Hà Nội “mở khóa” không gian phát triển, định hình vị thế trăm năm

LTS: Hà Nội đang bước vào giai đoạn "tái thiết" mạnh mẽ, khi đồng thời hội tụ các nền tảng thể chế đột phá, trong đó có Luật Thủ đô (sửa đổi) và Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. 

Từ những đại công trường sôi động, dòng chảy nguồn lực được "kích hoạt" đến quá trình tái cấu trúc không gian phát triển theo mô hình đa tầng, đa cực, đa trung tâm, Thủ đô đang chuyển mình toàn diện, từng bước định hình vị thế trong kỷ nguyên mới. 

Trên nền tảng đó, Báo Xây dựng khởi đăng tuyến bài: "Hà Nội "mở khóa" không gian phát triển, định hình vị thế trăm năm", nhằm làm rõ những chuyển động thực tiễn, cơ chế huy động nguồn lực và tầm vóc quy hoạch, qua đó khắc họa một Hà Nội đang bứt phá, vươn lên với khát vọng phát triển mang tầm thế kỷ.

Kỳ 1: Những đại công trường "tái thiết" Thủ đô

Tạo sự đồng thuận cao nhất

Giữa cái nắng gắt ngày hè, tại địa bàn xã Dân Hòa và xã Thượng Phúc, không khí trên đại công trường Khu đô thị thể thao Olympic phía Nam Hà Nội diễn ra nhộn nhịp. Tiếng động cơ hòa cùng nhịp làm việc hối hả của hàng nghìn kỹ sư, công nhân, tạo nên bức tranh lao động sôi động chưa từng có.

Giữa dòng người tất bật, anh Hiếu, một công nhân đang thi công tại dự án, lau vội giọt mồ hôi trên trán, chia sẻ: "Tranh thủ ngày nắng, anh em nỗ lực làm để kịp tiến độ. Việc nhiều, áp lực lớn nhưng mọi người đều động viên nhau cố gắng, mong sớm hoàn thành công trình".

Ông Đinh Hữu Bình, Chủ tịch UBND xã Dân Hòa cho biết: Dự án Khu đô thị thể thao Olympic phía Nam Hà Nội là công trình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ tạo lập một tổ hợp thể thao hiện đại, mà còn góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển Thủ đô với tầm nhìn 100 năm.

Theo ông Bình, trong tổng số 11 xã tham gia dự án, Dân Hòa là xã có diện tích giải phóng mặt bằng lớn nhất, với hơn 1.932ha, liên quan tới khoảng 9.600 hộ dân.

Ngay sau khi ký kết, xã đã thành lập Ban chỉ đạo giải phóng mặt bằng, do Bí thư Đảng ủy xã làm Trưởng ban.

"Quá trình triển khai, xã luôn quán triệt nguyên tắc đặt quyền lợi chính đáng của người dân lên trên hết. Chính vì vậy, Dân Hòa là địa phương ký thỏa thuận với chủ đầu tư muộn nhất, do chính quyền dành nhiều thời gian tổ chức đối thoại, lắng nghe, giải đáp thấu đáo các kiến nghị của người dân, bảo đảm mọi chính sách đều tạo được sự đồng thuận cao", ông Bình cho biết.

Tính đến tháng 4/2026, công tác kiểm đếm, rà soát đã triển khai với khoảng 2.000 hộ dân, đạt 20% tổng số hộ. Việc chi trả bồi thường bước đầu đạt kết quả tích cực với 585 tỷ đồng.

Tăng tốc thi công 7 cầu vượt sông Hồng

Tại phường Hồng Hà, nơi triển khai các dự án cầu Tứ Liên và cầu Trần Hưng Đạo, không khí cũng "nóng" không kém. Công tác giải phóng mặt bằng đang được đẩy nhanh từng ngày.

