Hà Nội chạy đua với thời gian để trả lại tên cho các liệt sĩ

Những giọt máu mang theo hy vọng

Có những cuộc tìm kiếm chưa bao giờ dừng lại dù chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Trong ký ức của nhiều gia đình liệt sĩ, hình ảnh người thân ra đi vẫn vẹn nguyên, chỉ có điều nơi các anh nằm lại và tên tuổi của các anh đến nay vẫn còn là khoảng trống.

Bởi vậy, Chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" được Hà Nội triển khai không đơn thuần là một nhiệm vụ chính trị. Đó là hành trình kết nối giữa ký ức, khoa học và trách nhiệm để từng bước trả lại tên cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Tại xã Ô Diên, những ngày qua, trụ sở UBND xã liên tục đón các thân nhân liệt sĩ đến thực hiện lấy mẫu ADN. Lực lượng công an, quân sự, y tế, đoàn thanh niên và các đoàn thể cùng tham gia rà soát, hướng dẫn, hỗ trợ người dân hoàn thiện thủ tục, bảo đảm mọi quy trình diễn ra nhanh chóng, chính xác.

Đến nay, 617 thân nhân liệt sĩ đủ điều kiện đã được thu nhận mẫu ADN. Mỗi mẫu sinh phẩm được lưu giữ không chỉ là dữ liệu khoa học mà còn chất chứa niềm hy vọng của những gia đình đã nhiều chục năm đi tìm người thân.

Ông Nguyễn Văn Tụ (78 tuổi, cụm 1 Tân Lập) vẫn chưa nguôi nỗi nhớ người anh trai là liệt sĩ Nguyễn Văn Tưởng hy sinh năm 1968 tại chiến trường miền Nam. Gần 60 năm qua, gia đình ông chưa một lần xác định được nơi anh yên nghỉ.

"Gia đình tôi chưa bao giờ thôi hy vọng. Chúng tôi mong lần lấy mẫu ADN này sẽ mở thêm cơ hội để đón anh trở về", ông Tụ xúc động chia sẻ.

Theo lãnh đạo UBND xã Ô Diên, địa phương phấn đấu hoàn thành việc thu nhận mẫu đối với 100% thân nhân đủ điều kiện đã được rà soát trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Không dừng ở đó, trong tháng 8 tới, xã sẽ tổ chức khai quật 22 phần mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính tại ba nghĩa trang để phục vụ giám định ADN.

Nếu Ô Diên tập trung vào việc thu nhận mẫu thân nhân thì ở xã Đan Phượng, chiến dịch được triển khai với một cách làm khác, huy động mạnh mẽ lực lượng cựu chiến binh.

Bởi hơn ai hết, những người từng đi qua chiến tranh chính là "kho tư liệu sống" quý giá nhất. Nhiều hội viên vẫn còn nhớ địa điểm chiến đấu, phiên hiệu đơn vị, vị trí đồng đội hy sinh hoặc những thông tin tưởng như rất nhỏ nhưng có giá trị đặc biệt trong quá trình tìm kiếm.

Ngoài việc phối hợp đưa đón thân nhân đến lấy mẫu ADN, Hội Cựu chiến binh xã còn phát động phong trào "Cựu chiến binh cung cấp thông tin, đi tìm đồng đội".

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Đan Phượng Trần Việt Cường, Hội xác định Chiến dịch "500 ngày đêm" là nhiệm vụ trọng tâm trong hoạt động "Nghĩa tình đồng đội". Hội đẩy mạnh tuyên truyền, đồng thời vận động cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử cung cấp thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, tham gia phong trào "Cựu chiến binh cung cấp thông tin, đi tìm đồng đội", vận động các nhân chứng lịch sử chia sẻ ký ức phục vụ lập bản đồ, xác minh vị trí quy tập; góp phần phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Đến nay, xã Đan Phượng đã hoàn thành thu nhận 180 mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ đủ điều kiện. Mỗi mẫu ADN là thêm một cơ hội để nối lại những mối dây tưởng đã đứt đoạn sau chiến tranh.

Mỗi địa phương một cách làm, cùng hướng về mục tiêu chung

Điểm đáng chú ý của chiến dịch tại Hà Nội là mỗi địa phương đều lựa chọn những giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế thay vì triển khai đồng loạt theo một khuôn mẫu.

Ở xã Đại Thanh, trọng tâm không nằm ở số lượng mẫu thân nhân mà tập trung vào các nghĩa trang liệt sĩ. Qua rà soát tại bốn nghĩa trang Tam Hiệp, Hữu Hòa, Tả Thanh Oai và Vĩnh Quỳnh, địa phương xác định còn 30 phần mộ chưa có danh tính cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN.

Song song với việc khảo sát, xã tiếp tục thu thập thông tin từ cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và thân nhân liệt sĩ; đồng thời phối hợp với Bộ Tư lệnh Thủ đô kiểm đếm, phân loại, lấy mẫu, số hóa hồ sơ từng phần mộ.

Mục tiêu được đặt ra khá rõ ràng: hoàn thành cơ bản việc lấy mẫu các phần mộ chưa xác định thông tin trước ngày 31/12 và đồng thời tu bổ, số hóa toàn bộ bốn nghĩa trang trên địa bàn.

