Hệ lụy khôn lường khi phim ngắn AI kéo người trẻ vào những vòng xem bất tận

Từ vài phút giải trí đến hàng giờ "cày" phim AI

Thảo Phương (22 tuổi, Thanh Oai, Hà Nội) cho biết cô bắt đầu xem phim ngắn do trí tuệ nhân tạo (AI) từ những video được đề xuất trên Facebook. Ban đầu, cô chỉ xem trong thời gian rảnh, nhưng dần dành nhiều thời gian hơn cho những bộ phim này.

Tương tự, Hoàng Mỹ Lộc (31 tuổi, Vĩnh Tuy, Hà Nội) cho biết cô thường bắt gặp các đoạn phim ngắn AI khi lướt Facebook lúc rảnh. Những đoạn cắt quảng cáo khiến cô thấy nội dung phù hợp với sở thích, từ đó tìm đến ứng dụng được gắn trên quảng cáo để xem. Lộc thường xem vào lúc nghỉ ngơi, khi ăn uống hoặc bất cứ thời điểm nào bắt gặp quảng cáo phù hợp trên Facebook.

Cô không xem phim ngắn AI cố định mỗi ngày, nhưng mỗi lần xem thường kéo dài hơn 1 giờ. Lộc cho biết thường xem trọn một bộ. "Gặp một đoạn phim hay và đúng gu, tôi không rời được nên phải tìm xem hết", cô nói.

Với Thảo Phương, thời gian xem đôi khi kéo dài đến khuya. Có những ngày đi học hoặc đi làm thêm về muộn, cô vẫn xem dù sáng hôm sau phải dậy sớm. 

Ban đầu, Phương chỉ định xem khoảng 30-60 phút trước khi ngủ. Tuy nhiên, hết video này đến video khác nối tiếp nhau khiến cô không thể dừng lại được. Chỉ đến khi đôi mắt nặng trĩu vì buồn ngủ, những cơn đau đầu ập đến, cô mới dừng lại. Có hôm, cô ngủ quên khi vẫn cầm điện thoại trên tay và bộ phim vẫn đang phát bên tai.

Phương cho biết có những hôm cô thức đến 1-2h sáng để xem phim, dù biết hôm sau sẽ mệt mỏi vì phải dậy sớm đi học. Sau những đêm thức khuya xem phim AI, có hôm cô phải uống cà phê, trà để "chiến đấu" với cơn buồn ngủ khi ngồi trong lớp.

"Dù biết nội dung phim nhảm nhí, vô lý, kỹ xảo nhân vật chuyển động đôi khi thiếu chân thực, nhưng không hiểu sao tôi không thể dừng được", Phương chia sẻ.

Lộc cũng cho biết cô nhận thấy nhiều phim AI có nội dung dễ đoán và thường đi theo các mô-típ chung, dễ đoán nhưng vẫn thấy thích thú và thường xem để "giết" thời gian khi rảnh.

Không chỉ chiếm thời gian, phim ngắn AI còn khiến Phương phát sinh chi phí. Cô kể có lần mới xem được khoảng một nửa bộ phim thì hết phần miễn phí. Muốn xem tiếp, cô tải ứng dụng xem phim và trả phí. Vì tò mò và bị cuốn theo nội dung, Phương bắt đầu nạp tiền để xem tiếp, trong đó có một lần thanh toán gói xem hơn 200.000 đồng.

Sau lần đó, Phương cho biết cô tìm được cách xem các tập phim miễn phí được đăng trên nhiều nền tảng như YouTube, TikTok.

Trong khi đó, Lộc chủ yếu xem phim ngắn AI qua các nội dung được Facebook đề xuất. Sau khi xem một bộ, cô tiếp tục nhận được nhiều bộ phim khác. "Tôi thường xem vì thuật toán đề xuất trên Facebook. Có, sau khi xem một bộ, nền tảng thường xuyên đề xuất nhiều bộ phim khác nữa", Lộc cho biết.

