Giúp trẻ cân bằng giữa học và chơi

Khi cha mẹ "cầm tay chỉ việc"

23h30, căn hộ của chị Trịnh Hoài Phương (phường Cửa Nam, Hà Nội) vẫn sáng đèn. Cô con gái lớp 5 đang loay hoay với bài tập môn Toán tính diện tích khu vườn hình thang, trong khi chị liên tục nhắc nhở: "10 phút nữa phải xong", "Con còn bài tiếng Việt chưa làm"…

Với chị, việc quản lý thời gian cho con là cách duy nhất để trẻ không tụt lại phía sau trong cuộc đua học tập.

Ngược lại, chị Hồng Nhung ở căn hộ đối diện chọn cách khác. Chị để con tự sắp xếp lịch học và chấp nhận kết quả dù chưa hoàn hảo. "Con cần học cách chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình, tự xây dựng thời gian biểu cho việc học", chị Nhung chia sẻ.

Chị Phan Quỳnh Chi (phường Việt Trì, Phú Thọ) kể: Từ khi con bước vào lớp 1, cứ sau bữa tối, chị nhắc con vào phòng học online và hoàn thành bài tập cô giao. Nhờ đó, con đã hình thành thói quen giờ giấc ổn định, biết sắp xếp thời gian học và nghỉ ngơi hợp lý.

Những câu chuyện này cho thấy cách quản lý thời gian của trẻ rất khác nhau. Khi cha mẹ "cầm tay chỉ việc", trẻ dễ hình thành thói quen học tập, tránh trì hoãn và có kết quả ổn định trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu can thiệp quá mức, trẻ có nguy cơ phụ thuộc, thiếu kỹ năng tự quyết và dễ phản ứng tiêu cực khi bước vào tuổi dậy thì.

Ngược lại, để con tự sắp xếp thời gian giúp trẻ rèn kỹ năng ra quyết định, tự lập và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Nhưng nếu không có định hướng, trẻ có thể trì hoãn, mất cân bằng giữa học và nghỉ ngơi, từ đó ảnh hưởng đến kết quả học tập.

Có nên để con "tự quyết"?

Theo một giáo viên Trường THPT Kim Liên (Hà Nội), với nhiều gia đình, việc cha mẹ đồng hành cùng con không chỉ giúp giảm căng thẳng mà còn tạo cảm giác an tâm. Một thời khóa biểu rõ ràng giúp trẻ biết mình cần làm gì và khi nào được nghỉ ngơi. Với những học sinh chuẩn bị thi cử, sự hỗ trợ này đôi khi quyết định hiệu quả học tập.

Tuy nhiên, nếu mọi hoạt động của con đều do cha mẹ sắp xếp, trẻ có thể đạt kết quả tốt trong ngắn hạn nhưng thiếu kỹ năng tự quản, năng lực quan trọng cho cuộc sống sau này. Nhiều em chỉ học vì sợ bị nhắc nhở, không xuất phát từ nhu cầu tự thân.

Giám sát quá mức cũng có thể làm gia tăng xung đột gia đình. Ở tuổi dậy thì, trẻ có nhu cầu khẳng định bản thân; sự can thiệp quá sâu đôi khi bị cảm nhận là thiếu tôn trọng, dẫn đến phản kháng hoặc thu mình.

Trong khi đó, nhiều phụ huynh tin rằng trao quyền quản lý thời gian cho con càng sớm càng tốt, bởi sai lầm là một phần tất yếu của quá trình trưởng thành.

Trẻ chỉ học được khi trải nghiệm trực tiếp hậu quả từ lựa chọn của mình. Việc tự lập kế hoạch giúp trẻ rèn luyện khả năng ra quyết định, chịu trách nhiệm và nhận thức giá trị thời gian. Khi hoàn thành công việc đúng hạn nhờ nỗ lực cá nhân, trẻ thường cảm thấy tự hào và tự tin hơn.

Song, nếu trao quyền quá sớm hoặc thiếu định hướng có thể khiến trẻ mất cân bằng: Học dồn sát hạn, thức khuya hoặc dành quá nhiều thời gian cho giải trí. Nhiều phụ huynh thừa nhận, "để con tự quyết" đôi khi đồng nghĩa với việc chấp nhận kết quả học tập chưa tốt trong một thời gian.

Đồng hành đúng cách

Theo TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý Giáo dục Việt Nam, câu trả lời không nằm ở hai thái cực "quản lý hoàn toàn" hay "buông tay hoàn toàn", mà ở cách cha mẹ đồng hành có chiến lược.

Giai đoạn đầu, cha mẹ có thể cùng con lập thời khóa biểu, giải thích vì sao cần phân bổ thời gian hợp lý và xác định việc ưu tiên. Khi trẻ lớn, vai trò của cha mẹ nên chuyển từ người "ra lệnh" sang người "cố vấn".

Cha mẹ cũng cần chấp nhận rằng trẻ sẽ mắc sai lầm. Một bài kiểm tra điểm thấp do quản lý thời gian chưa tốt đôi khi mang lại bài học hiệu quả hơn hàng chục lời nhắc nhở. Sau sai lầm, điều quan trọng là cùng trẻ phân tích nguyên nhân và tìm cách cải thiện, thay vì trách mắng hay áp đặt.

Không có công thức chung cho mọi gia đình. Mức độ hỗ trợ hay trao quyền cần dựa trên độ tuổi, tính cách và khả năng tự giác của từng trẻ. Cha mẹ cần quan sát, lắng nghe và điều chỉnh phương pháp khi trẻ trưởng thành.

"Dạy con quản lý thời gian không chỉ nhằm đạt điểm số cao mà còn chuẩn bị cho cuộc sống tự lập. Khi trẻ biết phân bổ thời gian hợp lý, hoàn thành nhiệm vụ đúng hạn và cân bằng giữa học và chơi, các em học được kỹ năng quan trọng cho tương lai", ông Lâm nói.

Thay vì chọn một trong hai thái cực, gia đình nên tìm điểm cân bằng: Con được hướng dẫn khi cần, được tự do khi đủ khả năng, và luôn cảm thấy cha mẹ là chỗ dựa chứ không phải người kiểm soát. Khi biết lùi đúng lúc và đồng hành kịp thời, việc quản lý thời gian trở thành kỹ năng giúp trẻ trưởng thành và tự lập.