Khánh Hòa tháo gỡ điểm nghẽn phòng, chống thiên tai sau lũ lịch sử

Trận mưa lũ lịch sử tháng 11/2025 không chỉ để lại những tổn thất nặng nề mà còn đặt ra nhiều vấn đề cần nhìn nhận, đánh giá trong công tác phòng, chống thiên tai tại Khánh Hòa. Bước vào mùa mưa bão năm 2026, tỉnh tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, năng lực dự báo, cảnh báo và tổ chức ứng cứu. Đặc biệt, việc chuyển từ ứng phó tình huống sang chủ động quản trị rủi ro được xác định là bước chuyển quan trọng, nhằm giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ tính mạng người dân.

Hồ chứa nước Sông Chò 1, một trong những công trình thủy lợi trọng điểm tại Khánh Hòa, góp phần điều tiết nguồn nước và bảo đảm an toàn vùng hạ du (Ảnh: Hoàng Sơn).

Nhìn lại những điểm nghẽn sau trận lũ lịch sử

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa, sau sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh có diện tích khoảng 8.555,86km², dân số hơn 2 triệu người và gần 490km bờ biển. Địa hình trải dài từ miền núi đến đồng bằng, ven biển, cùng hệ thống sông suối ngắn, dốc khiến nhiều khu vực có nguy cơ xảy ra lũ lớn, ngập sâu khi mưa kéo dài.

Tháng 11/2025, trận mưa lũ lịch sử đã khiến 22 người chết, 20 người bị thương; 100.754 hộ với 359.316 nhân khẩu bị ảnh hưởng. Nhiều công trình giao thông, thủy lợi, diện tích sản xuất nông nghiệp, thủy sản bị thiệt hại, với tổng giá trị ước tính hơn 6.000 tỷ đồng.

Nước lũ dâng cao, gây ngập sâu trên diện rộng tại nhiều khu dân cư ở Nha Trang trong trận lũ lịch sử năm 2025 (Ảnh: Hoàng Sơn).

Từ những thiệt hại trên, nhiều vấn đề trong công tác phòng, chống thiên tai cần được nhìn nhận, đánh giá. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, một số phương án ứng phó tại cơ sở còn chung chung, chưa sát thực tế; dữ liệu dân cư tại khu vực nguy hiểm và danh sách điểm sơ tán chưa được cập nhật thường xuyên, có thể gây khó khăn khi tổ chức di dời khẩn cấp.

Bên cạnh đó, mạng lưới giám sát, cảnh báo thiên tai chưa đồng bộ; hạ tầng tiêu thoát lũ còn hạn chế. Khi mưa lớn xảy ra trên diện rộng, giao thông, điện, nước và viễn thông có nguy cơ gián đoạn, ảnh hưởng đến công tác chỉ huy, cứu hộ.

Đáng chú ý, năng lực ứng cứu ban đầu tại các khu vực ngập sâu còn gặp khó khăn. Nhiều tuyến đường bị chia cắt khi nước lũ dâng nhanh, trong khi xuồng nhỏ, ca nô và trang thiết bị cứu hộ chuyên dụng tại cơ sở chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu ứng phó với những tình huống thiên tai cực đoan.

Công tác bảo đảm an toàn hồ đập cũng đặt ra nhiều thách thức. Toàn tỉnh hiện có 67 hồ chứa, gồm 56 hồ thủy lợi và 11 hồ thủy điện. Việc chưa ban hành quy trình, quy chế vận hành liên hồ chứa trên một số tuyến sông lớn phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả phối hợp điều tiết nước, đòi hỏi tăng cường chia sẻ dữ liệu, dự báo dòng chảy và cảnh báo vùng hạ du.

Tại khu vực ven biển, công tác sơ tán, cứu hộ ở các vùng nuôi trồng thủy sản bằng lồng bè cũng gặp khó khăn do địa bàn phân tán, sóng gió phức tạp và một bộ phận người dân còn tâm lý ở lại trông giữ tài sản.

Những vấn đề trên cho thấy, bên cạnh diễn biến thiên tai ngày càng cực đoan, yêu cầu đặt ra là nâng cao năng lực dự báo, chuẩn bị nguồn lực và triển khai phương án ứng phó sát với thực tế từng địa bàn.

