Gỡ khó cấp “hộ chiếu xanh” cho xi măng

"Giấy thông hành xanh" khi xuất khẩu

Từ tháng 7/2025, Công ty CP Xi măng Vicem Hà Tiên có 17 sản phẩm được cấp Tuyên bố sản phẩm môi trường (EPD), có hiệu lực đến năm 2030. Các EPD được lập riêng cho hai nhà máy chính là Kiên Lương và Bình Phước cùng ba trạm nghiền là Phú Hữu, Long An và Cam Ranh.

Ông Nguyễn Quốc Thắng, Tổng giám đốc công ty cho biết, trong xu thế toàn cầu hướng đến phát triển bền vững, giảm phát thải khí CO2, việc minh bạch hóa tác động môi trường thông qua báo cáo EPD đã trở thành yêu cầu quan trọng đối với các doanh nghiệp, nhất là khi muốn xuất khẩu sang các thị trường châu Âu, Hoa Kỳ, Úc…

Đối với Vicem Hà Tiên, EPD không chỉ là một "chứng nhận" mà còn là "giấy thông hành xanh" giúp doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Trước đó, các sản phẩm của Vicem Hà Tiên cũng đã được chứng nhận sản phẩm vật liệu xanh từ Hội đồng Công trình Xanh Singapore.

Cũng theo ông Thắng, EPD giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ các quy định môi trường trong nước và quốc tế, tránh những rào cản pháp lý tiềm tàng trong tương lai. EPD đồng thời cung cấp thông tin minh bạch, khách quan và có cơ sở khoa học về tác động môi trường của sản phẩm trong suốt vòng đời.

Sau khi được cấp chứng nhận EPD, công ty cũng đã đăng ký thành công sản phẩm trên trang nguyên - vật liệu xanh thế giới, giúp người sử dụng dễ dàng tra cứu các chỉ tiêu xanh của sản phẩm. Điều này đem lại cơ hội mở rộng kinh doanh và tiếp cận thị trường.

Ông Lương Đức Long, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Xi măng cho biết, ngành xi măng Việt Nam hiện có 63 nhà máy đồng bộ, có sản xuất clinker, với 89 dây chuyền công nghệ.

Tổng công suất thiết kế đạt khoảng 126 triệu tấn xi măng và 113 triệu tấn clinker mỗi năm. Tuy nhiên, cả nước hiện có 135 sản phẩm xi măng và clinker đã được công bố EPD đến từ 6 doanh nghiệp.

"Với quy mô sản xuất lớn, số lượng doanh nghiệp tham gia công bố EPD vẫn còn khiêm tốn", ông Long nói.

Cung cấp dữ liệu môi trường minh bạch

Theo ông Nguyễn Quang Hiệp, Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), ngành công nghiệp xi măng tiêu thụ nhiều năng lượng và phát thải lượng CO2 đáng kể. Khí thải phát sinh từ cả quá trình phân hủy nguyên liệu cacbonat và sử dụng nhiên liệu trong sản xuất clinker.

Thời gian qua, ngành xi măng Việt Nam đã nỗ lực đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng, sử dụng nhiên liệu và nguyên liệu thay thế, giảm tỷ lệ clinker trong xi măng. Đồng thời, phát triển các loại xi măng phát thải carbon thấp.

Tuy nhiên, bên cạnh các giải pháp công nghệ, yêu cầu ngày càng quan trọng là đo lường, lượng hóa, công bố và minh bạch hóa tác động môi trường của sản phẩm trên cơ sở khoa học, khách quan và có khả năng kiểm chứng. Đây là cơ sở để thúc đẩy việc xây dựng và áp dụng EPD.

EPD không chỉ là công cụ công bố thông tin môi trường của sản phẩm dựa trên phương pháp đánh giá vòng đời, mà còn giúp doanh nghiệp xác định các nguồn tác động môi trường chủ yếu. Từ đó lựa chọn giải pháp cải tiến công nghệ, tối ưu hóa sử dụng tài nguyên và giảm phát thải.

EPD còn góp phần cung cấp dữ liệu môi trường minh bạch, có thể so sánh khi áp dụng cùng quy tắc và phạm vi đánh giá phù hợp. Dữ liệu này phục vụ thiết kế, lựa chọn vật liệu, đánh giá công trình xanh và đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Cần có tổ chức chứng nhận nội địa

Ông Lương Đức Long đánh giá, với quy mô sản xuất của toàn ngành xi măng và số lượng sản phẩm đã công bố EPD hiện nay, nhu cầu xây dựng và công bố EPD cho sản phẩm xi măng vẫn còn rất lớn, cả ở thị trường trong nước và xuất khẩu.

Tuy nhiên, việc triển khai hiện còn gặp hạn chế về hệ thống tiêu chuẩn và năng lực chứng nhận. Đặc biệt, Việt Nam chưa có tổ chức chứng nhận EPD theo tiêu chuẩn quốc tế và chưa có tiêu chuẩn EPD riêng.

Thực trạng này cho thấy, việc mở rộng công bố EPD cần đi đôi với hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, nâng cao năng lực chuyên môn và thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp.

Đây cũng là một hướng đi giúp ngành xi măng minh bạch hóa tác động môi trường của sản phẩm, đáp ứng yêu cầu giảm phát thải và chuyển đổi xanh.

Về phía doanh nghiệp, ông Nguyễn Quốc Thắng cũng chia sẻ, quá trình triển khai EPD tại Vicem Hà Tiên vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Trước hết là khó khăn trong thu thập dữ liệu chi tiết từ nhiều cơ sở trong thời gian ngắn, đồng thời phải xây dựng quy trình thu thập dữ liệu mới.

Bên cạnh đó, chi phí tư vấn, đánh giá vòng đời sản phẩm, thẩm định và đăng ký quốc tế còn khá lớn. Trong khi đó, Việt Nam chưa có cơ sở dữ liệu hệ số phát thải và quy tắc phân loại sản phẩm thống nhất dành cho EPD xi măng, khiến doanh nghiệp vẫn phải phụ thuộc vào dữ liệu và hệ thống của nước ngoài.

Đáng chú ý, nhu cầu thị trường trong nước còn hạn chế khi EPD chưa trở thành tiêu chí phổ biến trong hoạt động đấu thầu của các chủ đầu tư, nhà thầu.

Từ thực tiễn triển khai, Vicem Hà Tiên kiến nghị, sớm xây dựng cơ sở dữ liệu hệ số phát thải quốc gia, đồng thời ban hành hướng dẫn thống nhất về EPD cho ngành xi măng và bê tông. Doanh nghiệp đề xuất đưa tiêu chí EPD hoặc phát thải thấp vào hoạt động mua sắm công và phát triển công trình xanh nhằm thúc đẩy nhu cầu thị trường; có cơ chế hỗ trợ tài chính, kỹ thuật cho doanh nghiệp công bố EPD.