Hành động vì môi trường – Nền tảng cho phát triển đô thị bền vững và tăng trưởng kinh tế

Giảm tác động biến đổi khí hậu vì mục tiêu tăng trưởng hai con số 

Hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (5/6), việc bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trở thành yêu cầu tất yếu đối với sự phát triển của mỗi quốc gia. Trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan diễn biến ngày càng khó lường, môi trường và khí hậu đang trở thành những yếu tố quyết định đến chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển bền vững của các đô thị.

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu.

Đối với Việt Nam, một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, thách thức này trở nên hiện hữu khi các đô thị - nơi tập trung trên 45% dân số và đóng góp khoảng 70% GDP cả nước - đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ ngập lụt, nắng nóng cực đoan, ô nhiễm môi trường, sụt lún đất và nước biển dâng.

Vì vậy, bảo vệ môi trường gắn với nâng cao khả năng chống chịu của đô thị trước biến đổi khí hậu không chỉ là yêu cầu cấp bách mà còn là nền tảng quan trọng để duy trì đà tăng trưởng và bảo đảm sự phát triển bền vững trong dài hạn.

Những năm gần đây, biến đổi khí hậu đã trở thành thách thức hiện hữu đối với quá trình phát triển đô thị tại Việt Nam khi các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện với tần suất dày hơn, cường độ lớn hơn và phạm vi ảnh hưởng rộng hơn.

Tại các tỉnh miền núi phía Bắc, nơi hoàn lưu bão số 11 năm 2025 gây mưa đặc biệt lớn với lượng mưa tại nhiều khu vực của Thái Nguyên vượt 560mm.

Các đô thị miền Trung thường xuyên hứng chịu bão mạnh, mưa cực đoan. Trong đó, đợt mưa lịch sử cuối năm 2025 tại Huế ghi nhận lượng mưa 1.740mm/ngày tại Đỉnh Bạch Mã - mức cao nhất từng được ghi nhận ở Việt Nam.

Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cũng đang đối mặt với ngập lụt, xâm nhập mặn, sụt lún đất và sạt lở bờ biển ngày càng nghiêm trọng. 

Những tác động này gây thiệt hại nặng nề cho hạ tầng, đời sống dân cư và hoạt động kinh tế. Riêng năm 2025, thiên tai đã gây thiệt hại cho tỉnh Cao Bằng hơn 4.274 tỷ đồng, vượt tổng thu ngân sách của địa phương trong năm (4.073 tỷ đồng). Con số này cho thấy chỉ một đợt thiên tai cực đoan cũng có thể làm tiêu hao nguồn lực tích lũy của nhiều năm phát triển, làm giảm nguồn vốn dành cho đầu tư hạ tầng, an sinh xã hội và các động lực tăng trưởng mới.

Một đô thị có khả năng chống chịu tốt sẽ giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, không chỉ bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân mà còn duy trì ổn định hoạt động sản xuất, kinh doanh, bảo đảm tính liên tục của chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Thực tiễn trên thế giới cho thấy, đầu tư cho môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu không phải là gánh nặng chi phí mà là khoản đầu tư mang lại lợi ích kinh tế lâu dài. 

Việc đầu tư cho hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu, hạ tầng xanh, giao thông công cộng, năng lượng sạch và đô thị thông minh không chỉ góp phần giảm thiểu rủi ro mà còn tạo dư địa cho tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh, sức hấp dẫn đầu tư và chất lượng sống của người dân.

Chỉ đạo, định hướng phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu

Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về ứng phó với biến đổi khí hậu, Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) đã chủ động tham mưu Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành nhiều cơ chế, chính sách quan trọng nhằm nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống đô thị Việt Nam. 

Nội dung phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu đã được luật hóa trong Luật Xây dựng năm 2014 (sửa đổi, bổ sung trong các năm 2020, 2025) và Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn (năm 2024, 2025) thông qua các yêu cầu về bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo đảm phát triển bền vững trong hoạt động xây dựng, quy hoạch và phát triển đô thị.

Bên cạnh đó, nội dung phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu đã được quy phạm hóa tại Nghị định số 35/2025/NĐ-CP ngày 22/1/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Nghị quyết về phân loại đô thị. 

Nghị định có 5 yêu cầu chung, 6 yêu cầu cụ thể về phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu, 7 nhóm nhiệm vụ đối với UBND cấp tỉnh chỉ đạo thực hiện triển khai phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nghị định đã cụ thể nội dung về thích ứng với biến đổi khí hậu trong phát triển đô thị đối với các đô thị, đô thị mới, đô thị hiện hữu, đô thị cải tạo chỉnh trang, khu vực mở rộng đô thị…; đánh giá việc thực hiện phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển đô thị tăng trưởng xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu của hệ thống đô thị. Đây là bước tiến quan trọng nhằm đưa các yêu cầu, quy định về phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu vào thực tiễn.

Trước yêu cầu cấp bách của thực tiễn, Cục Phát triển đô thị đã tham mưu Bộ Xây dựng trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 04/CT-TTg ngày 13/2/2026 về tiếp tục đẩy mạnh triển khai Đề án 438 (Quyết định số 438/QĐ-TTg ngày 25/3/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển các đô thị Việt Nam ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021-2030).

Chỉ thị yêu cầu các Bộ, ngành và địa phương tăng cường lồng ghép biến đổi khí hậu trong quy hoạch đô thị; xây dựng bản đồ ngập lụt; kiểm soát phát triển tại các khu vực rủi ro cao; đầu tư hạ tầng kỹ thuật, không gian xanh, hồ điều hòa và các không gian trữ nước nhằm nâng cao khả năng chống chịu của đô thị.

Song song với đó, Cục Phát triển đô thị đang nghiên cứu, xây dựng Thông tư hướng dẫn đánh giá khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu của đô thị. 

Khi được ban hành, đây sẽ là công cụ quan trọng giúp các địa phương nâng cao nhận thức, đánh giá rủi ro thiên tai và khí hậu cực đoan, xác định hành động ưu tiên và nâng cao hiệu quả quản lý phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu. 

Đây là bước đi quan trọng nhằm chuyển từ cách tiếp cận ứng phó thụ động sang quản trị rủi ro chủ động, lấy dữ liệu, khoa học và khả năng dự báo làm nền tảng cho phát triển đô thị bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Ngày Môi trường thế giới không chỉ là dịp nâng cao nhận thức mà còn là lời hiệu triệu hành động đối với toàn xã hội. 

Trong hành trình hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, công tác bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và xây dựng các đô thị xanh, thông minh, có khả năng chống chịu cao chính là sự đầu tư cho tương lai, tạo dựng nền tảng vững chắc cho tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng sống của người dân và hiện thực hóa khát vọng phát triển thịnh vượng của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Từ chủ trương, chính sách đến các công cụ quản lý cụ thể, Việt Nam đang từng bước chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là tiền đề quan trọng để xây dựng hệ thống đô thị có khả năng chống chịu cao, tạo nền tảng cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. 

ThS Nguyễn Cao Viên

(Phó cục trưởng Cục Phát triển đô thị)