JICA đồng hành trong chuyển đổi ngành nước thông minh, xanh hơn

Số hóa để nâng cao hiệu quả vận hành 

Chia sẻ tại Tuần lễ ngành Nước Việt Nam 2026, ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) nhận định, chủ đề "Chuyển đổi số và tăng cường khả năng thích ứng của ngành Nước trong kỷ nguyên mới" đặc biệt phù hợp với bối cảnh hiện nay, phản ánh nhiều ưu tiên đang định hình tương lai phát triển của Việt Nam.

Ông Kobayashi Yosuke cho biết, JICA đang hợp tác chặt chẽ với Bộ Xây dựng thông qua dự án "Nâng cao năng lực hoàn thiện khung pháp lý quản lý thoát nước và xử lý nước thải đô thị". (Ảnh: Hữu Mạnh).

Theo ông Kobayashi Yosuke, khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, hợp tác của JICA được định hướng bởi 4 trụ cột gồm: Chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực; Tăng cường năng lực và sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu; Cải thiện môi trường đầu tư; Phát triển hạ tầng chiến lược.

Trong đó, ngành nước có mối liên kết chặt chẽ với cả 4 trụ cột, với yêu cầu về cơ sở hạ tầng hiện đại; nguồn nhân lực có kỹ năng, quản lý dựa trên dữ liệu; hệ thống đô thị có khả năng chống chịu tốt; hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững.

Ông Kobayashi Yosuke bày tỏ ấn tượng trước sự chuyển mình mạnh mẽ của Việt Nam, tốc độ đô thị hóa nhanh và sức tăng trưởng kinh tế bền vững trong nhiều năm. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và biến đổi khí hậu cũng đang tạo áp lực ngày càng lớn lên cơ sở hạ tầng đô thị, đặc biệt là ngành Nước.

"Những thách thức như ngập lụt và ô nhiễm nguồn nước đòi hỏi các giải pháp đổi mới và có khả năng chống chịu cao. Vì vậy, đầu tư cho ngành nước có ý nghĩa hết sức quan trọng, không chỉ nhằm đảm bảo tính bền vững về mặt môi trường mà còn có ý nghĩa lớn đối với tăng trưởng kinh tế dài hạn và khả năng chống chịu của các đô thị Việt Nam", ông Kobayashi Yosuke nhấn mạnh.

Một trong những vấn đề được JICA lưu ý là tỷ lệ bao phủ dịch vụ nước thải tại Việt Nam vẫn còn thấp và có sự khác biệt đáng kể giữa các địa phương. Dù đã đạt được nhiều tiến bộ quan trọng, nhưng nhu cầu đầu tư vào mạng lưới thu gom nước thải, các cơ sở xử lý và kết nối của các hộ gia đình vẫn còn rất lớn.

Việc mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ nước thải không chỉ cần thiết đối với bảo vệ môi trường mà còn có ý nghĩa đối với sức khỏe cộng đồng, phát triển kinh tế và năng lực cạnh tranh đô thị.

Cùng với đó, tài chính bền vững và quản lý hiệu quả các đơn vị cung cấp dịch vụ sẽ đóng vai trò then chốt, bảo đảm các khoản đầu tư tiếp tục mang lại lợi ích trong dài hạn.

"Để giải quyết những thách thức này, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, đơn vị dịch vụ, đối tác phát triển, đơn vị học thuật và khu vực tư nhân", ông Kobayashi Yosuke nhấn mạnh.

Ông Kobayashi Yosuke cho rằng, những thách thức như ngập lụt và ô nhiễm nguồn nước đòi hỏi ngành nước Việt Nam phải có các giải pháp đổi mới, tăng khả năng chống chịu (Ảnh Tâm Vũ).

Ông Kobayashi Yosuke nhấn mạnh, ngành nước Việt Nam đang trải qua quá trình chuyển đổi sâu rộng. Bên cạnh phát triển hạ tầng truyền thống, ngày càng có nhiều sự quan tâm đến hiệu quả của hệ thống, giám sát và vận hành số hóa, tối ưu hóa nguồn lực, hiệu quả năng lượng, tái sử dụng nước thải đã qua xử lý và các cách tiếp cận kinh tế tuần hoàn.

Chuyển đổi số không chỉ đơn thuần là áp dụng công nghệ mới mà mục tiêu cốt lõi là cung cấp dịch vụ tốt hơn cho người dân. Thông qua giám sát dữ liệu theo thời gian thực, quản lý tài sản thông minh, bảo trì dự báo và ra quyết định dựa trên cơ sở dữ liệu, các giải pháp số có thể nâng cao hiệu quả vận hành, đồng thời giúp ứng phó hiệu quả hơn với các rủi ro liên quan đến khí hậu.

