Gỡ vướng nguồn vật liệu các dự án trọng điểm

Cát san lấp vẫn là điểm nghẽn lớn

Tại họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Xây dựng, ông Đàm Đức Biên, Phó cục trưởng Cục Kinh tế quản lý đầu tư xây dựng cho biết, nguồn cung một số loại vật liệu xây dựng cơ bản hiện đáp ứng nhu cầu tại 6 vùng kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, cát san lấp vẫn thiếu hụt lớn, gây áp lực lên tiến độ các dự án, nhất là công trình giao thông trọng điểm.

Theo số liệu tổng hợp của Bộ Xây dựng, nhu cầu đá xây dựng khoảng 1,2 triệu m³, trong khi khả năng cung ứng gần 6 triệu m³; cát xây dựng có nhu cầu khoảng 216 triệu m³, khả năng đáp ứng khoảng 220 triệu m³.

Ngược lại, nhu cầu cát san lấp lên tới hơn 600 triệu m³, nhưng khả năng cung ứng chỉ đạt khoảng 394,5 triệu m³, thiếu hơn 200 triệu m³. Đối với đất san lấp, nhu cầu khoảng 758 triệu m³, khả năng đáp ứng đạt khoảng 1.158 triệu m³.

Trong năm 2026, các công trình giao thông trọng điểm do Bộ Xây dựng làm chủ đầu tư thiếu hơn 73 triệu m³ cát san lấp; các công trình giao thông trọng điểm do địa phương làm chủ đầu tư thiếu gần 58 triệu m³; các công trình khác của địa phương thiếu gần 80 triệu m³.

Trước thực tế này, Bộ trưởng Trần Hồng Minh giao các đơn vị thuộc Bộ Xây dựng khẩn trương rà soát nhu cầu vật liệu san lấp, nhựa đường và các vật liệu chủ yếu khác trên cả nước, đề xuất phương án phối hợp, điều phối nguồn cung.

Mới đây nhất, ngày 21/10, Văn phòng Chính phủ tiếp tục truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về điều phối, hỗ trợ nguồn vật liệu xây dựng thông thường giữa các tỉnh, thành phố phục vụ công trình trọng điểm quốc gia. Theo đó, Bộ Công thương có trách nhiệm rà soát số lượng, trữ lượng thực tế các mỏ và quyết định việc điều phối, hỗ trợ nguồn vật liệu giữa các địa phương.

Địa phương nỗ lực khơi thông nguồn cung

Tại TP.HCM, ông Nguyễn Toàn Thắng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, thành phố đang triển khai ba nhóm giải pháp: Điều chỉnh quy hoạch vật liệu xây dựng; đẩy nhanh thủ tục cấp phép, gia hạn và nâng công suất khai thác mỏ; nghiên cứu sử dụng vật liệu thay thế.

Thành phố đang nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch khai thác đá tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương theo hướng tăng độ sâu khai thác thêm khoảng 50 - 150m. Thời gian xử lý thủ tục khai thác mỏ được rút ngắn từ khoảng 67 ngày xuống còn 20 ngày.

Về vật liệu thay thế, số liệu khảo sát cho thấy, nguồn cát biển có khoảng 50 triệu m³ tại khu vực ngoài khơi và khoảng 5 triệu m³ trong bờ.

Tại Thanh Hóa, nhu cầu đất đắp năm 2026 ước khoảng 58,59 triệu m³, trong khi năng lực cung ứng, tính cả nguồn thu hồi khoáng sản, đạt khoảng 37,3 triệu m³, tương đương 63,7%. Với cát xây dựng, nguồn cung dự kiến khoảng 5,16 triệu m³, đáp ứng 53,8% nhu cầu.

Toàn tỉnh có 60 mỏ đất được cấp phép, nhưng 20 mỏ đang tạm dừng; trong 219 mỏ đá, có 36 mỏ chưa hoạt động trở lại. Với cát tự nhiên, chỉ 8/23 mỏ đủ điều kiện hoạt động trong năm 2026.

Theo ông Ngô Thanh Sơn, Trưởng phòng Kinh tế và Vật liệu xây dựng, Sở Xây dựng Thanh Hóa, hiện Sở đang rà soát để tham mưu giải pháp bổ sung nguồn cung. Trong quý IV/2026, tỉnh dự kiến cấp phép thêm 6 mỏ cát theo cơ chế đặc thù.

Thanh Hóa cũng xây dựng website, yêu cầu chủ mỏ công khai giá, nguồn cung, báo cáo sản lượng khai thác, tiêu thụ và tồn kho. Chủ đầu tư, ban quản lý dự án, đơn vị tư vấn và nhà thầu phải đánh giá đúng khả năng cung ứng, cự ly vận chuyển và chi phí vật liệu đến chân công trình ngay từ khâu chuẩn bị dự án.

Tại Quảng Ngãi, UBND tỉnh cho phép mỏ đá An Hội nâng công suất khai thác từ 250.000m³ lên 375.000m³ đá nguyên khối/năm. Nguồn đá được phân bổ cho các công trình, dự án theo danh mục được phê duyệt.

Sau khi nguồn đá được tháo gỡ, tại dự án đường Hoàng Sa - Dốc Sỏi, nhiều mũi thi công nền đường cấp phối đá dăm đã đồng loạt triển khai.

Tận dụng vật liệu thay thế

Tại Quảng Ninh, đất đá thải mỏ được định hướng trở thành nguồn tài nguyên thứ cấp, gắn với mô hình kinh tế tuần hoàn trong ngành khai khoáng. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh, từ năm 2025 đến nay, khối lượng đất đá thải mỏ được thu hồi đạt khoảng 5 triệu m³ trong tổng số hơn 28,421 triệu m³ được phép thu hồi.

Ông Đỗ Xuân Điệp, Giám đốc Sở Xây dựng Quảng Ninh cho biết, việc tận dụng đất đá thải mỏ là chủ trương được địa phương và Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) thúc đẩy trong nhiều năm qua. Nguồn đất đá này được đưa vào sử dụng làm vật liệu san lấp, góp phần nâng cao hiệu quả tài nguyên và giảm áp lực diện tích cho các bãi thải.

Tại Nghệ An, ông Nguyễn Tuấn Tài, Trưởng phòng Khoa học công nghệ và Vật liệu xây dựng, Sở Xây dựng Nghệ An cho biết, Sở định hướng phát triển cát nhân tạo nhằm đa dạng hóa nguồn cung, giảm áp lực lên cát tự nhiên. Để phát huy hiệu quả, cần đánh giá đúng nhu cầu, kiểm soát chất lượng, tính toán giá thành đến chân công trình và khả năng tiêu thụ thực tế.

Từ thực tiễn triển khai dự án, ông Nguyễn Thanh Quân, Chủ tịch HĐQT Tổng công ty CP Đầu tư xây dựng Minh Tuấn đề xuất phân bố nguồn vật liệu phù hợp hơn với nhu cầu từng vùng, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục thăm dò, cấp phép và nghiên cứu tăng công suất các mỏ đủ điều kiện. Ông Quân cũng kiến nghị thúc đẩy sử dụng cát nghiền khi đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.