Đại diện lãnh đạo UBND phường Hồng Hà cho biết, tổng diện tích thu hồi cho dự án cầu Tứ Liên lên tới hơn 306.000m². Đến nay, địa phương đã hoàn thành kiểm đếm 100% số thửa đất, bàn giao hơn 61% diện tích phục vụ thi công các trụ cầu chính, đồng thời tổ chức bốc thăm tái định cư cho nhiều hộ dân.

Theo ông Đỗ Việt Hải, Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, thành phố đang tăng tốc triển khai 7 dự án cầu vượt sông Hồng, các công trình hạ tầng giao thông trọng điểm, đóng vai trò kết nối liên vùng và giảm tải áp lực giao thông nội đô.

Theo báo cáo của Ban QLDA đầu tư xây dựng công trình giao thông TP Hà Nội, nhiều dự án đã đạt khối lượng thi công đáng kể, song vẫn đối mặt với không ít khó khăn, đặc biệt là công tác giải phóng mặt bằng.

Trong số các dự án, cầu Tứ Liên - công trình quy mô lớn nối khu vực Tây Hồ với Đông Anh đang được tập trung thi công các hạng mục quan trọng. Sau khi khởi công tháng 5/2025, đến nay đã hoàn thành toàn bộ 84 cọc khoan nhồi trụ chính, triển khai thi công bệ trụ và hầm chui. Dự án đặt mục tiêu hoàn thành trong quý II/2027, phấn đấu thông xe trước Hội nghị APEC 2027.

Tương tự, cầu Ngọc Hồi với chiều dài khoảng 7,5km, kết nối Hà Nội và Hưng Yên, cũng đang được triển khai đồng bộ. Các nhà thầu đã hoàn thành 60/80 cọc khoan nhồi trụ tháp chính, thi công hàng trăm cọc phần cầu dẫn và đúc dầm Super T. Nếu mặt bằng được bàn giao đầy đủ, dự án có thể hoàn thành trước thời điểm diễn ra Hội nghị APEC.

Với cầu Trần Hưng Đạo, hiện đã triển khai 12 mũi thi công. Khối lượng thực hiện gồm 114/128 cọc khoan nhồi phần cầu chính và nhiều hạng mục cầu dẫn, cầu nhánh. Dự án dự kiến hoàn thành vào quý II/2027.

Cầu Thượng Cát cũng ghi nhận tiến độ khả quan khi đã thi công 74/118 cọc khoan nhồi trụ chính và hơn 200 cọc phần cầu dẫn. Tuy nhiên, một số vị trí vẫn phụ thuộc vào việc bàn giao mặt bằng để đảm bảo tiến độ đường găng.

Trong khi đó, cầu Vân Phúc đã hoàn thành 100% công tác giải phóng mặt bằng. Các nhà thầu đang triển khai đồng loạt nhiều mũi thi công, với 17/102 cọc cầu chính và hơn 200 cọc cầu dẫn đã hoàn thành.

Sẵn sàng phương án tái định cư

Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Đào Duy Phong, Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, thành phố đã chủ động chuẩn bị quỹ nhà tái định cư từ sớm, sẵn sàng đáp ứng nhu cầu của người dân thuộc diện giải phóng mặt bằng.

Với các dự án hạ tầng trọng điểm như đường vành đai, các cầu vượt sông Hồng hay các khu đô thị lớn, công tác kiểm đếm, lập kế hoạch và bố trí quỹ nhà tái định cư đã được triển khai từ nhiều năm trước.

Vì vậy, khi thực hiện giải phóng mặt bằng, người dân có thể được bố trí chỗ ở ngay theo phương án đã phê duyệt, không xảy ra tình trạng thiếu nhà hay bị động trong sắp xếp.

Với các dự án ngoài ngân sách, chủ đầu tư có trách nhiệm chủ động xây dựng và bố trí quỹ nhà tái định cư trong các khu đô thị, bảo đảm đồng bộ giữa phát triển dự án và chính sách an sinh.