Những ưu tiên này, phù hợp với các xu hướng toàn cầu và đang mở ra hướng tiếp cận mới cho quá trình hiện đại hóa ngành nước.

JICA đồng hành cùng ngành nước Việt Nam

Đề cập đến việc hợp tác Nhật Bản - Việt Nam trong ngành nước, ông Kobayashi Yosuke cho biết, hai nước đã xây dựng mối quan hệ bền chặt dựa trên sự tin cậy lẫn nhau và hợp tác lâu dài, với sự tham gia của nhiều đơn vị đối tác tại cả hai quốc gia.

JICA cũng đã đồng hành cùng Chính phủ Việt Nam và chính quyền các địa phương trong cải thiện quản lý nước thải, thoát nước đô thị và tăng cường khả năng chống chịu ngập lụt.

JICA đóng góp vào phát triển hạ tầng nước thải đô thị Việt Nam (Ảnh: Kim Thoa).

Thông qua hợp tác tài chính, hỗ trợ kỹ thuật và chia sẻ tri thức, JICA đã hỗ trợ Chính phủ Trung ương và các địa phương nâng cao vệ sinh môi trường đô thị, xử lý nước thải, tăng cường năng lực hệ thống thoát nước và năng lực thể chế, góp phần xây dựng các tỉnh, thành phố khỏe mạnh hơn, an toàn hơn và môi trường đáng sống hơn.

Hiện nay, JICA đang hợp tác chặt chẽ với Bộ Xây dựng thông qua dự án Hợp tác kỹ thuật "Nâng cao năng lực hoàn thiện khung pháp lý quản lý thoát nước và xử lý nước thải đô thị".

Thông qua dự án và hoạt động tư vấn chính sách liên quan, JICA hỗ trợ tăng cường khung pháp lý và thể chế cho ngành Nước, trong đó có hỗ trợ xây dựng Luật Cấp Thoát nước cùng các văn bản, quy định liên quan.

"Những nỗ lực này nhằm thiết lập nền tảng vững chắc hơn cho các dịch vụ thoát nước và nước thải bền vững, hiệu quả và có khả năng chống chịu trên toàn Việt Nam", ông Kobayashi Yosuke nhận định.

Song song với việc tăng cường khung chính sách và pháp lý cho ngành, JICA cũng đóng góp vào phát triển hạ tầng nước thải đô thị Việt Nam. Đến nay, 13 nhà máy xử lý nước thải đã đi vào hoạt động tại Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Huế và nhiều địa phương khác.

Những hoạt động đầu tư này đang cải thiện dịch vụ vệ sinh môi trường cho hàng triệu người dân và góp phần tạo dựng môi trường đô thị lành mạnh, đáng sống hơn.

Tại nhiều thành phố, phát triển hạ tầng nước thải còn được bổ trợ bởi các hoạt động nạo vét sông ngòi, kênh rạch và xây dựng kè bờ. Qua đó, khả năng tiêu thoát nước được nâng cao, nguy cơ ngập lụt được giảm và khả năng chống chịu trước tác động của biến đổi khí hậu được tăng cường.

Một điểm nổi bật khác trong hợp tác Nhật Bản - Việt Nam là hoạt động hợp tác ở cấp chính quyền địa phương. Các chính quyền địa phương tại Nhật Bản như thành phố Yokohama, Fukuoka và Kitakyushu đã xây dựng quan hệ hợp tác lâu dài với nhiều tỉnh, thành phố của Việt Nam.

Thông qua các hoạt động trao đổi, các chuyên gia Nhật Bản đã chia sẻ nhiều tri thức và kinh nghiệm thực tiễn, góp phần nâng cao năng lực quy hoạch, vận hành và bảo trì các dịch vụ cấp và thoát nước trên toàn Việt Nam.

Trong thời gian tới, JICA cam kết tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình chuyển đổi hướng tới một ngành nước thông minh hơn, xanh hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn.

Tương lai của ngành nước nằm ở sự kết hợp giữa hạ tầng chiến lược, đổi mới sáng tạo số, quản trị hiệu quả và phát triển nhân lực. JICA tin rằng chuyển đổi số có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ Việt Nam hiện đại hóa ngành Nước và đạt được mục tiêu phát triển bền vững dài hạn.

"Chúng tôi mong muốn tiếp tục tăng cường hợp tác với Bộ Xây dựng và các cơ quan địa phương, Hội Cấp thoát nước Việt Nam, các đơn vị cấp thoát nước, các cơ sở học thuật và các đối tác quốc tế trong những năm tiếp theo", ông Kobayashi Yosuke bày tỏ.