Hà Nội chính thức thông qua cơ chế xử lý vi phạm tại 12 dự án của Tập đoàn Mường Thanh

Sáng 28/10, tại kỳ họp thứ 7, với đa số đại biểu có mặt tán thành, HĐND TP Hà Nội thông qua Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả để giải quyết tồn tại vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng gắn với cải tạo, chỉnh trang đô thị tại một số công trình, dự án trên địa bàn thành phố.

Nghị quyết áp dụng đối với 12 dự án, công trình của Tập đoàn Mường Thanh, nơi những vi phạm kéo dài nhiều năm đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có phương án xử lý phù hợp, vừa bảo đảm kỷ cương quản lý đô thị, vừa hạn chế ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân mua nhà.

Trình bày tờ trình, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, 12 dự án có quy mô vi phạm lớn, kéo dài qua nhiều năm. Theo số liệu được thành phố rà soát, tổng số căn hộ được phê duyệt ban đầu là 6.759 căn, trong khi số căn hộ xây dựng thực tế lên tới 24.943 căn. Như vậy, số căn hộ vi phạm là 18.184 căn.

Theo ông Dương Đức Tuấn, nếu áp dụng khung pháp luật thông thường, thành phố sẽ không thể giải quyết triệt để những tồn tại này, đồng thời có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh, trật tự và quyền lợi của người dân đã mua nhà tại các dự án.

Việc ban hành nghị quyết nhằm tạo cơ sở pháp lý để phân loại, xác định phương án xử lý đối với từng công trình, hạng mục công trình, không đồng nhất mọi trường hợp vi phạm vào một phương thức xử lý. Trên cơ sở đó, thành phố có thể xem xét những công trình đủ điều kiện khắc phục để tiếp tục tồn tại, đồng thời kiên quyết xử lý các hạng mục không bảo đảm yêu cầu.

Theo nội dung được trình tại kỳ họp, nghị quyết đặt ra 7 nguyên tắc áp dụng, bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân; không làm thay đổi bản chất vi phạm; chủ đầu tư phải chịu mọi chi phí khắc phục hậu quả và người mua nhà không có lỗi không phải gánh chịu thiệt hại do vi phạm của chủ đầu tư.

Đây là những nguyên tắc quan trọng trong quá trình xử lý các dự án tồn đọng, bởi việc khắc phục vi phạm không chỉ liên quan đến trách nhiệm của chủ đầu tư mà còn tác động trực tiếp đến nơi ở, tài sản và cuộc sống của hàng nghìn hộ dân.

Theo Điều 4 dự thảo nghị quyết được trình tại kỳ họp, công trình và hạng mục công trình được rà soát, phân thành hai nhóm để xác định phương án xử lý.

Nhóm thứ nhất là các công trình, hạng mục có tồn tại nhưng đáp ứng điều kiện để xem xét tiếp tục tồn tại sau khi thực hiện các biện pháp khắc phục. Các tiêu chí gồm công trình đã hoàn thành xây dựng, bảo đảm an toàn chịu lực, đáp ứng điều kiện phòng cháy, chữa cháy; hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội thiết yếu đáp ứng yêu cầu hoặc có thể bổ sung; bảo đảm khoảng cách theo quy chuẩn tại thời điểm xây dựng và không vi phạm chỉ giới đường đỏ.

Với nhóm này, việc xem xét xử lý phải gắn với yêu cầu khắc phục những tồn tại, hoàn thành nghĩa vụ tài chính và bảo đảm các điều kiện theo quy định. Việc được xem xét tiếp tục tồn tại không đồng nghĩa với việc hợp thức hóa vi phạm hoặc miễn trừ trách nhiệm của chủ đầu tư.

Nhóm thứ hai gồm các công trình, hạng mục không đáp ứng tiêu chí của nhóm thứ nhất, không bảo đảm an toàn chịu lực, không thể khắc phục các điều kiện về phòng cháy, chữa cháy hoặc vi phạm chỉ giới đường đỏ. Các trường hợp này thuộc diện buộc phá dỡ theo phương án xử lý được xác định.

Cách phân nhóm nhằm tạo căn cứ để cơ quan chức năng đánh giá thực trạng từng công trình, xác định phần vi phạm có thể khắc phục và phần không đủ điều kiện tiếp tục tồn tại. Đây cũng là cơ sở để triển khai các biện pháp xử lý tương ứng, tránh tình trạng kéo dài do thiếu phương án cụ thể.

