Khung giá điện mặt trời, điện gió: Nên áp theo tỉnh hay vùng?

Hiện khung giá phát điện mặt trời, điện gió được xây dựng theo ba miền Bắc, Trung, Nam. Năm 2025, giá trần điện mặt trời mặt đất tại miền Bắc, miền Trung và miền Nam lần lượt là 1.383 đồng/kWh, 1.107 đồng/kWh và 1.012 đồng/kWh; điện mặt trời nổi lần lượt 1.686 đồng/kWh, 1.336 đồng/kWh và 1.228 đồng/kWh.

Đối với điện gió trên đất liền, giá trần lần lượt là 1.959 đồng/kWh ở miền Bắc, 1.807 đồng/kWh ở miền Trung và 1.840 đồng/kWh ở miền Nam. Điện gió gần bờ có mức giá tối đa khoảng 1.987 đồng/kWh tại cả ba miền.

Trước đề xuất đưa ra hai phương án tính giá - theo tỉnh hoặc theo vùng, các chuyên gia cho rằng, tính theo tỉnh sẽ sát thực tế hơn, trong khi theo vùng càng khiến độ "vênh" về bức xạ và lượng gió cao hơn.

Tính theo tỉnh hợp lý hơn và có cơ sở khoa học hơn?

Theo ông Nguyễn Hữu Khoa, giảng viên Trường Cao đẳng Điện lực TP.HCM, bức xạ mặt trời giữa các tỉnh trong cùng một miền hiện chênh lệch khá lớn. Chẳng hạn, Lào Cai, Sơn La, Điện Biên có mức bức xạ cao, thậm chí gấp đôi một số địa phương như Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Ninh Bình, Thanh Hóa.

"Nếu áp chung một khung giá cho các địa phương có mức bức xạ khác nhau trong cùng miền như hiện nay sẽ phát sinh bất hợp lý", ông Khoa nói. Theo ông, với chính sách hiện nay, bức xạ càng cao thì giá điện càng thấp. Vì vậy, khi áp chung một mức giá, các tỉnh có bức xạ cao sẽ được hưởng lợi nhiều hơn, dù cùng nằm trong một miền.

Ông Khoa cho rằng, chênh lệch bức xạ lớn giữa các tỉnh cho thấy việc áp dụng một mức giá chung theo miền chưa phản ánh đầy đủ điều kiện tự nhiên và hiệu quả thực tế của từng dự án.

Nếu phân theo vùng kinh tế - xã hội, theo ông Khoa, cách này cũng chưa thực sự phù hợp để xác định giá điện mặt trời, điện gió, bởi điều kiện bức xạ và tiềm năng gió giữa các tỉnh trong cùng một vùng vẫn có sự khác biệt đáng kể.

Trong khi đó, chi phí đầu tư giữa các địa phương không chênh lệch quá lớn. Giá thiết bị, vật tư về cơ bản tương đồng, trong khi chi phí đất cũng không khác biệt quá xa. Ngược lại, bức xạ mặt trời và tiềm năng gió lại có sự chênh lệch đáng kể giữa các tỉnh. Vì vậy, nếu chỉ phân theo vùng sẽ khó phản ánh đầy đủ đặc điểm và hiệu quả đầu tư của từng địa phương.

So sánh hai phương án tính giá theo vùng và theo tỉnh, ông Khoa cho rằng tính theo tỉnh hợp lý hơn và có cơ sở khoa học hơn.

Đã có hệ số bức xạ mặt trời cho 34 tỉnh, thành

Ông Khoa nói thêm, đối với điện mặt trời, hiện đã có hệ số bức xạ cho 34 tỉnh, thành. Vì vậy, việc chuyển sang tính giá theo tỉnh có thể tận dụng cơ sở dữ liệu hiện có, qua đó phản ánh sát hơn điều kiện thực tế so với cách tính theo miền.

Trong khi đó, điện gió hiện chưa có hệ số gió được xác định cụ thể cho từng tỉnh. Do đó, cần xây dựng bộ thông số khoa học dựa trên dữ liệu gió của từng địa phương, làm cơ sở xác định hệ số và tính toán giá điện.

Theo ông Khoa, khi giá điện được xây dựng sát hơn với điều kiện tự nhiên, thị trường sẽ tự phân bổ nguồn lực. Địa phương có tiềm năng tốt, hiệu quả đầu tư cao sẽ thu hút doanh nghiệp, trong khi những nơi hiệu quả thấp sẽ ít được lựa chọn. Vì vậy, thay vì can thiệp đến từng dự án hay hộ dân, Nhà nước cần xây dựng cơ chế giá phù hợp với điều kiện tự nhiên và hiệu quả phát điện.

Đồng quan điểm, chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình lưu ý, nếu đã tính theo tỉnh, về nguyên tắc, có thể phải tiếp tục tính đến sự khác biệt giữa các khu vực trong cùng tỉnh để bảo đảm độ chính xác. Khi đó, việc xây dựng và áp dụng khung giá sẽ mất nhiều thời gian, dữ liệu và phương pháp tính toán hơn.

Vì vậy, với Việt Nam, cần cân nhắc giữa độ sát thực tế và tính đơn giản, khả thi khi áp dụng. Tính theo tỉnh có ưu thế về mức độ phản ánh điều kiện tự nhiên, nhưng cũng đòi hỏi cơ sở dữ liệu đủ tin cậy và phương pháp tính thống nhất để tránh phát sinh tranh luận về mức giá giữa các địa phương.

Về lâu dài, ông Đình cho rằng, sẽ phải tính đến "theo giá thị trường điện". Tức là việc lắp đặt nguồn điện ra sao không can thiệp, nhưng khi đã phát lên lưới là bán theo giá thị trường điện tại thời điểm đó.

Bộ Công thương đề xuất tính giá điện mặt trời, điện gió theo vùng, tỉnh

Bộ Công thương đề xuất thay đổi cách tính khung giá phát điện đối với điện mặt trời, điện gió, từ xác định theo miền sang theo vùng, tỉnh, thành phố. Dự thảo cũng đưa ra cách tính mới với giá điện sản xuất từ rác.