"Về tổng thể, quỹ nhà đã được chuẩn bị đầy đủ. Việc triển khai hiện nay là thực hiện theo kế hoạch đã có. Khi người dân bàn giao mặt bằng, phương án bố trí chỗ ở đã sẵn sàng, bảo đảm ổn định cuộc sống và quyền lợi của người dân", ông Phong khẳng định.

Bước chuyển khát vọng trăm năm

Từ thực tiễn triển khai hàng loạt dự án quy mô lớn, có thể thấy rõ những định hướng của Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm đang từng bước được hiện thực hóa, tạo nền tảng cho một giai đoạn phát triển mới của Hà Nội.

Ông Phan Tuấn Vinh, Giám đốc Trung tâm quy hoạch kiến trúc 2, Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội (Trưởng nhóm nghiên cứu quy hoạch) cho biết, Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm được xây dựng theo hướng tích hợp đa ngành, bám sát bối cảnh phát triển mới và các định hướng lớn của Trung ương.

Theo đó, Hà Nội định hướng phát triển theo mô hình "đa tầng, đa cực, đa trung tâm", gắn với giao thông công cộng, đặc biệt là đường sắt đô thị, tạo kết nối hiệu quả giữa nội đô, đô thị mới và các tỉnh lân cận.

Không gian đô thị được tổ chức theo mô hình "hạt nhân - vệ tinh", hình thành các cực tăng trưởng mới, đồng thời kiểm soát đô thị hóa, cân bằng giữa phát triển và bảo tồn, hướng tới nâng cao chất lượng sống và phát huy vai trò của người dân trong quá trình phát triển.

Trên cơ sở đó, với quyết tâm kiến tạo tầm nhìn dài hạn, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã chính thức được HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII biểu quyết thông qua, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tư duy phát triển.

Theo Phó chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn, quy hoạch được xây dựng theo lộ trình đến năm 2035, 2045, 2065 và tầm nhìn 100 năm, với mục tiêu đưa Hà Nội trở thành đô thị "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc", tiến tới đô thị toàn cầu có chất lượng sống cao.

Điểm nhấn của quy hoạch là định hình cấu trúc đô thị mở, đa tầng, đa cực, đa trung tâm, trong đó sông Hồng giữ vai trò trục cảnh quan - sinh thái - văn hóa chủ đạo. Đặc biệt, việc xác lập 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực đã tạo "xương sống" cho hệ sinh thái đô thị hiện đại, đồng thời mở ra không gian phát triển mới cho Thủ đô.

Không dừng ở định hướng, quy hoạch thể hiện bước chuyển mạnh từ "quy hoạch hàn lâm" sang "quy hoạch hành động", gắn với các chương trình, dự án cụ thể, lấy hạ tầng giao thông làm trụ cột, cùng các giải pháp về liên kết vùng, phát triển TOD và khai thác không gian đa tầng.

Ở góc độ chuyên gia, ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho rằng, với nền tảng quy hoạch Thủ đô tầm nhìn trăm năm, Hà Nội có điều kiện để phát huy vai trò trung tâm hành chính - chính trị, đồng thời là đầu mối điều phối phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và giao lưu quốc tế, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ cho khu vực phía Bắc và cả nước.

Theo ông, với vị thế trung tâm đa chiều đó, Hà Nội cần được quy hoạch và đầu tư tương xứng, đặc biệt thông qua các dự án quy mô lớn mang tính động lực như Khu đô thị thể thao Olympic hay các dự án phát triển không gian dọc sông Hồng.

Những dự án này không chỉ phục vụ các sự kiện thể thao tầm cỡ, mà còn góp phần hình thành các đô thị vệ tinh, tái cấu trúc không gian đô thị, tăng cường liên kết vùng và phát huy tối đa giá trị cảnh quan - sinh thái của hệ thống sông Hồng, trục xương sống trong quy hoạch Thủ đô.

Kỳ 2: Nguồn lực nào cho giấc mơ Thủ đô trăm năm?