Cô cũng thừa nhận từng phải trì hoãn làm việc khác, hoặc cố thức để xem hết một bộ phim. "Tự dưng gần đi ngủ lại lướt tới một bộ phim cảm thấy thích thú, tôi phải xem hết mới đi ngủ. Đúng là phim rất cuốn, nhưng tôi vẫn cân bằng được thời gian xem phim, không để ảnh hưởng đến sức khỏe và cuộc sống", Lộc kể.

Phim ngắn vươn lên thị trường toàn cầu

Theo đánh giá của Sensor Tower, các ứng dụng phim ngắn cung cấp các câu chuyện video nhiều tập, được thiết kế dành riêng cho thiết bị di động, nhằm mục đích xem nhanh và thu hút người xem lặp lại.

Định dạng này thường tập trung vào các thể loại giàu cảm xúc như tình yêu, trả thù, giả tưởng, xung đột gia đình và đảo ngược địa vị, sử dụng các tập ngắn và cách kể chuyện gây tò mò để khuyến khích người xem tiếp tục theo dõi.

Thống kê của Sensor Tower cho thấy, trong quý I/2026, 6 ứng dụng phim ngắn đã lọt vào top 40 ứng dụng được tải xuống nhiều nhất trên toàn thế giới, dẫn đầu là FreeReels ở vị trí thứ 8. 

"Sự hiện diện của chúng bên cạnh các nền tảng mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo, trò chơi, mua sắm và OTT lớn cho thấy phim ngắn đã phát triển từ một định dạng giải trí ngách thành một thể loại ứng dụng toàn cầu phổ biến", Sensor Tower bình luận.

Lượt tải xuống phim ngắn toàn cầu tiếp tục tăng nhanh, vượt mốc 850 triệu lượt tải xuống trong quý I/2026 , tăng 140% so với cùng kỳ năm ngoái. 

Trong đó, lượt tải xuống ở Đông Nam Á , Mỹ Latin và Ấn Độ, chiếm hơn 3/4 tổng số lượt tải xuống toàn cầu. Đặc biệt, Đông Nam Á dẫn đầu với 32% thị phần, tiếp theo là Mỹ Latin với 23% và Ấn Độ với 22%, cả ba thị trường đều ghi nhận mức tăng trưởng ba chữ số so với cùng kỳ năm trước.

Đây cũng là những thị trường mà các ứng dụng phim ngắn đang vượt trội hơn hẳn so với các dịch vụ phát trực tuyến OTT truyền thống về số lượng người dùng.

Doanh thu từ IAP (mua hàng trong ứng dụng) cũng tiếp tục tăng trưởng, đạt khoảng 750 triệu USD (hơn 19.483 tỷ đồng) trong quý I/2026 , tăng 20% so với cùng kỳ năm ngoái.

Theo ghi nhận, tại Việt Nam, các gói trả phí trên một số ứng dụng như ReelShort, NetShort, DramaWave... thường gồm gói hàng tuần, hàng tháng hoặc hàng năm, dao động từ khoảng 129.000-149.000 đồng/tuần, khoảng 299.000-799.000 đồng/tháng, khoảng 1.999.0000-2.499.000 đồng/năm...

Dựa trên phân tích dữ liệu của Sensor Tower, Omdia đánh giá, tổng thời gian sử dụng các ứng dụng phim ngắn cũng đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với các dịch vụ OTT truyền thống. 

Tính đến tháng 4/2026, thời gian sử dụng trung bình hàng ngày cho các ứng dụng phim ngắn toàn cầu là 25 phút, tăng 85% so với tháng 1 năm ngoái. Trong cùng kỳ, thời gian xem OTT là khoảng 35 phút, thu hẹp khoảng cách xuống còn 10 phút.

Những cảnh báo phía sau sức hút của video ngắn

Theo Telus Wise, trước sự phát triển như vũ bão của các nền tảng video ngắn, các nhà tâm lý học trẻ em và xã hội, bác sĩ, nhà giáo dục và phụ huynh đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về thực trạng này. 

Nhiều người trong số họ cảm thấy đây là loại nội dung gây hại nhất trên mạng xã hội.

Chuyên gia tâm lý Tania Johnson, đồng sáng lập Institute of Child Psychology, từng trao đổi với CTV News về video dạng ngắn và ảnh hưởng của chúng đối với não bộ đang phát triển của trẻ. Theo bà, những nội dung có tốc độ rất nhanh, được thuật toán điều khiển và chứa nhiều yếu tố cảm xúc mạnh có thể không an toàn đối với trẻ em.

