sính. Bác đã lặn lội đi nhiều nơi, tìm kiếm ở nhiều nghĩa trang rồi phát hiện phần mộ của anh tôi", bà Hương xúc động kể.

Nhận tin, bà Hương cùng gia đình làm thủ tục xác nhận, rồi vào tận nơi thăm anh. Họ tiếp tục tìm đến nơi lưu giữ hồ sơ gốc để đối chiếu thông tin từ Cao Bằng đến Thái Nguyên rồi vào phía Nam, từng dấu vết được nối lại. Dù trên bia mộ có chi tiết chưa hoàn toàn trùng khớp, các dữ liệu liên quan cuối cùng xác định đó chính là liệt sĩ Hoàng Văn Thìn.

Cuộc đoàn tụ sau hàng chục năm

Với bà Hương, ấy là một cuộc trở về sau gần cả đời người, bà nói: "Tôi vô cùng cảm động và biết ơn bác Sính. Nếu không có bác, một gia đình không có điều kiện như chúng tôi chắc chẳng bao giờ có thể tìm thấy phần mộ của anh trai mình".

Câu chuyện của liệt sĩ Hoàng Văn Thìn chỉ là một điểm xuyết trong hành trình tìm mộ liệt sĩ mà ông Sính đã đi qua. Ở những nghĩa trang xa xôi, ông từng bắt gặp những cái tên chỉ còn lại vài dòng trên tấm bia, nhưng phía sau mỗi dòng tên ấy là nỗi khắc khoải của một gia đình đã chờ đợi hàng chục năm.

Liệt sĩ Nguyễn Văn Bảy, quê Thường Tín, Hà Nội, hy sinh năm 1969, là một trường hợp như thế. Phần mộ tại Nghĩa trang liệt sĩ Phổ Thạnh (tỉnh Quảng Ngãi) chỉ ghi "Nguyễn Văn Bảy F3", không quê quán, không thêm thông tin.

Từ những thông tin ít ỏi đó, cựu chiến binh Đào Thiện Sính lần tìm, xác minh, phối hợp với thân nhân và cơ quan chức năng khai quật lấy mẫu. Kết quả giám định ADN xác định chính xác đó là liệt sĩ Nguyễn Văn Bảy. Sau 47 năm, người lính đã được trở về với gia đình

Từ tìm anh trai đến hành trình tìm đồng đội

Trong căn phòng nhỏ chừng 10m² (tại số 1 Ngô Gia Tự, xã Khánh Vĩnh) đầy những hiện vật trên hành trình tìm đồng đội, ông Đào Thiện Sính, dù tuổi đã 80 vẫn bước đi nhanh nhẹn, giọng nói sang sảng.

"Tôi đang tham gia Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ ở Tây Nam Bộ, nay tranh thủ về nhà ra mắt "trạm dừng chân" ở trung tâm xã Khánh Vĩnh, nhằm tạo điều kiện các gia đình thân nhân liệt sĩ trên đường đưa, đón hài cốt liệt sĩ từ Nam ra Bắc, có nhu cầu dừng chân với các tiện ích thiết thực hoàn toàn miễn phí. Xong việc tôi lại quay vào tiếp tục tìm kiếm đồng đội", ông nói.

Quê ở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương (nay là Hải Phòng), năm 1967, khi vừa tròn 20 tuổi, chàng trai Đào Thiện Sính nhập ngũ, làm lính thông tin chiến đấu tại Quảng Trị và nhiều chiến trường khác. Cũng năm ấy, ông nhận tin anh trai Đào Chí Nguyện hy sinh ở Mặt trận phía Nam.

Với ông Sính, câu hỏi "Anh mình đang nằm ở đâu?" từ đó trở thành nỗi day dứt đi theo suốt cuộc đời.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông làm cán bộ bưu điện. Từ năm 1976, mỗi lần được nghỉ phép, ông lại tranh thủ vào các nghĩa trang miền Đông, miền Tây Nam Bộ tìm anh.

Năm 1979, chiến tranh biên giới Tây Nam, ông lại tái ngũ lên đường làm nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia. Năm 1989, ông xuất ngũ trở về địa phương tiếp tục công việc. Cũng từ đó, hành trình tìm kiếm mộ liệt sĩ chính thức bắt đầu.

Từ việc đi tìm anh, ông trở thành người đi tìm đồng đội. Những chuyến đi được nối bằng những dòng ghi chép: Tên tuổi, quê quán, phiên hiệu đơn vị, năm hy sinh. Những lá thư đầu tiên ông tự bỏ tiền gửi đi. Sau này, một người quen từng công tác trong ngành Bưu điện hỗ trợ để thư gửi thân nhân liệt sĩ được chuyển phát miễn phí. Năm 2007, ông nghỉ hưu và dành gần như toàn bộ thời gian cho công việc này.

Mỗi tuần một lần, ông lại vượt quãng đường khoảng 60km từ nơi ở đến chỗ in ấn giấy tờ rồi trở về, tiếp tục sắp xếp, lưu trữ và đối chiếu từng hồ sơ. Một căn phòng nhỏ được ông dành riêng để lưu giữ khối tài liệu đồ sộ tích lũy qua nhiều năm. Kinh phí cho hành trình ấy chủ yếu được ông chắt chiu từ tiền lương của mình, cùng sự hỗ trợ của con cháu và người thân.

"Chừng nào đôi chân còn đi được, đôi mắt còn đọc được những dòng chữ trên bia đá và bàn tay còn viết được một lá thư, tôi vẫn sẽ tiếp tục lên đường", ông chia sẻ.