Trong khi đó, tại phường Ô Chợ Dừa, điểm nhấn lại nằm ở sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện. Đối với những thân nhân tuổi cao, sức khỏe yếu, lực lượng cảnh sát khu vực trực tiếp đến từng gia đình để lấy mẫu ADN lưu động. Không để bất kỳ ai vì khó khăn đi lại mà bỏ lỡ cơ hội góp phần xác định danh tính người thân.

Đồng hành cùng lực lượng công an là các đoàn viên thanh niên, hỗ trợ từ khâu kê khai, hướng dẫn thủ tục đến sắp xếp khu vực lấy mẫu.

Theo Bí thư Đoàn Thanh niên phường Phạm Phương Chi, đây không chỉ là hoạt động tình nguyện mà còn là dịp để thế hệ trẻ trực tiếp tham gia một hành trình tri ân bằng hành động cụ thể.

Tại phường Cửa Nam, chiến dịch được triển khai theo hướng rà soát kỹ từng trường hợp thân nhân.

Thiếu tá Hà Trung Kiên (Tổ Cảnh sát khu vực Công an phường Cửa Nam) cho biết, thống kê cho thấy trên địa bàn có 141 trường hợp cần được xác minh. Đáng chú ý, một trường hợp do tuổi cao sức yếu, không đi lại được nên lực lượng chức năng đã đến tận nhà để lấy mẫu. Việc lấy mẫu sẽ thực hiện với tối thiểu hai người là thân nhân liệt sĩ chưa xác định thông tin theo dòng ngoại (dòng mẹ).

Thân nhân các liệt sĩ được lấy mẫu sinh phẩm ADN, sau đó thông tin sẽ gửi lên hệ thống. Hệ thống tiến hành đối khớp dữ liệu ADN từ hài cốt với dữ liệu của thân nhân. Kết quả ADN được đánh giá chéo cùng thông tin quy tập (địa điểm, di vật đi kèm, phiên hiệu đơn vị) để đảm bảo độ chính xác tuyệt đối.

Khoa học công nghệ nối dài hành trình tri ân

Nếu trước đây việc xác định danh tính liệt sĩ chủ yếu dựa vào hồ sơ lưu trữ, ký ức nhân chứng và các di vật thì nay khoa học công nghệ đang tạo ra bước chuyển căn bản.

Ngay trong 6 tháng đầu năm 2026, Hà Nội đã hoàn thiện đồng bộ hệ thống văn bản chỉ đạo, thành lập các tổ công tác liên ngành, hướng dẫn thống nhất quy trình khảo sát, lấy mẫu, bàn giao mẫu và số hóa dữ liệu cho toàn bộ 126 xã, phường. 450 cán bộ nòng cốt được tập huấn quy trình kỹ thuật trước khi triển khai chiến dịch. Đến ngày 20/6, toàn thành phố đã hoàn thành khảo sát, gắn định danh cho 340 nghĩa trang liệt sĩ.

Hiện Hà Nội quản lý hơn 54.200 phần mộ liệt sĩ. Trong đó, 23.202 mộ đã có đầy đủ thông tin; hơn 25.800 mộ mới có một phần thông tin và đặc biệt còn 8.059 phần mộ chưa xác định danh tính cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN.

Song song với việc khảo sát nghĩa trang, Công an thành phố thành lập 5 đoàn công tác lưu động với gần 100 cán bộ, chiến sĩ trực tiếp xuống cơ sở thu nhận mẫu thân nhân liệt sĩ trên toàn địa bàn. Đến nay, dữ liệu của 22.901 thân nhân đã được cập nhật lên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Theo Thiếu tướng Nguyễn Khắc Nhân, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, điểm mới nổi bật của chiến dịch lần này là ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số và khoa học công nghệ trong toàn bộ quy trình, từ lấy mẫu, quản lý, cập nhật dữ liệu đến giám định ADN.

Khi thông tin về thân nhân, hài cốt, vị trí quy tập và dữ liệu nghĩa trang được đồng bộ trên cùng một hệ thống, việc đối chiếu sẽ nhanh hơn, chính xác hơn và tạo nền tảng xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất phục vụ lâu dài.

Theo báo cáo của Công an thành phố, đến ngày 16/7, Hà Nội đã thu nhận và số hóa thành công 15.223 mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ, trở thành một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về tiến độ triển khai sau lễ phát động cấp quốc gia.

Con số ấy không chỉ phản ánh hiệu quả của một chiến dịch, mà sau mỗi mẫu ADN là một gia đình vẫn kiên trì chờ đợi, là một lời hứa chưa trọn với những người đã ngã xuống.

Khoa học có thể rút ngắn thời gian đối chiếu, công nghệ có thể kết nối hàng triệu dữ liệu, nhưng điều làm nên ý nghĩa sâu sắc nhất của chiến dịch vẫn là sự chung sức của cả cộng đồng trong hành trình đưa những người lính trở về với tên tuổi, quê hương và vòng tay của người thân sau nhiều thập kỷ xa cách.