Gia Lai đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá khi hàng loạt công trình giao thông chiến lược được đầu tư, từng bước kết nối cao nguyên với duyên hải, biên giới và các trung tâm kinh tế lớn.
Hạ tầng đồng bộ không chỉ mở rộng không gian phát triển kinh tế, logistics mà còn tạo lực đẩy để du lịch Gia Lai hình thành những chuỗi sản phẩm liên vùng, tăng sức hút đầu tư và năng lực cạnh tranh của tỉnh. Xung quanh vấn đề này, Phóng viên Báo Xây dựng có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Trường Sơn, Giám đốc Sở Xây dựng Gia Lai.
Giám đốc Sở Xây dựng Gia Lai Nguyễn Trường Sơn.
Chuyển từ kết nối đơn tuyến sang mạng lưới
Sau sáp nhập, không gian phát triển của Gia Lai được mở rộng với sự kết nối giữa cao nguyên, trung du, duyên hải và biên giới. Ông đánh giá thế nào về những chuyển biến nổi bật của hệ thống kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông, thời gian qua?
Thời gian qua, kết cấu hạ tầng giao thông của tỉnh Gia Lai có bước phát triển rõ nét, từng bước hình thành mạng lưới đa phương thức, tăng cường kết nối giữa cao nguyên, duyên hải, biên giới và các trung tâm kinh tế lớn.
Tỉnh hội tụ đầy đủ 5 phương thức vận tải, gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, đường biển và đường hàng không. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển trung chuyển hàng hóa, logistics, dịch vụ và du lịch của khu vực miền Trung - Tây Nguyên.
Trong mạng lưới hiện hữu, Quốc lộ 19 là trục ngang chiến lược, nối cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh qua Pleiku, An Khê, Tây Sơn, Quy Nhơn đến cảng Quy Nhơn, giữ vai trò xương sống của hành lang kinh tế Đông - Tây. Đường Hồ Chí Minh và Quốc lộ 14 tạo trục dọc xuyên Tây Nguyên; Quốc lộ 1A và cao tốc Bắc - Nam phía Đông tạo trục ven biển, kết nối tỉnh với các trung tâm kinh tế lớn.
Một số dự án trọng điểm đang tạo chuyển biến rõ nét như cao tốc Bắc - Nam phía Đông qua địa bàn tỉnh dài khoảng 118 km, tổng mức đầu tư hơn 47.673 tỷ đồng, đã hoàn thành và đưa vào khai thác đầu năm 2026; Cao tốc Quy Nhơn - Pleiku dài khoảng 125 km, tổng mức đầu tư hơn 43.700 tỷ đồng, khởi công ngày 19/12/2025; khi hoàn thành dự kiến rút ngắn thời gian di chuyển từ cao nguyên xuống duyên hải còn dưới 2 giờ, tạo trục kết nối trực tiếp giữa cửa khẩu, vùng nguyên liệu, khu công nghiệp, đô thị và cảng biển.
Bên cạnh đó, dự án đường cất hạ cánh số 2 Cảng hàng không Phù Cát có tổng mức đầu tư hơn 3.200 tỷ đồng, cùng các dự án tăng cường kết nối giao thông khu vực Tây Nguyên và cải tạo Quốc lộ 19 đoạn Km90-Km108 đang được triển khai.
Tỉnh cũng đẩy nhanh các tuyến kết nối cao tốc Bắc - Nam với khu công nghiệp Phù Mỹ, bến cảng Phù Mỹ, đường ven biển và các khu công nghiệp, đô thị, khu du lịch trọng điểm.
Những kết quả này cho thấy hạ tầng giao thông của tỉnh đang chuyển từ kết nối đơn tuyến sang kết nối mạng lưới, từng bước giữ vai trò dẫn dắt tổ chức không gian phát triển và thu hút đầu tư.
Ưu tiên hạ tầng kết nối
Từ nền tảng hạ tầng hiện nay, Gia Lai sẽ ưu tiên những công trình, tuyến kết nối nào trong những năm tới để tạo các trục động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội, thưa ông?
Tỉnh tiếp tục xác định giao thông là lĩnh vực đột phá, phải đi trước một bước để mở đường cho phát triển kinh tế - xã hội. Định hướng xuyên suốt là lấy hành lang Đông - Tây làm trục xương sống, đồng thời phát triển đồng bộ các trục Bắc - Nam, gắn hạ tầng giao thông với đô thị, công nghiệp, thương mại, du lịch và logistics.