Theo Tania Johnson, các nội dung dạng ngắn có thể khiến não bộ liên tục mong đợi những kích thích mới. 

Bà ví cơ chế của chúng như một "máy đánh bạc cá nhân hóa", liên tục cung cấp những nội dung phù hợp với sở thích, đồng thời kích thích nhiều cung bậc cảm xúc của người xem. Các video ngắn nối tiếp cùng sự thay đổi nhanh chóng về cảm xúc khiến hệ thần kinh ít có thời gian ổn định. 

Khi đã quen với mức độ kích thích cao và liên tục, trẻ có thể dễ cảm thấy buồn chán trước những hoạt động có nhịp độ chậm hơn trong đời sống thực, đồng thời dễ rơi vào trạng thái bất ổn cảm xúc, cáu gắt. Về lâu dài, điều này có thể khiến việc điều tiết cảm xúc và xử lý những cảm xúc khó chịu trở nên khó khăn hơn.

Trang Times of India thông tin thêm, một nghiên cứu gần đây tại Đại học Chiết Giang, Trung Quốc, cho thấy trẻ em và thanh thiếu niên ngày nay có tín hiệu kiểm soát não bộ yếu hơn nhiều so với các thế hệ trước. 

Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng sự suy giảm này không diễn ra trong một sớm một chiều. Đó là một quá trình kể từ khi các thiết bị điện tử chiếm lĩnh việc học tập trong trường học, điện thoại thông minh dẫn đến thói quen xem video ngắn ở người trẻ tuổi.

Nghiên cứu đã khảo sát 48 người trẻ tuổi bằng bảng câu hỏi về mức độ nghiện video ngắn và khả năng tự chủ, sau đó theo dõi sóng não của họ bằng phương pháp điện não đồ (EEG). Kết quả cho thấy, điểm số nghiện video ngắn cao tương quan với sự suy giảm khả năng tập trung và kiểm soát xung động của não bộ. 

Nghiên cứu sâu hơn về chứng nghiện video ngắn đã được thực hiện bằng một phương pháp chụp ảnh não gọi là Quang phổ Cận hồng ngoại chức năng (fNIRS). Các phát hiện cho thấy những người nghiện video ngắn có các mô hình thần kinh giống hệt như người mắc chứng rối loạn lạm dụng chất kích thích, trong đó hệ thống khen thưởng của não bị kích thích quá mức. Kết quả là người ta có xu hướng hành động bốc đồng hơn và đưa ra quyết định nhanh chóng hơn, đặc biệt trong các tình huống rủi ro. Đây là một trong những nguyên nhân chính khiến chúng ta chứng kiến sự gia tăng lo âu và hung hăng ở người trẻ tuổi, ngay cả khi kỹ năng xã hội của họ đang suy thoái từng ngày. 

Sự thỏa mãn tức thì từ các video ngắn giờ đây trở thành điều mà thế hệ này mong đợi ở một cuộc trò chuyện bình thường với bạn bè, cha mẹ, hay bất kỳ ai trong thế giới thực. Khi hệ thống phần thưởng tức thì trên môi trường số đã trở thành khuôn mẫu mặc định trong tâm trí họ, các kỹ năng xã hội của người trẻ đang suy giảm nhanh chóng.

Nhà tâm lý học xã hội Jonathan Haidt cho rằng, vấn đề của video dạng ngắn không chỉ dừng ở sức khỏe tinh thần. Ông cho rằng những nội dung này đang tích cực làm thay đổi cách não bộ của trẻ vận hành và làm suy giảm khả năng tập trung của con người.

Theo ông Haidt, tình trạng ngày càng khó duy trì sự chú ý trong vài phút liên tục có liên quan đến những "liều dopamine nhanh và rẻ" cùng "khoảng thời gian rất ngắn giữa hành vi và phần thưởng". Theo ông, khả năng tập trung ngày càng thu hẹp đang ảnh hưởng đến các mối quan hệ, tiềm năng phát triển và sự kết nối giữa con người.