Bước chuyển trong quản trị rủi ro thiên tai

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa, từ những bài học của trận lũ lịch sử năm 2025, tỉnh xác định công tác phòng, chống thiên tai năm 2026 phải chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang chủ động quản trị rủi ro, lấy bảo vệ tính mạng người dân làm ưu tiên cao nhất.

Điểm thay đổi đáng chú ý là các nguy cơ thiên tai phải được nhận diện, đánh giá và xây dựng phương án kiểm soát từ trước, thay vì chỉ tập trung xử lý khi sự cố xảy ra.

Theo đó, công tác dự báo, cảnh báo cần tiến tới xác định rõ những khu vực có khả năng ngập sâu, tuyến đường có nguy cơ chia cắt, nhóm dân cư cần sơ tán và thời điểm triển khai các biện pháp bảo vệ.

Để hiện thực hóa định hướng này, tỉnh đã kiện toàn Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự, phân công trách nhiệm cụ thể cho từng thành viên, từng địa bàn, đồng thời hoàn thiện phương án ứng phó theo các cấp độ rủi ro.

UBND tỉnh đã ban hành phương án ứng phó thiên tai năm 2026 tại Quyết định số 2365/QĐ-UBND ngày 9/7/2026 và điều chỉnh tại Quyết định số 3221/QĐ-UBND ngày 9/9/2026.

Điểm đáng chú ý là các kịch bản không dừng lại ở dự báo tình huống mà đã xác định cụ thể số hộ dân cần sơ tán, hình thức di dời, địa điểm tránh trú, phương tiện, lực lượng hỗ trợ và phương thức liên lạc khi xảy ra chia cắt.

Tỉnh Khánh Hòa đã chủ động rà soát, lập danh mục 976 khu vực xung yếu trên toàn tỉnh (gồm 301 khu vực sạt lở, 509 khu vực ngập lụt và 166 khu vực có nguy cơ lũ quét) làm cơ sở cho các địa phương xác định cụ thể hộ dân cần di dời.

Theo phương án, nếu mực nước lũ vượt báo động III, toàn tỉnh dự kiến sơ tán 19.578 hộ với 73.600 người. Ở kịch bản lũ vượt báo động III thêm 1m, quy mô sơ tán tăng lên 25.024 hộ với 94.071 người.

Đặc biệt, trong kịch bản lũ lịch sử, số người cần sơ tán có thể lên tới 119.865 người thuộc 31.576 hộ. Đối với bão cấp 12-13, tương ứng rủi ro thiên tai cấp 4, phương án dự kiến sơ tán 38.192 hộ với 145.832 người. bão cấp 14-16 tương ứng rủi ro thiên tai cấp 5 là 48.177 hộ, 188.504 người.

Những con số này cho thấy quy mô tổ chức sơ tán có thể rất lớn nếu thiên tai diễn biến bất thường. Điều đó đòi hỏi các địa phương phải chuẩn bị đầy đủ điểm tránh trú, lương thực, nước uống, y tế, phương tiện vận chuyển và phương án bảo đảm an toàn cho người dân.

Đáng chú ý, việc xây dựng kịch bản theo từng cấp độ rủi ro cũng đặt ra yêu cầu phải thường xuyên rà soát, cập nhật dữ liệu dân cư, nhất là tại các vùng trũng thấp, khu vực ven sông, suối và những địa bàn có nguy cơ sạt lở, chia cắt.

Bởi một phương án sơ tán chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi xác định được đúng đối tượng cần di dời, thời điểm thực hiện và khả năng tiếp nhận tại các điểm tránh trú.

Có thể thấy, bước chuyển trong quản trị rủi ro thiên tai không đơn thuần là thay đổi phương thức chỉ đạo, điều hành mà còn hướng đến nâng cao khả năng dự báo tác động, chủ động phòng ngừa và giảm thiểu thiệt hại ngay từ trước khi thiên tai xảy ra.

