Kinh doanh có trách nhiệm thành "giấy thông hành” vào chuỗi cung ứng toàn cầu

Đó là thông điệp tại hội nghị tập huấn phổ biến chính sách, pháp luật và nâng cao năng lực tuân thủ của doanh nghiệp về thực hành kinh doanh có trách nhiệm (RBP) trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo do Bộ Khoa học và Công nghệ vừa tổ chức. 

Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết: Năm 2023, Thủ tướng ban hành Quyết định 843/QĐ-TTg về Chương trình hành động quốc gia hoàn thiện chính sách và pháp luật nhằm thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm tại Việt Nam giai đoạn 2023-2027.Chương trình hướng tới hoàn thiện chính sách, pháp luật, nâng cao nhận thức và năng lực thực thi, qua đó xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và bền vững.

Theo bà Trang, yêu cầu này càng rõ nét trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, khi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với phát triển. Cùng với thúc đẩy đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp phải chú trọng tuân thủ pháp luật, đạo đức nghề nghiệp, quản trị minh bạch cũng như trách nhiệm với xã hội và môi trường.

Từ cam kết tự nguyện đến yêu cầu thị trường

Theo TS Nguyễn Tiến Đạt, Khoa Luật Kinh tế, Học viện Chính sách và Phát triển, RBP đang chuyển dịch rõ rệt từ những cam kết mang tính tự nguyện sang yêu cầu tuân thủ ngày càng chặt chẽ.

Theo ông, doanh nghiệp không thể chỉ coi trách nhiệm xã hội là từ thiện, tài trợ hay đóng góp cho cộng đồng, mà cần đưa các nguyên tắc về môi trường, xã hội và quản trị vào toàn bộ quá trình vận hành.

Sự thay đổi này đặc biệt đáng chú ý với doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều thị trường đang gia tăng yêu cầu về thẩm định chuỗi cung ứng, công bố thông tin ESG, bảo vệ quyền lao động, giảm phát thải và kiểm soát tác động môi trường.

"Trách nhiệm kinh doanh đang dần trở thành một phần của ‘giấy thông hành’ để doanh nghiệp tiếp cận thị trường, đối tác và dòng vốn quốc tế", ông Đạt nhận định.

Sức ép tuân thủ còn mở rộng sang lĩnh vực công nghệ. Khi doanh nghiệp tăng sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu và các nền tảng số, bài toán không chỉ là hiệu quả kinh tế mà còn liên quan đến minh bạch, đạo đức AI, bảo vệ dữ liệu và trách nhiệm đối với tác động do công nghệ tạo ra.

Theo ông Đạt, doanh nghiệp nên bắt đầu từ những việc thực chất thay vì chạy theo các bộ tiêu chí mang tính hình thức. Các giải pháp có thể gồm từng bước chuẩn hóa báo cáo ESG, xây dựng cơ chế giám sát, kiểm soát chuỗi cung ứng và thiết lập nguyên tắc đạo đức AI đối với doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số.

Về dài hạn, thực hành kinh doanh có trách nhiệm không nên chỉ được nhìn nhận như một khoản chi phí tuân thủ. Việc ứng dụng công nghệ, số hóa dữ liệu và hoàn thiện quản trị ESG có thể giúp doanh nghiệp giảm rủi ro, nâng năng lực quản trị và sức cạnh tranh.

Dùng dữ liệu để đo trách nhiệm doanh nghiệp

Từ góc độ doanh nghiệp, đại diện Công ty TNHH Chăn nuôi Việt Nhật (JVL) cho rằng thực hành kinh doanh có trách nhiệm cần được chuyển hóa thành quy trình, tiêu chuẩn kỹ thuật, công nghệ và hành động cụ thể trong toàn bộ chuỗi sản xuất - kinh doanh.

Với ngành thực phẩm, trách nhiệm trước hết thể hiện ở chất lượng, an toàn sản phẩm và khả năng minh bạch thông tin với người tiêu dùng. Khoa học công nghệ vì thế không phải mục tiêu tự thân mà là công cụ giúp trách nhiệm của doanh nghiệp có thể đo lường và kiểm chứng.

Công nghệ có thể tham gia vào nhiều khâu, từ quản lý chăn nuôi bằng dữ liệu, giám sát thú y, an toàn sinh học, tự động hóa chế biến đến kiểm soát chuỗi lạnh và truy xuất điện tử. Việc kết nối dữ liệu giữa trang trại, nhà máy và kho cũng giúp theo dõi hoạt động theo thời gian thực, kiểm soát rủi ro từng lô sản phẩm và tăng khả năng giải trình.

Theo đại diện JVL, bước tiếp theo là chuyển từ những cam kết định tính sang quản trị trách nhiệm bằng dữ liệu. Doanh nghiệp cần xây dựng chỉ số cụ thể về an toàn thực phẩm, môi trường, phúc lợi lao động, phúc lợi vật nuôi; đồng thời đo mức tiêu thụ năng lượng, nước, chất thải và phát thải trên từng đơn vị sản phẩm.

Khi có mục tiêu, số liệu đo lường, đơn vị chịu trách nhiệm và cơ chế giải trình, RBP mới thực sự trở thành một phần trong hệ thống quản trị doanh nghiệp.

Từ thực tế triển khai, doanh nghiệp kiến nghị cơ quan quản lý xây dựng hướng dẫn RBP theo từng ngành, hình thành cơ sở dữ liệu tập trung về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, môi trường và an toàn thực phẩm.

Cùng với đó là các cơ chế tài chính, ưu đãi thuế nhằm khuyến khích đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải, đồng thời tăng liên kết giữa cơ quan quản lý, viện, trường, doanh nghiệp và người dân.

Thông qua chương trình tập huấn, Bộ Khoa học và Công nghệ đặt mục tiêu nâng cao nhận thức và năng lực thực thi pháp luật của cộng đồng doanh nghiệp, thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm gắn với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.