Hạ tầng giao thông ngày càng được đầu tư đồng bộ.
Đối với đường bộ cao tốc, nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thành, đưa vào khai thác cao tốc Quy Nhơn - Pleiku, nghiên cứu đầu tư đoạn Pleiku - Lệ Thanh để từng bước hình thành tuyến cao tốc CT.20 Quy Nhơn - Pleiku - Lệ Thanh dài khoảng 179 km, kết nối trực tiếp cảng biển với cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh.
Tỉnh cũng phối hợp với Bộ Xây dựng và các cơ quan Trung ương nghiên cứu, triển khai cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Pleiku - Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa, phấn đấu hoàn thành trước năm 2030, qua đó hoàn thiện liên kết giữa hai trục Bắc - Nam và Đông - Tây.
Về đường sắt, tỉnh phối hợp đẩy nhanh thủ tục đầu tư đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, trong đó đoạn qua địa bàn dài khoảng 115,7 km.
Về dài hạn đến năm 2050, định hướng nghiên cứu tuyến đường sắt Tây Nguyên theo hướng Đà Nẵng - Kon Tum - Gia Lai - Đắk Lắk - Đắk Nông - Bình Phước, kết nối với đường sắt Bắc - Nam, đường sắt tốc độ cao và hệ thống cảng biển khu vực Quy Nhơn.
Sau năm 2030, tỉnh phấn đấu triển khai ít nhất một tuyến đường sắt đô thị tại khu vực đô thị Quy Nhơn mở rộng.
Đối với cảng biển, cụm cảng Quy Nhơn - Thị Nại - Đống Đa tiếp tục là đầu mối quan trọng của khu vực. Đến năm 2030, cụm cảng dự kiến đạt năng lực thông qua khoảng 15,25-15,75 triệu tấn hàng hóa/năm.
Song song đó, tỉnh triển khai cảng nước sâu Phù Mỹ, độ sâu khoảng 22 m, có khả năng tiếp nhận tàu trên 200.000 tấn, dự kiến hoàn thành năm 2028, gắn với khu công nghiệp Phù Mỹ để hình thành tổ hợp công nghiệp - cảng biển - logistics phục vụ Gia Lai, Tây Nguyên, Nam Lào và Đông Bắc Campuchia.
Về hàng không, tỉnh tập trung hoàn thành đường cất hạ cánh số 2, phấn đấu nâng công suất Cảng hàng không Phù Cát lên khoảng 5 triệu hành khách/năm vào năm 2030 và từng bước trở thành cảng hàng không quốc tế; đồng thời kiến nghị nâng cấp Cảng hàng không Pleiku đạt công suất khoảng 4 triệu hành khách/năm, đáp ứng tiêu chuẩn sân bay cấp 4C.
Tỉnh cũng ưu tiên kêu gọi đầu tư cảng cạn, trung tâm logistics, trong đó nghiên cứu cảng cạn Lệ Thanh để kết nối hàng hóa với Campuchia và các nước tiểu vùng sông Mê Kông. Mục tiêu là hình thành hệ thống giao thông đa phương thức đồng bộ, giảm chi phí vận tải, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng không gian phát triển toàn tỉnh.
Du lịch Gia Lai hiện có lợi thế đặc biệt khi hội tụ biển, cao nguyên, rừng, văn hóa và lịch sử. Theo ông, những công trình hạ tầng này sẽ kết nối những không gian du lịch nào?
Tỉnh định hướng phát triển du lịch trên sự kết hợp giữa biển, sinh thái núi rừng, văn hóa Tây Nguyên, di sản Chămpa và truyền thống lịch sử, văn hóa đất Võ.
Vì vậy, hạ tầng giao thông phải kết nối các không gian du lịch thành chuỗi, giúp du khách di chuyển thuận lợi, an toàn và trải nghiệm nhiều loại hình trong cùng một hành trình.
Ưu tiên hàng đầu là hoàn thành cao tốc Quy Nhơn - Pleiku, nâng cao năng lực khai thác Quốc lộ 19 để kết nối du lịch biển với cao nguyên, hình thành các tour biển - rừng, biển - cao nguyên.