Tăng năng lực ứng phó từ cơ sở

Song song với việc hoàn thiện phương án ứng phó, Khánh Hòa tập trung củng cố lực lượng, phương tiện cứu hộ, cứu nạn, nhất là tại những địa bàn có nguy cơ ngập sâu, sạt lở và bị cô lập khi mưa lũ xảy ra.

Theo phương án ứng phó thiên tai năm 2026, lực lượng thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh có 10.403 người; lực lượng Công an tỉnh có 9.000 người. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cũng đã ký kết hiệp đồng với 28 đơn vị đóng quân trên địa bàn, tạo cơ sở huy động, điều phối lực lượng và phương tiện khi xảy ra tình huống vượt quá khả năng ứng phó của địa phương.

Tuy nhiên, hiệu quả cứu hộ không chỉ phụ thuộc vào số lượng lực lượng huy động mà còn ở khả năng triển khai kịp thời. Vì vậy, việc chuẩn bị nhân lực, phương tiện, thiết bị liên lạc và nhu yếu phẩm tại những khu vực có nguy cơ bị chia cắt được xác định là nhiệm vụ quan trọng.

Cùng với đó, Khánh Hòa tăng cường ứng dụng công nghệ trong dự báo, cảnh báo thiên tai thông qua dữ liệu quan trắc khí tượng thủy văn, trạm đo mưa tự động, ảnh vệ tinh, camera giám sát và nền tảng bản đồ số, nhằm sớm nhận diện khu vực nguy hiểm, hỗ trợ tổ chức sơ tán người dân.

Đối với hệ thống hồ đập, tỉnh tiếp tục kiểm tra an toàn công trình, tăng cường phối hợp vận hành và cảnh báo vùng hạ du. Các hồ chứa lớn như Sông Cái, Tà Rục, Hoa Sơn, Đá Bàn, Suối Dầu, Sông Trâu đã được đưa vào diện kiểm tra trước mùa mưa bão.

Ông Lê Xuân Thái, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Khánh Hòa cho biết, ngành thủy lợi đang tập trung rà soát an toàn hồ đập, nhất là các công trình xung yếu; chuẩn bị phương án xử lý sự cố, theo dõi diễn biến mưa lũ và thực hiện nghiêm quy trình vận hành hồ chứa.

"Việc chủ động bố trí dung tích phòng lũ phù hợp với dự báo, phối hợp điều tiết giữa các hồ chứa và cảnh báo sớm cho vùng hạ du là những giải pháp trọng tâm nhằm giảm nguy cơ ngập lụt, bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân", ông Thái nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, tỉnh ưu tiên khắc phục các công trình hư hỏng sau thiên tai năm 2025, xử lý những vị trí sạt lở, khơi thông dòng chảy và bảo đảm giao thông phục vụ sơ tán, cứu hộ.

Sau trận lũ lịch sử năm 2025, tỉnh ưu tiên nâng cao hiệu quả dự báo, cảnh báo sớm; tăng cường chia sẻ thông tin giữa các đơn vị liên quan, rà soát khu vực nguy cơ ngập lụt, sạt lở và chủ động phương án sơ tán dân. Quan trọng nhất là nâng cao năng lực ứng phó tại cơ sở, thực hiện hiệu quả phương châm ‘bốn tại chỗ’, chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, quản lý rủi ro thiên tai nhằm giảm thiểu thiệt hại.

Ông Nguyễn Duy Quang - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa

Từ bài học của trận lũ lịch sử năm 2025, hiệu quả phòng, chống thiên tai tại Khánh Hòa trong năm 2026 sẽ được thể hiện qua khả năng tháo gỡ những điểm nghẽn, nâng cao năng lực ứng phó và bảo vệ an toàn cho người dân trước những diễn biến thiên tai khó lường.

Ân tình trong lũ dữ: Chưa tân gia đã đón dân tránh lũ, quên ăn ngủ để kêu gọi sẻ chia

Giữa trận mưa lũ lịch sử ở Khánh Hòa, anh Đào Tuấn Việt và chị Hoàng Thị Huyền Trang đã mở cửa nhà để người dân tránh trú, kêu gọi nhu yếu phẩm và phối hợp lực lượng hỗ trợ, giúp hàng trăm người dân vượt qua nguy hiểm.