Không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước hoặc người sử dụng điện

Văn Duẩn

- 20/10/2026, 15:57

Cơ quan thẩm tra Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đề nghị thể hiện rõ giá điện theo hướng không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Chiều 20/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tóm tắt tờ trình Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, về chính sách xóa bỏ bù chéo và hỗ trợ tiền điện (điểm g khoản 3 Điều 1 dự thảo Luật), Ủy ban đề nghị làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình thực hiện; đồng thời phân biệt rõ việc xóa bỏ bù chéo trong giá điện với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Theo cơ quan thẩm tra, việc hỗ trợ cần có tiêu chí, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện rõ ràng, công khai, minh bạch, không để quá trình thị trường hóa giá điện làm ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận điện của các nhóm đối tượng cần được Nhà nước hỗ trợ.

Về cơ chế giá điện, giá dịch vụ về điện và phân bổ rủi ro (điểm e, g, h khoản 3; khoản 19 và khoản 21 Điều 1 dự thảo Luật - sửa đổi, bổ sung Điều 5, khoản 3 Điều 47 và Điều 51 Luật Điện lực), bà Hải cho biết Ủy ban cơ bản tán thành nguyên tắc giá điện phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư, từng bước xóa bỏ bù chéo và phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Tuy nhiên, cách quy định như dự thảo về giá hợp đồng mua bán điện phải "bảo đảm thu hồi đầy đủ" chi phí, vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý có thể được hiểu là Nhà nước bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư.

Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị thể hiện rõ giá điện được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường; không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Bên cạnh đó, việc xác định giá điện và thời hạn hợp đồng mua bán điện theo hồ sơ dự thầu của nhà đầu tư trúng thầu có thể góp phần hạn chế việc đàm phán lại sau đấu thầu, rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư và nâng cao tính minh bạch.

Tuy nhiên, đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa kết quả đấu thầu và việc đàm phán hợp đồng sau đấu thầu. Khoản 2 quy định bên mua điện giao kết hợp đồng trên cơ sở giá điện, thời hạn hợp đồng trong hồ sơ dự thầu, trong khi điểm c khoản 3 tiếp tục giao Chính phủ quy định việc đàm phán, giao kết hợp đồng.

Do đó, cần xác định rõ các nội dung cơ bản đã được xác lập qua đấu thầu, nhất là giá điện và thời hạn hợp đồng, không được đàm phán lại làm thay đổi kết quả lựa chọn nhà đầu tư, trừ các trường hợp và nguyên tắc điều chỉnh đã được xác định trước trong hồ sơ mời thầu.

Đối với quy định khi giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội thì Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý, đề nghị làm rõ nguồn, phương thức, thời điểm xác nhận và xử lý chi phí, tránh cách hiểu mặc nhiên phát sinh nghĩa vụ của ngân sách Nhà nước.

Theo cơ quan thẩm tra, việc xóa bỏ bù chéo phải làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình; tách bạch với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách và các địa bàn khó khăn, bảo đảm nguồn lực công khai, minh bạch.

Có ý kiến đề nghị quy định nguyên tắc kiểm soát, kiểm tra, kiểm toán các khoản chi phí được tính vào giá điện, loại trừ chi phí bất hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả; đồng thời đánh giá tác động tổng hợp của các cơ chế giá mới, nhất là giá điện theo thời gian sử dụng và lộ trình xóa bỏ bù chéo, lượng hóa tác động đến hóa đơn của các nhóm hộ gia đình và chi phí điện của các nhóm doanh nghiệp.