Gan "kêu cứu" vì thói quen uống quá nhiều thuốc bổ

BS Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam) cho biết, nhiều người có thói quen "nạp" đủ loại viên uống mỗi ngày, ví như sáng uống đa vitamin, trưa thêm viên "giải độc gan", chiều uống collagen, tối uống viên hỗ trợ giấc ngủ, thậm chí dùng thêm sản phẩm giảm cân hoặc tăng cơ. Mỗi loại chứa hàng chục hoạt chất, phần lớn đều phải chuyển hóa qua gan, khiến hệ enzyme gan, đặc biệt là Cytochrome P450 (CYP450) phải xử lý tất cả cùng lúc. Hệ quả là các chất dễ tích tụ vượt ngưỡng an toàn hoặc tạo ra nhiều chất chuyển hóa trung gian gây hại cho tế bào gan.

Gan là "bộ lọc trung tâm" của cơ thể, nhưng đang bị đặt dưới áp lực khổng lồ từ làn sóng uống vitamin và thực phẩm chức năng tràn lan. Thực tế, không ít trường hợp viêm gan cấp, suy gan, thậm chí phải ghép gan lại xuất phát từ chính thói quen sử dụng thường xuyên, liên tục những sản phẩm "thuốc bổ".

BS Hoàng cho hay, không phải tất cả vitamin hay thực phẩm chức năng đều nguy hại như nhau. Tuy nhiên, các nghiên cứu quốc tế đã ghi nhận một số nhóm liên quan nhiều đến tổn thương gan nặng, thậm chí tử vong.

Đáng chú ý là nhóm vitamin tan trong chất béo (A, D, E, K). Khác với vitamin tan trong nước có thể thải qua nước tiểu, nhóm này tích lũy trong gan và mô mỡ. Dùng liều cao kéo dài có thể gây hậu quả nghiêm trọng: vitamin A liên quan đến xơ gan, tăng áp lực tĩnh mạch cửa; vitamin D gây tăng canxi máu; vitamin E liều cao làm tăng nguy cơ chảy máu, đặc biệt khi dùng cùng thuốc chống đông.

"Phần lớn tổn thương gan do vitamin và thực phẩm chức năng khởi đầu rất âm thầm. Người dùng vẫn thấy "khỏe", chỉ khi khám sức khỏe định kỳ mới phát hiện men gan tăng, tế bào gan đã bị tổn thương", BS Hoàng cho hay.

Các dấu hiệu cảnh báo cần đi khám sớm gồm: rối loạn tiêu hóa kéo dài, đau vùng hạ sườn phải, vàng da – vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, ngứa da dai dẳng, sốt nhẹ, phát ban hoặc nổi mề đay.

Theo BS Hoàng, để bảo vệ lá gan, hãy coi thực phẩm tươi, đa dạng là nguồn vi chất chính, chỉ dùng vitamin, thực phẩm chức năng khi có chỉ định rõ ràng, liều cụ thể, thời gian giới hạn, được bác sĩ theo dõi, không tự mua nhiều loại uống chồng chéo, không tin hoàn toàn vào quảng cáo "detox gan", "giảm cân cấp tốc", "tăng cơ thần tốc", và khám sức khỏe định kỳ nếu đang hoặc từng sử dụng nhiều sản phẩm bổ sung.

Một số nhóm thực sự có lợi khi bổ sung là: phụ nữ chuẩn bị mang thai và đang mang thai (acid folic, sắt…), người cao tuổi (dễ thiếu vitamin D, B12), người có bệnh lý tiêu hóa, kém hấp thu, sau phẫu thuật đường ruột, trẻ em suy dinh dưỡng theo chương trình y tế. Với người trưởng thành khỏe mạnh, việc tự ý uống vitamin liều cao, kéo dài là không cần thiết và có thể gây "nhiễm độc thầm lặng" cho gan, thận.

Khi xét nghiệm cho thấy men gan tăng có liên quan đến việc dùng vitamin, thực phẩm chức năng, việc xử trí đúng lúc sẽ quyết định khả năng hồi phục của gan. Bước đầu tiên và quan trọng nhất là ngừng ngay mọi loại vitamin, thực phẩm chức năng, kể cả các sản phẩm "bổ gan", "giải độc" đang sử dụng song song. Trong nhiều trường hợp, chỉ cần dừng kịp thời, gan đã có thể tự phục hồi dần sau vài tuần đến vài tháng.