Tỉnh đồng thời nâng cấp, mở rộng cảng hàng không Phù Cát, tăng khả năng khai thác đường bay trong nước và từng bước mở các đường bay quốc tế. Tiếp tục kiến nghị nâng cấp cảng hàng không Pleiku để tăng khả năng tiếp cận các điểm du lịch cao nguyên.
Đối với đường sắt, tỉnh khuyến khích phát triển các tuyến tàu du lịch chuyên đề, tiếp nối các sản phẩm như "Hành trình sử thi", "Tinh hoa đất Võ", "Về miền đất Võ", gắn hành trình giao thông với di tích lịch sử, văn hóa bản địa, nghệ thuật truyền thống và trải nghiệm đặc trưng.
Tại khu vực cao nguyên, tỉnh ưu tiên đầu tư, nâng cấp các tuyến đến vườn quốc gia Kon Ka Kinh, khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, Biển Hồ - núi lửa Chư Đăng Ya và các điểm du lịch cộng đồng, sinh thái, văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Tại khu vực ven biển, tỉnh nghiên cứu quy hoạch bến cảng khách phục vụ du lịch đường biển, trước mắt tại Nhơn Hội và các khu vực giàu tiềm năng du lịch biển, đảo. Hạ tầng kết nối đến cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh cũng được chú trọng để hình thành các tuyến du lịch xuyên biên giới với Campuchia và Lào.
Định hướng chung là kết nối các điểm đến thành chuỗi sản phẩm đa dạng, kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao mức chi tiêu của khách du lịch, thay vì phát triển từng điểm riêng lẻ.
Hạ tầng giao thông đang từng bước mở rộng không gian phát triển cho tỉnh Gia Lai.
Đề xuất ưu tiên nguồn lực đầu tư trục chiến lược
Việc hợp nhất hai không gian cao nguyên - duyên hải tạo ra cơ hội rất lớn, nhưng cũng đặt ra thách thức cần tháo gỡ. Theo ông, đâu là lợi thế và điểm nghẽn trong xây dựng hạ tầng ở Gia Lai hiện nay?
Việc hợp nhất không gian lãnh thổ giữa cao nguyên và duyên hải tạo cho Gia Lai một không gian kinh tế - địa lý tương đối hoàn chỉnh, hội tụ ba yếu tố "biên giới - cao nguyên - Biển Đông". Đây là thuận lợi lớn để tổ chức lại không gian phát triển, hình thành chuỗi giá trị từ vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến cảng biển, logistics và thị trường xuất khẩu.
Không gian mới có thể tổ chức theo ba tiểu vùng chức năng liên hoàn: khu vực cao nguyên phát triển nông nghiệp, vùng nguyên liệu, năng lượng tái tạo và kinh tế cửa khẩu; khu vực trung du phát triển công nghiệp chế biến, trung chuyển và kết nối; khu vực ven biển phát triển xuất khẩu, logistics, dịch vụ cảng biển và du lịch.
Tuy nhiên, việc triển khai hạ tầng kết nối còn nhiều khó khăn như kinh tế thế giới diễn biến phức tạp làm tăng giá năng lượng, vật liệu xây dựng và chi phí logistics, ảnh hưởng tổng mức đầu tư và hiệu quả dự án.
Sau sáp nhập, địa bàn tỉnh rất rộng, chênh lệch phát triển giữa các khu vực còn lớn; hạ tầng miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế, trong khi nguồn lực ngân sách địa phương chưa đáp ứng đồng thời nhu cầu đầu tư trên toàn địa bàn.
Địa hình chia cắt, nhiều đèo dốc, sông suối và khoảng cách xa giữa cao nguyên, trung du, biên giới với ven biển cũng làm chi phí xây dựng và logistics cao. Các dự án lớn thường có khối lượng giải phóng mặt bằng nhiều, thời gian chuẩn bị đầu tư kéo dài, nguồn vốn hạn chế và chịu tác động của thiên tai, mưa lũ.
Để khắc phục, tỉnh kiến nghị Trung ương tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho các trục chiến lược Bắc - Nam và Đông - Tây, đồng thời đầu tư đồng bộ bến cảng Phù Mỹ, Hoài Nhơn, cảng cá thông minh Tam Quan; nâng cấp cảng hàng không Pleiku, Phù Cát; phát triển cảng cạn, trung tâm logistics và kho lạnh bảo quản nông sản gắn với vùng nguyên liệu Tây Nguyên. Đây là điều kiện quan trọng để thu hẹp khoảng cách phát triển, tăng cường liên kết nội tỉnh và tạo động lực tăng trưởng mới sau sáp nhập.
