Dùng công nghệ giám sát, bảo vệ rừng di sản Phong Nha - Kẻ Bàng

Địa hình núi đá vôi hiểm trở, độ dốc lớn, bị chia cắt bởi nhiều dãy núi khiến công tác tuần tra, bảo vệ rừng tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (Quảng Trị) gặp không ít khó khăn. Trong bối cảnh phải quản lý diện tích rừng rộng lớn, việc ứng dụng công nghệ đang giúp lực lượng chuyên trách nâng cao hiệu quả giám sát, phát hiện và xử lý các nguy cơ xâm hại tài nguyên rừng.

Ông Phạm Văn Tân, Giám đốc Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới (Ban quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng) cho biết, đơn vị được giao quản lý, bảo vệ hơn 126.500ha rừng, gồm 123.326ha rừng đặc dụng, 3.153,8ha rừng phòng hộ và 20,24ha rừng sản xuất.

Đáng chú ý, khoảng 64% diện tích rừng gỗ tự nhiên tại đây là rừng giàu và rừng trung bình. Đây cũng là khu vực có tính đa dạng sinh học cao, lưu giữ nhiều loài động, thực vật quý hiếm, đặc hữu có tên trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ của Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN).

Bên cạnh việc duy trì tuần tra thực địa và tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo vệ rừng, trung tâm đang từng bước ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số vào công tác quản lý tài nguyên rừng.

Các thiết bị được đưa vào sử dụng khá đa dạng, từ điện thoại tích hợp phần mềm tuần tra, máy định vị GPS, thiết bị bay không người lái (flycam), máy ảnh, bộ đàm đến camera giám sát và máy bẫy ảnh.

Thông qua các thiết bị này, cán bộ bảo vệ rừng có thể ghi nhận hình ảnh, video tại hiện trường, xác định tọa độ nơi phát hiện dấu hiệu vi phạm, theo dõi tuyến đường tuần tra và đánh dấu những khu vực có nguy cơ bị xâm hại.

Dữ liệu thu thập được còn hỗ trợ lực lượng chức năng kiểm tra ranh giới lâm phận, xác minh hiện trường, phát hiện các dấu hiệu phá rừng, khai thác lâm sản trái phép, mở đường mòn hoặc dựng lán trại trái phép trong rừng.

Đặt bẫy ảnh để theo dõi động vật quý hiếm

Một trong những ứng dụng đáng chú ý là sử dụng máy bẫy ảnh phục vụ giám sát đa dạng sinh học. Thiết bị này có khả năng tự động chụp ảnh hoặc ghi hình khi phát hiện chuyển động tại khu vực được lắp đặt, qua đó ghi nhận sự xuất hiện của các loài động vật hoang dã mà không cần con người thường xuyên có mặt.

Từ dữ liệu thu thập được, cán bộ chuyên môn có thể xác định thành phần loài, tần suất xuất hiện và phạm vi phân bố của động vật rừng. Đây là cơ sở để đánh giá tình trạng đa dạng sinh học, theo dõi hiệu quả bảo tồn và xác định những khu vực cần tăng cường bảo vệ.

Bẫy ảnh cũng góp phần phát hiện các dấu hiệu săn bắt, đặt bẫy hoặc xâm hại động vật hoang dã.

Từ đầu năm 2026 đến nay, toàn lâm phận Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đã được lắp đặt 30 máy bẫy ảnh, qua đó ghi nhận sự xuất hiện của nhiều loài động vật quý hiếm.

Không chỉ phục vụ giám sát trong rừng, công nghệ còn được ứng dụng tại các chốt kiểm soát. Tại chốt của Trạm bảo vệ rừng số 6, camera được lắp đặt ở khu vực cần barie để ghi hình, lưu trữ dữ liệu về người và phương tiện ra vào.

Hệ thống này giúp lực lượng chức năng kiểm soát hoạt động đi lại, kịp thời phát hiện những trường hợp có dấu hiệu vận chuyển lâm sản, động vật hoang dã hoặc công cụ phục vụ hoạt động săn bắt trái phép. Hình ảnh lưu trữ cũng là nguồn dữ liệu phục vụ truy xuất thông tin, xác minh và phối hợp xử lý khi xảy ra vi phạm.

Tuần tra hơn 16.750km, tháo gỡ 530 dây bẫy

Theo Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới VQG Phong Nha - Kẻ Bàng, từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng của đơn vị đã tổ chức 1.875 đợt tuần tra, với tổng cộng 2.970 ngày và 1.095 đêm tuần tra. Quãng đường di chuyển trong các đợt tuần tra vượt 16.750km.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện, tháo gỡ 530 sợi dây bẫy, phát hiện 2 điểm nghỉ trái phép trong rừng. Các đợt tuần tra cũng ghi nhận 1.709 lượt cá thể động vật rừng, thuộc 286 lượt đàn.

Đáng chú ý, trong thời gian này, trên toàn lâm phận vườn quốc gia không xảy ra cháy rừng, không hình thành điểm nóng về phá rừng, khai thác lâm sản, săn bắn, bẫy bắt động vật hoặc vận chuyển, mua bán lâm sản trái pháp luật.

Ông Phạm Văn Tân cho rằng công nghệ không thể thay thế vai trò của con người trong công tác bảo vệ rừng, nhất là tại khu vực có địa hình phức tạp như Phong Nha - Kẻ Bàng.

Tuy nhiên, khi kinh nghiệm thực địa của lực lượng chuyên trách được kết hợp với dữ liệu số, thiết bị giám sát và phương tiện liên lạc hiện đại, công tác tuần tra sẽ chủ động, chính xác và an toàn hơn. Công nghệ giúp cán bộ bảo vệ rừng mở rộng khả năng quan sát, xác định đúng khu vực cần kiểm tra và đưa ra quyết định dựa trên thông tin đầy đủ hơn.