Hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công để quản lý hiệu quả nguồn lực

Hợp nhất kế hoạch tài chính với kế hoạch đầu tư công

Trình bày Tờ trình về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất), Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, triển khai Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tài chính phối hợp với các Bộ, cơ quan, địa phương rà soát các vướng mắc trong đầu tư công, ngân sách Nhà nước, nghiên cứu xây dựng dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công hiện hành).

Theo Chính phủ, Luật Ngân sách Nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) đã được sửa đổi căn bản nhằm thể chế hóa các Nghị quyết, Kết luận của Đảng; bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương, tính chủ động của ngân sách địa phương; xử lý các vấn đề về chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và giải quyết các bất cập trong đầu tư công.

Tuy nhiên, việc tồn tại đồng thời 2 luật vẫn còn những bất cập. Quy trình dự toán ngân sách Nhà nước và kế hoạch đầu tư công có sự giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn, dẫn đến trùng lặp trong quy trình, thủ tục quản lý vốn đầu tư công. Một số nội dung cũng chưa thống nhất về thẩm quyền phân bổ, giao dự toán, kế hoạch vốn, chuyển nguồn và thời hạn chuyển nguồn.

Chính phủ cho rằng việc hợp nhất 2 luật là cần thiết nhằm xây dựng cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất; giảm tối đa trình tự, thủ tục, thời gian và chi phí tuân thủ, qua đó huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực ngân sách Nhà nước phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

Dự thảo Luật được xây dựng theo hướng kế thừa tối đa các quy định hiện hành được đánh giá hiệu quả, đồng thời tinh chỉnh phù hợp với tinh thần hợp nhất và yêu cầu thực tiễn. Dự thảo chỉ quy định những vấn đề khung, nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội; giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung về trình tự, thủ tục và những vấn đề thường biến động trong triển khai.

Dự kiến dự thảo Luật có 10 chương, 102 điều. Các nội dung của Luật Đầu tư công được hợp nhất, giản lược và đưa vào các chương, điều, khoản tương ứng; nội dung đặc thù về chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công được quy định tại chương riêng.

Một định hướng quan trọng là hợp nhất Kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách Nhà nước với Kế hoạch đầu tư công. Theo đó, Kế hoạch đầu tư công trung hạn được hợp nhất vào Kế hoạch tài chính 5 năm; Kế hoạch đầu tư công hằng năm được hợp nhất vào dự toán ngân sách Nhà nước hằng năm.

Dự thảo đồng thời thu hẹp phạm vi chuyển nguồn và thời hạn chi các khoản được chuyển nguồn; cắt giảm, đơn giản hóa quy trình, thủ tục, giảm số lượng báo cáo và chi phí tuân thủ.

Cơ bản nhất trí hợp nhất để thống nhất quy trình quản lý

Về phía cơ quan thẩm tra, Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành sự cần thiết, căn cứ chính trị, cơ sở pháp lý và thực tiễn ban hành Luật như Tờ trình của Chính phủ.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hữu Toàn cho biết, Ủy ban đề nghị việc hợp nhất 2 luật phải đặt trong tổng thể đổi mới cơ chế quản lý ngân sách Nhà nước và đầu tư công, thực sự khắc phục sự giao thoa, bất cập, chồng chéo, đồng thời thống nhất quy trình quản lý, lập dự toán, phân bổ, thực hiện, quyết toán ngân sách Nhà nước và đầu tư công.

Về các nội dung hợp nhất, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí tích hợp Kế hoạch đầu tư công 5 năm vào Kế hoạch tài chính 5 năm; thống nhất quy trình phân bổ, giao dự toán chi ngân sách Nhà nước với giao kế hoạch đầu tư công hằng năm; chủ trương Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành một nghị quyết chung về tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách Nhà nước, đồng bộ giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên.

Đối với phân cấp, phân quyền, đa số ý kiến nhất trí quy định trong Luật tiêu chí, trình tự, thủ tục Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia; đối với dự án nhóm A, B, C giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm bảo đảm tính chủ động, linh hoạt.

Về phân cấp cho UBND cấp tỉnh quyết định chuyển nguồn chi đầu tư công đối với các dự án sử dụng vốn ngân sách Trung ương, đa số ý kiến cho rằng phù hợp yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tạo sự chủ động, góp phần nâng tỷ lệ giải ngân và hiệu quả sử dụng vốn. Ủy ban đề nghị quy định rõ điều kiện, phạm vi áp dụng, trách nhiệm của UBND và cơ chế báo cáo, giám sát của HĐND, bảo đảm công khai, minh bạch.

Đối với số tăng thu trong quá trình chấp hành ngân sách, đa số ý kiến cơ bản thống nhất giao Chính phủ, UBND các cấp được phân bổ, sử dụng số tăng thu để nâng cao tính chủ động điều hành. Tuy nhiên, cần quy định chặt chẽ điều kiện áp dụng, chỉ sử dụng khi xác định chắc chắn nguồn tăng thu, tiết kiệm chi, tránh ứng trước dự toán, đồng thời ưu tiên thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ chi và giảm bội chi ngân sách nhà Nước.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế kiểm soát, đánh giá hiệu quả đầu tư công; xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá, xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, người quyết định đầu tư và chủ đầu tư; đánh giá sau khi dự án hoàn thành, đưa vào khai thác, sử dụng và công khai kết quả, đồng thời xác định trách nhiệm đối với dự án không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả thấp.

Về chuyển nguồn ngân sách Nhà nước, Ủy ban đề nghị rà soát, thu hẹp phạm vi chuyển nguồn để phản ánh đúng kết quả thu, chi theo niên độ, nâng cao tính minh bạch của số liệu thu, chi, bội chi và nhu cầu vay của ngân sách Nhà nước.