Hà Nội: Đề xuất cho hơn 900 hộ dân phố cổ mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm

Sáng 28/10, tại kỳ họp thứ bảy (kỳ họp chuyên đề) HĐND TP Hà Nội khóa XVII, UBND thành phố trình đề xuất cơ chế đặc thù, cho phép các hộ dân khó khăn về nhà ở tại khu vực phố cổ được mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm, nhằm đẩy nhanh việc giải quyết chỗ ở, cải thiện điều kiện sống.

Trình bày tờ trình, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, tại khu vực phố cổ thuộc phường Hoàn Kiếm, hiện còn 902 hộ với 3.621 nhân khẩu sinh sống trong các nhà đông hộ, diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn/người.

Đây là nhóm có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn về nhà ở, điều kiện sinh hoạt không bảo đảm mức tối thiểu, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, cháy nổ và không có khả năng tự cải thiện chỗ ở. Trong khi đó, theo quy định hiện hành, các hộ vẫn phải tham gia bốc thăm như những đối tượng khác khi đăng ký mua nhà ở xã hội, khiến thời điểm được bố trí chỗ ở mới chưa xác định.

Theo ông Dương Đức Tuấn, chủ trương giãn dân phố cổ đã được đặt ra từ năm 2013 nhưng đến nay chưa đi vào cuộc sống, nguyên nhân chủ yếu do chưa có quỹ nhà phù hợp để giải quyết chỗ ở cho người dân. Vì vậy, tháo gỡ khó khăn về nhà ở cho nhóm đối tượng này là yêu cầu cấp bách, gắn trực tiếp với an toàn tính mạng, sức khỏe của nhân dân và trách nhiệm của chính quyền thành phố.

Trên cơ sở kết luận của Ban Thường vụ Thành ủy và thẩm quyền theo Luật Thủ đô năm 2026, UBND thành phố đề xuất HĐND thành phố ban hành nghị quyết nhằm kịp thời triển khai chính sách tại các dự án nhà ở xã hội dự kiến hoàn thành, mở bán trong năm 2026 và đầu năm 2027.

Theo đề xuất, các hộ gia đình, cá nhân đã đăng ký thường trú và thực tế sinh sống tại phường Hoàn Kiếm trước ngày nghị quyết được thông qua, có diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn/người, nếu có nhu cầu mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội, tự nguyện đăng ký và được UBND phường phê duyệt sẽ được mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm.

Thành phố dự kiến bố trí quỹ nhà tại mỗi dự án không quá 20% số căn hộ mở bán trong năm 2026. Theo tính toán, có thể bố trí 552 căn hộ tại 9 dự án và tiếp tục bố trí quỹ nhà trong năm 2027. Chính sách không làm phát sinh khoản chi ngân sách trực tiếp cho các đối tượng thụ hưởng.

Sau khi nghị quyết được thông qua, UBND thành phố sẽ chỉ đạo lập danh sách đối tượng, xác định và công bố quỹ nhà ở xã hội; ban hành các quy định, quyết định, kế hoạch để tổ chức thực hiện, bảo đảm đúng đối tượng, công khai, minh bạch và đúng mục tiêu.

Thẩm tra nội dung này, Trưởng Ban Đô thị HĐND thành phố Trần Hợp Dũng thống nhất với sự cần thiết ban hành nghị quyết, đánh giá việc ưu tiên giải quyết trước cho nhóm khó khăn nhất là có cơ sở. Tuy nhiên, chính sách cần được đặt trong tổng thể phương án giải quyết chỗ ở của toàn khu vực, đồng thời có cơ chế tổ chức thực hiện khả thi, bảo đảm công bằng.

Ban Đô thị đề nghị UBND thành phố làm rõ kinh phí rà soát, lập danh sách, tuyên truyền và quản lý phần diện tích nhà ở cũ sau khi người dân chuyển đến nơi ở mới; đồng thời, xây dựng phương án bảo đảm nguồn quỹ nhà trong trường hợp chủ đầu tư không thỏa thuận được với người dân hoặc dự án chậm tiến độ.

Một nội dung được lưu ý là cơ sở xác định ngưỡng diện tích dưới 5m² sàn/người. Ban Đô thị đề nghị thành phố cung cấp số liệu về các hộ có diện tích bình quân nhỉnh hơn ngưỡng này để đánh giá tác động của tiêu chí, tránh bỏ sót những trường hợp thực sự khó khăn.

Cùng với đó, cần nghiên cứu phương án đối với người thuê nhà, người lao động di cư không có đăng ký thường trú và những nhóm đang sống trong điều kiện chật chội nhưng có thể nằm ngoài đối tượng áp dụng của nghị quyết. Việc mở rộng đối tượng, nếu có, phải đi kèm cơ chế kiểm soát để bảo đảm chính sách đúng mục tiêu.

Về thứ tự ưu tiên, dự thảo đề xuất xem xét các hộ có hoàn cảnh khó khăn nhất, hộ có người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo và hộ đăng ký trước. Tuy nhiên, Ban Đô thị cho rằng tiêu chí đăng ký trước có thể gây bất lợi cho người ít thông tin, người cao tuổi, người khuyết tật hoặc người không sử dụng được các kênh trực tuyến. Do đó, cần nghiên cứu điều chỉnh theo hướng công bằng hơn, bảo đảm các hộ thực sự khó khăn có cơ hội tiếp cận chính sách.

Ban Đô thị cũng đề nghị làm rõ cách xử lý tại những nhà có chủ sở hữu và nhiều hộ thuê cùng sinh sống, cũng như trường hợp một số hộ đã chuyển đi nhưng còn quyền lợi liên quan. Nguyên tắc giải quyết cần được quy định rõ, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

Việc đề xuất cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn về chỗ ở cho người dân phố cổ là bước đi hướng tới cải thiện điều kiện sống tại khu vực có mật độ cư trú cao, nhà ở chật hẹp. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, thành phố cần xác định đúng đối tượng, bảo đảm quỹ nhà và xây dựng quy trình xét duyệt minh bạch, đồng thời xử lý hài hòa quyền lợi của các hộ dân trong quá trình thực hiện.