Khu vực cao nguyên chưa có tuyến cao tốc hoặc đường sắt hoàn chỉnh kết nối trực tiếp với cảng biển.
Vì vậy, cao tốc Quy Nhơn - Pleiku có ý nghĩa đặc biệt: vừa rút ngắn thời gian di chuyển từ cao nguyên ra biển xuống dưới 2 giờ, thuận lợi kết nối các điểm du lịch như Quy Nhơn, Pleiku, Biển Hồ, Chư Đăng Ya, Kon Ka Kinh, Kon Chư Răng; vừa giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian vận chuyển nông sản Tây Nguyên đến cảng biển.
Khi kết nối được cải thiện, du khách có thể tham quan nhiều điểm hơn, lưu trú lâu hơn và sử dụng nhiều dịch vụ hơn; đồng thời tạo động lực thu hút đầu tư vào chế biến, logistics, thương mại, dịch vụ cảng biển và các đô thị dọc hành lang Đông - Tây.
Để hạ tầng thực sự trở thành "đòn bẩy" cho du lịch và tăng trưởng, thay vì chỉ dừng ở việc hoàn thiện các tuyến giao thông, Gia Lai cần tập trung vào những giải pháp nào trong thời gian tới?
Để hạ tầng giao thông, xây dựng thực sự trở thành đòn bẩy cho du lịch, tỉnh xác định 5 nhóm giải pháp trọng tâm.
Thứ nhất, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng và thi công cao tốc Quy Nhơn - Pleiku; đồng thời kiến nghị Trung ương bố trí vốn trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 để đầu tư các tuyến nhánh kết nối cao tốc với cảng biển, cửa khẩu quốc tế, khu công nghiệp, đô thị và khu, điểm du lịch trọng điểm.
Mỗi công trình hạ tầng sau khi hoàn thành, tạo ra không gian phát triển mới cho Gia Lai.
Thứ hai, đẩy nhanh đường cất hạ cánh số 2 Cảng hàng không Phù Cát, từng bước đưa Phù Cát trở thành cảng hàng không quốc tế; đồng thời nâng cấp Cảng hàng không Pleiku đạt tiêu chuẩn 4C, nâng cao khả năng tiếp cận khu vực Tây Nguyên bằng đường hàng không.
Thứ ba, đầu tư đồng bộ cảng nước sâu Phù Mỹ, cụm cảng Quy Nhơn - Thị Nại - Đống Đa và phát triển các trung tâm logistics, cảng cạn. Mục tiêu là hình thành mạng lưới liên hoàn giữa sân bay, cảng biển, cao tốc, trung tâm đô thị và các khu, điểm du lịch, tạo thuận lợi cho vận chuyển hành khách, hàng hóa và cung ứng dịch vụ.
Thứ tư, phát triển sản phẩm du lịch gắn với các loại hình giao thông đặc thù, gồm tàu du lịch chuyên đề trên đường sắt, du lịch đường biển, đường thủy nội địa và các tuyến xuyên biên giới; qua đó đa dạng hóa trải nghiệm và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
Thứ năm, huy động mạnh nguồn lực xã hội cho hạ tầng giao thông, du lịch và logistics. Ngân sách Nhà nước tập trung vào công trình nền tảng, có tính dẫn dắt; khuyến khích doanh nghiệp tham gia theo hình thức đối tác công tư, hợp đồng tổng thầu và các phương thức xã hội hóa phù hợp.
Song song đó, tỉnh tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn về đất đai, quy hoạch, vật liệu xây dựng và giải phóng mặt bằng; tích hợp quy hoạch giao thông với quy hoạch đô thị, xây dựng, khu du lịch, khu công nghiệp, thương mại, dịch vụ và logistics.
Quan điểm của tỉnh là mỗi công trình hạ tầng sau khi hoàn thành phải tạo ra không gian phát triển mới, thu hút đầu tư và nâng cao đời sống người dân. Với cách tiếp cận đó, hạ tầng giao thông và xây dựng sẽ trở thành động lực quan trọng để du lịch Gia Lai phát triển nhanh, bền vững và đóng góp ngày càng lớn cho tăng trưởng của tỉnh.
Cảm ơn ông!
Bình luận bài viết (0)
Gửi bình luận