Một nội dung đáng chú ý của nghị quyết là cơ chế bảo vệ người dân trong trường hợp phải di dời hoặc được tiếp tục sử dụng căn hộ.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hà Nội Dương Đức Tuấn, trường hợp người dân phải di dời, phương án được quy định theo hướng bảo đảm quyền lợi của người mua nhà. Người dân được nhận tiền bồi thường trong thời hạn 90 ngày; được thỏa thuận mua căn hộ, nhà ở thuộc dự án của chủ đầu tư. Trường hợp thuộc đối tượng được mua nhà ở xã hội, người dân được ưu tiên mua nhà ở xã hội của chủ đầu tư mà không phải qua bốc thăm.

Đối với trường hợp không phải di dời, người dân được tiếp tục thực hiện hợp đồng đã ký kết, không phải nộp chi phí khắc phục hậu quả thay chủ đầu tư và được cấp giấy chứng nhận sau khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính theo quy định.

Các cơ chế này hướng tới hạn chế tối đa việc người mua nhà phải chịu hậu quả từ những sai phạm không do mình gây ra. Tuy nhiên, quyền lợi của người dân phải được đặt trong quá trình xử lý cụ thể từng dự án, gắn với việc xác định điều kiện tiếp tục tồn tại, nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm khắc phục của chủ đầu tư.

Nghị quyết đồng thời đặt ra yêu cầu chủ đầu tư phải hoàn thành các biện pháp khắc phục hậu quả để làm cơ sở cập nhật quy hoạch, thực hiện các thủ tục liên quan đến đất đai và cấp giấy chứng nhận theo quy định. Như vậy, việc tháo gỡ vướng mắc cho dự án không đồng nghĩa với việc bỏ qua nghĩa vụ pháp lý mà chủ đầu tư phải thực hiện.

Về tổ chức thực hiện, Điều 5 và Điều 6 của dự thảo nghị quyết quy định việc di dời cư dân và phá dỡ công trình. Theo đó, người dân phải di dời khỏi khu vực buộc phá dỡ hoặc khối đế vi phạm. Chủ đầu tư có trách nhiệm lập phương án phá dỡ bảo đảm an toàn trong thời hạn 30 ngày; trường hợp không tự giác thực hiện sẽ bị cưỡng chế theo quy định.

Phó Chủ tịch Thường trực HĐND TP Hà Nội Trần Thế Cương cho biết, các đại biểu đánh giá cao sự chủ động của UBND thành phố trong việc đề xuất ban hành nghị quyết nhằm thể chế hóa các quy định của Luật Thủ đô năm 2026, tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người mua nhà.

Tuy nhiên, nhiều dự án đã được triển khai từ 10-20 năm trước, hồ sơ pháp lý phức tạp, gây khó khăn cho việc xác định hành vi vi phạm và nghĩa vụ tài chính. Do đó, các đại biểu đề nghị thành phố có hướng dẫn chuyên môn cụ thể, cơ chế hỗ trợ chính quyền cấp xã và phương án xử lý phù hợp, nhất là đối với việc tháo dỡ công trình, thu hồi giấy phép và giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan.

Các giải pháp cần bảo đảm tính khả thi, hạn chế rủi ro và tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho cán bộ cơ sở trong quá trình tổ chức thực hiện.

Đại biểu Võ Đăng Dũng, Bí thư phường Khương Đình thống nhất với việc ban hành nghị quyết nhằm xử lý các dự án vi phạm kéo dài, bảo vệ quyền lợi chính đáng, hợp pháp của người dân. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị thành phố có hướng dẫn, hỗ trợ cụ thể đối với những nhiệm vụ giao cho Chủ tịch UBND cấp xã, trong đó có việc quyết định buộc phá dỡ, tổ chức cưỡng chế khi chủ đầu tư không tự giác chấp hành.

Việc di dời, phá dỡ hoặc chuyển đổi công năng các căn hộ sẽ tác động không nhỏ đến sinh hoạt, lao động và học tập của hàng vạn người dân. Vì vậy, thành phố cần chỉ đạo, hướng dẫn và hỗ trợ cấp xã để bảo đảm quá trình thực hiện đồng bộ, hiệu quả, hạn chế phát sinh những vấn đề phức tạp.

Trao đổi về nội dung này, ông Dương Đức Tuấn cho biết, thành phố sẽ chỉ đạo xây dựng phương án khắc phục cụ thể đối với từng dự án. Theo nguyên tắc phân cấp, phân quyền, một số nhiệm vụ được giao cho Chủ tịch UBND cấp xã quyết định; thành phố cùng các sở, ngành sẽ đồng hành, hỗ trợ địa phương trong quá trình triển khai.